Tirkîya de 10 cenî ra 4 cenî rê şîdetê fîzîkî, seyî ra 80 cenî ra zî şîdetê psîkolojîk yena şuxulnayişî. Dijî tertele û şuxulnayişê cenîyê sazîyê cenî dema nirxanayişê xo de bal ancenî ser pawiyayişê cewherîyî.
Navenda Mişawerî ya Cenîya Epîdem de komelanas Azîze Kaya tertele û şîdetê cenîyê ser vat ke taybetê tertele û şîdetê cenîyê taybetê dema hukimata AKPê de hîna zaf bîyê, Tirkîya de her roj 5 cenîyî yenî qetilkerdişî û no terteleyê cenîyan zî zîhnîyeta mêrdeyê û feraseta dewletî ya dijî cenîyan nişan dana.
Rayvistişê cenîyan
Kaya aşkera kerd ke ser bedenê cenîyê serwerîyêwedarnayiş rê do sazîyê cenîyê xebat bikerî, dema cenî kamî û bedenê xo ra wayîr bivejî, no demî raştî hêrişan yenî û wina vat: “Bi hetkarîya dewletî hetê zîhnîyeta camêrdî cenîyan her tim amey qetilkerdişî. Encax dijî na zîhnîyetê cenîyan eşkenî bi pawiyayişê cewherî de têkoşîn bidî.”
Navenda Mişawerî ya Amîda de komelenas Leyla Sîmedurma zî ciresna ke çi heyfo ke her ke şona terteleyê cenîyan zêdîyena, Tirkîya de dinyaye ra hîna zaf cenî qetilkerdişî û taybetê nê terteleyê zî polîtîk î, çimkî taybetê zîhnîyeta camêrd bi polîtîkayê AKP de hêrişê cenîyan kena û dijî nê hêrişan zî ganîyo ke cenîyê pawiyayişê cewherîyê xo aver berî û ê qet têkoşîn xo ra fek veranêdî.
Navenda Mişawerî ya Cenîya Amîda de komelanas Evîn Guleker zî vat ke domaneke newe bêro dinyayê, komele na/no doman ra rolek weçînena û bi no rayîrî zî domanê bi sînor kena, hewna komele cenîyê terkê merg û tecawizî kerda û felsefeya înan zî dijî nêzdîbîyîşê komeleyê do ê zî têkoşîna xo berz bikerî û sînorê xo ê xo bi xo newe xêz bikerî.
Do teşhîr bikerî
Guleker wina dewam kerd: “Cenî ke ser tecawiz bêro se şuxulnayiş, nameyê na cenî yena zanayişê la belê nameyê qetilkar û tecawizkar nîno zanayişî. Ma nika ra pey êdî nameyê qetilkar û tecawizkaran dîyar bikerî. Nika Tirkîya de problemê cenî çin o, problemê mêrdeyê esto û problemê mêrdeyî zî probelemê dewletî yo. Êdî Tirkîya tertele û tecawiz normal bîyê la qet tecawiz normal nîyo. Ganîyo cenî pawiyayişê xo saz bikerî.”