İran'a saldırı olacak mı?

• Büyük güçlerin harita masasına bir parça olarak oturmak mümkün ama sınırların iki yakasındaki toplumları birbirine bağlayan bir hat örmek de mümkündür.

SİNAN CUDİ

Herkes aynı soruyu soruyor: İran'a saldırı olacak mı? Katar Başbakanı'nı Pazartesi günü Beyaz Saray'da ağırlayan Trump, cevabı kendi üslubuyla verdi. İstedikleri an vurmaya hazırlarmış ama acele etmiyorlarmış, abluka işini görüyormuş. Oysa bir gece önce Keşm Adası yine bombalanmıştı. Soru sorulurken saldırı zaten sürüyordu; haftalardır ilan edilmeden yapılan sınırlı operasyonlar boğazdaki radarları ve mayın üslerini hedef alıyor. Asıl merak edilmesi gereken, bu sınırlı saldırıların hangi eşikte büyük bir savaşa döneceği ve o eşiğin neden şimdi bu kadar yakın durduğu.

Trump'ın ablukadan duyduğu memnuniyeti gelişigüzel bir cümle saymamak gerekir. ABD, Irak'taki askeri misyonunu 30 Eylül'de kapattı ama bölgeden çıkmadı; gücünü karadaki üslerden denizdeki filolara ve uzaktan vuran uçaklara taşıdı. Karşısındaki İran ise tam o denize yerleşiyor. Mücteba Hamaney, Mart'ta boğazın kapalı tutulmasını bir baskı aracı olarak tarif ediyordu. Hürmüz'ün yönetimi Ekim sonunda ulusal güvenlik doktrinine girmişti. Arada Meclis, boğazın İran ile Umman'ın ortak alanı olduğunu ve başka hiçbir ülkenin orada karar veremeyeceğini ilan etti. Tahran, geçiş ücreti talebini anlaşmanın ekine taşımaya razı oldu, yönetim hakkını ise masaya hiç koymadı. 6 ayda pazarlık kozu, bir kuruma dönüştü.

Washington'un sıkıştığı yer

Carl Schmitt, 1942'de yazdığı Kara ve Deniz'de dünya tarihini kara güçleriyle deniz güçlerinin çekişmesi olarak okur. Körfez'de bugün olan, bu çekişmenin tuhaf biçimde ters dönmüş hali. Bir kara gücü, denize egemenlik iddia ediyor, karadan çekilen bir deniz gücü de aynı denizi abluka altına alıyor. Aynı suyun üzerinde birbirini dışlayan iki iddia duruyor ve nükleer dosya dahil her şey, bu düğümün etrafında dönüyor.

Tahran, bu iddiayı Körfez'e karşı değil, Körfez'i ortak etmeye çalışarak kuruyor. Hamaney'in Nisan'daki mesajı, uzaklardan gelenlerin bu sularda yeri olmadığını ve yeni düzenin bölge halklarına huzur getireceğini söylüyordu. Katar ile Suudi Arabistan'ın Trump'a barışçıl çözüm tercihini iletmesi, bu çağrının en azından duyulduğunu gösteriyor.

Washington'ın sıkıştığı yer de burası. Hürmüz rejimini tanırsa Devrim Muhafızları dışarıda kazandığını içeride meşruiyete çevirir; ücretleri toplayan ve anlaşmalara son onayı verecek olan da onlar. Rejimi askeri baskıyla geriletmeye kalkarsa İran'ı içeriden çözebilir. Eylül'de yüzde 84'e dayanan enflasyon ve Cumhurbaşkanı ile Muhafızlar arasında sızıp duran yetki kavgası, bu ihtimali gerçek kılıyor ama çözülen bir İran'ın ardından barış gelmez; ya dışarıdan çizilmiş bir harita gelir ya da komşuların parsel kavgası. İran'ı hem zayıflatıp hem ayakta tutmanın bir yolu yok. "Acelemiz yok" cümlesi, biraz da bu çıkmazın itirafı.

Tehlikenin geldiği iki yer

Bu çıkmaz, Washington'ı bağlıyor ama herkesi bağlamıyor. Tehlike onun dışında kalan iki yerden gelir:

* Biri nükleer dosya. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı, yüzde 60 zenginleştirilmiş yaklaşık 440 kiloluk stoku bir yılı aşkın süredir göremiyor; Tahran'da Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'ndan çekilme sesleri yükseliyor. Bu sesler, bir karara dönüşürse Washington'ın frenleri kendiliğinden gevşer.

* Öbürü Netanyahu. Seçimden çoğunluk çıkaramadı ama geçici başbakan olarak savaş yetkisini koruyor ve Ekim ortasında açıkladığı güvenlik doktrininde hedeflerinin Amerikan onayına bağlı olmadığını söyledi. İsrail, bir saldırıyı tek başına başlatabilir, askeri uzmanlara göre birkaç haftadan uzun sürdüremez. Başlatıp Washington'ı içine çekmek, elindeki en tehlikeli koz.

Takvim bu iki ihtimali birbirine bağlıyor. Kongre'yi savaşın fonlarını kesme sözü veren Demokratlar, Ocak'ta devralacak, Aralık ise İran'ın son petrol ödemeleri tükenecek. Kasım ile Ocak arasındaki haftalar, Trump'ın iç frenler olmadan karar verebileceği son pencere, Netanyahu için ise ABD'yi yanına çekebileceği son fırsat. Baştaki soruya dönersek: Büyük savaş gelecekse büyük ihtimalle Washington'ın içine çekilmesiyle gelecek ve bunun için en elverişli zaman önümüzdeki iki ay.

Kürtler nerede duruyor?

Bütün bu hesapta Kürtler nerede duruyor? Kürdistan, bölgeye talip düzen projelerinin sınırlarının kesiştiği fay hattında. Savaşın faturası şimdiden ödeniyor: İran, Başûr'daki Rojhilatlı partilerin kamplarını aylardır vuruyor ve Amerikan çekilmesi Hewlêr'deki hava savunma sistemlerini götürdü. Yine de Kürtler için en büyük tehlike, savaşın kendisi olmayabilir, savaştan sonra gelecek olan olabilir. İran içeriden çözülür ve ABD bölgeyi devrederse Türkiye'nin Suudi Arabistan ve Pakistan ile kurduğu Mekke Savunma Paktı'nda buluşan Ankara ve Riyad ile İsrail de parçalara talip olacak. Böyle bir boşlukta Kürtlerin elinde kalan tek bağımsız değişken, kendi toplumsal hareketliliklerinin kime ve neye hizmet edeceği.

Buraya kadar söylenenler bir okumaydı; bundan sonrası bir tercih. Büyük güçlerin harita masasına bir parça olarak oturmak mümkün, sınırların iki yakasındaki toplumları birbirine bağlayan bir hat örmek de. Önder Abdullah Öcalan'ın demokratik entegrasyon önerisi bu ikinci yolu tarif ediyor: Hiçbir bloka eklemlenmeden, halkların kendi aralarında kuracağı bir bölgesel düzen. Hürmüz'de yazılmakta olan, devletlerin düzeni. Onun karşısına konacak olanın kaynağı, toplumun kendisi olmak zorunda.