Dudaklarında şarkıyla öldü

Şili’de 1973 yılındaki askeri darbede işkenceyle öldürülen efsanevi halk ozanı Victor Jara’nın katillerine 45 yıl sonra hapis cezası verildi.

“Gitarım zenginler için değil, yoksullar içindir.” 

Victor Jara

Salvador Allende’nin sosyalist hükümetine sempati duyan, Şilili ünlü şarkıcı ve tiyatro yönetmeni Victor Jara’nın 41 yaşında, Salvador Allende’ye karşı Pinochet’nin yaptığı 1973 darbesi sırasında öldürülmesiyle ilgili ABD’de süren davada sekiz emekli askere 15’er yıl hapis cezası verildi.

The Guardian’da yapılan habere göre, Jara’nın 45 yıl önce 16 Eylül tarihinde öldürülmesiyle ilgili olarak uzun süredir devam eden soruşturma sonlandı.

Jara’nın çalışmaları ve devrimci bir direniş sürecinde öldürülmesi Bruce Springsteen, the Clash ve U2 gibi birçok sanatçıya esin kaynağı oldu.

Uzun soluklu mücadele

Jara’nın eşi Joan ve kızları Amanda, Jara’nın öldürülmesiyle ilgili davada adaletin sağlanması için uzun soluklu bir mücadele başlattı ve tam bir otopsi yapılması için Jara’nın naşı 2009 yılında topraktan çıkartıldı.

2016 yılında Florida’da bir sivil mahkeme jürisi Jara’ya yapılan işkenceden ve Jara’nın ölümünden sorumlu olan bir emekli askere ulaştı.

Florida’da yaşayan emekli asker Pedro Barrientos’un Şili’ye iadesi son günlerde ABD’de yetkililerin değerlendirmesinde. Bunun yanı sıra Barrientos, Jara’nın ailesine maddi tazminat ödemekle yükümlü kılındı.

ABD merkezli insan hakları savunuculuğu yapan Adalet ve Hesap Verilebilirlik Merkezi Jara’nın öldürülmesiyle ilgili Barrientos’a karşı açılan davayı Jara’nın eşi, kızı ve üvey kızı adına takip ediyor.

Ve şarkı söylemeye başladı

11 Eylül 1973’de Pinochet’nin yaptığı darbe sırasında, Jara Teknik Üniversite’den gözaltına alınır ve Şili Ulusal Stadyumu’na götürülür. Yanından hiç ayırmadığı gitarıyla birlikte getirirler stadyuma. Sokaklardan, evlerden, işyerlerinden, üniversitelerden toplanan insanlar daha önceleri mitingler, konserler ve futbol maçları için geldikleri stadyumda bu kez zorla doldurulurlar sahaya.

Stadyumda sorumlu olarak Pinoche’nin sağ kolu olan Albay Mario Manriquez Bravo bulunmaktadır.

Venceremos

O sırada stadyumun sessizliğini yırtan bir ses duyulur. Yumuşak, kadife gibi ama bütün stadyumu dolduran bu ses “Venceremos” diye haykırmaktadır. Victor Jara, Sergio Ortega’nın o meşhur şarkısını söylemeye başlar. Ardından dalga dalga stadyumda toplanmış 5000 kişi hep bir ağızdan şarkıya eşlik eder.

Statta yankılanan bu ses hemen karşılığını bulur. Askerler, Jara’nın etrafını sarar. Ama Jara susmaz, şarkısını söyler. Albay Mario Manriquez Bravo ve faşist subaylar hazmedemez bunu ve önce gitarını parçalarlar. Sonra bir daha gitar çalamaması için parmaklarını kırarlar. Ama kısık sesle, ıslıkla söylemeye devam eder. Diğer tutuklulara ibret olsun diye ellerini kesip tribünlerin önüne asarlar. Sonra bir dipçikle kafasını parçalarlar.

”El Loco” (Deli) lakaplı düşük rütbeli bir subay tabancasını Jara’nın şakağına dayayarak Rus ruleti oynamaya başladı. Ta ki kurşun denk gelip Jara’nın kafatasına saplanana kadar. Jara’nın bedeni sarsılarak yere yığıldı.

44 kurşun

Binlerin tanıklığı önünde Ulusal Stadyum’da katledilen Victor Jara’nın cesedi dört gün sonra 16 Eylül 1973’te, Santiago’nun kenar mahallelerinin birinde, bir çöp tenekesinin dibinde bulunur. Makineli tüfekle taranmış vücudundan 44 kurşun çıkar.

Eduardo Galeano, Şili için “Latin Amerika’nın hançeri” der. Jara’yı katleden diktatör Pinochet, Şili toplumunun bağrındaki hançerin adı olarak da bilinir. Darbede Allende ile birlikte 35.000’i aşkın kişinin öldürüldüğü söylenmektedir.

O dönem Şili’deki Pravda Gazetesi muhabiri Vladimir Çernisev Jara’nın son anlarını, “Dudaklarında şarkıyla öldü” sözleriyle anlatacaktı.

KÜLTÜR SERVİSİ