• Bir yere "komün" levhası astığımızda komünün kurulduğunu, bir bildiriye "demokratik" kelimesini yazdığımızda demokratik davrandığımızı düşünmeye ne kadar yatkınız?
  • Ad, emeği verilmemiş bir işin makbuzu gibi kalıyor; makbuz cepte durdukça iş de yapılmış sayılıyor.  Bu yatkınlığın bir geçmişi var; ada sığınmak, çoğu zaman bir korunma biçimiydi.

SİNAN CUDİ

Bu yazıdan itibaren bu köşede serbest gündem yorumlamayı bir kenara bırakıp, ağırlıklı olarak demokratik entegrasyon üzerine yazacağım. Bu topraklarda farklılıklarıyla birlikte yaşamanın yolunu arayan herkesin kafasındaki soruları yanıtlamaya, Önder Abdullah Öcalan'ın "Demokratik Cumhuriyet, Demokratik Entegrasyon" metnini yorumlamaya; bunun için de her yazıda bir kavramı ele alıp onu gündemin ve gündelik hayatın içinde okumaya çalışacağız. İlk konumuz; isimler ve aklımızda bıraktıkları.

Hepimiz o toplantıyı biliriz. Kapının üstünde "meclis" yazar, masada gündem maddeleri sıralanmıştır. Biri söz alır ve uzun uzun konuşur. Sonra "itirazı olan var mı?" diye sorulur. Salonda kısa bir sessizlik olur, kimse elini kaldırmaz. Tutanağa "oybirliğiyle kabul edildi" diye geçer. Akşam eve dönen herkes başarılı bir meclis toplantısından döndüğünü düşünür.

Bu sahnenin tuhaflığı, kimsenin yalan söylememesindedir. Meclis gerçekten toplanmış ve oy gerçekten kullanılmıştır. Eksik olan, adın taşıması gereken hayattır. Ad, yerinde durur ama içi boşalmıştır ve yerinde durdukça boşluğu görmek de zorlaşır. Elini kaldırmayan da bunu sezer. Ne var ki ad öyle yerleşmiştir ki ona itiraz etmek, meclisin kendisine itiraz etmek gibi görünür. Ad, böylece sessizliği koruyan bir kalkana dönüşür.

Önder Apo’nun metni de kavramlarla başlıyor ve ilk sayfalarda bu duruma, "Günümüzün bir hastalığı, olguya kavram üzerinden bakmaktır" teşhisini koyuyor. Buna, adlandırmayı gerçekliğin yerine koymak da denebilir. Kavramsız düşünemeyiz, metin bunu açıkça kabul ediyor ama kavram gerçekliğin simgesidir, kendisi değildir; ikisi arasındaki ilişki sabit de kalmaz. Kullanıldıkça aşınır, iktidarın elinde bulanıklaşır. Bugün kendisine demokrat demeyen bir otoriter rejim bulmak zor. Kelime her yerde olunca, olgunun hiçbir yerde olmadığını görmek güçleşiyor.

Bu teşhisi yalnızca devlete yöneltmek, adı cumhuriyet olup kendisi cumhuriyet olmayan rejimleri saymak kolaydır ve haksız da sayılmaz. Ne var ki metnin uyarısı karşıya olduğu kadar bize de dönük. Adlarla yaşamaya alıştırılmış her zihin, bu hastalığa açıktır; haliyle bizimki de.

Bir yere "komün" levhası astığımızda komünün kurulduğunu, bir bildiriye "demokratik" kelimesini yazdığımızda demokratik davrandığımızı düşünmeye ne kadar yatkınız?

Ad, emeği verilmemiş bir işin makbuzu gibi elimizde kalıyor; makbuz cepte durdukça iş de yapılmış sayılıyor. Bu yatkınlığın bir geçmişi var. Yüzyıl boyunca adlandırmalarla yönetilmiş, adların arkasındaki boşluğu sorgulamanın bedel ödettiği bir coğrafyada ada sığınmak, çoğu zaman bir korunma biçimiydi. Alışkanlığın, onu taşıyanlara alışkanlık gibi değil de sağduyu gibi görünmesi biraz da bundan.

Önderlik, bu tuzağa karşı kendi yöntemini de anlatıyor: Önce içerik şekilleniyor, ad sonra konuyor; kavram, anlamın önüne geçirilmiyor. İlk bakışta bir yazım alışkanlığı gibi duran bu tercih, aslında bir düşünme biçimini ele veriyor. Adı önce koyan düşünce, gerçekliği o ada uydurmaya çalışırken uymayanı görmez ya da gördüğünü bastırır. İçerikten yola çıkan düşünce ise adını hayatın karşısında sürekli sınamak zorunda kalır; ad onun için geçici bir duraktır.

Eski Çin'de Konfüçyüs'e, bir ülkenin yönetimi kendisine bırakılsa işe nereden başlayacağı sorulmuş. "Adları düzeltmekten" demiş. Adlar şeylere uymazsa söz gerçeğe uymaz, söz gerçeğe uymazsa hiçbir iş yoluna girmez. Aradan iki bin 500 yıl geçti ve sorunun biçimi biraz değişse de öneminden bir şey yitirmedi. Bizde adlar çoğu zaman yanlış bile sayılmaz; hepsi doğru ve güzel kelimelerdir. Sorun, adların şeylerin yerine geçmiş olmasında. Bugün düzeltilmeyi bekleyen, adlardan çok ad ile hayat arasında açılan mesafe.

Bu mesafe, üzerine konuşmaya başladığımız kavramın başına da geliyor. "Demokratik entegrasyon" denince pek çok kişi içeriğe bakmadan önce kelimenin çağrışımına bakıyor. Kimine göre entegrasyon, 100 yıllık asimilasyonun yeni adı, kimine göre devlete eklemlenmenin kibar bir ifadesi. İki kaygının da bir geçmişi var; yaşanmış deneyim, bu kelimelere boşuna yüklenmedi. İki tepki de kavramı, ona daha önce yüklenmiş anlamlar üzerinden okuyor. Metin, bu yüzden her kavramın içinde doğduğu düşünce bağlamıyla birlikte düşünülmesini şart koşuyor; bağlamından koparılmış bir kavramsal bakışın eklektizmden kurtulamayacağını söylüyor. Aynı kelime, başka bir zihniyetin içinde bambaşka bir şey anlatabilir. "Sosyalizm" kelimesinin bir yüzyıl içinde umut olmaktan çıkıp bir yük taşır hale gelmesi, bunun en yakın örneği.

Metnin önerdiği, kelimeyi bir an kenara koyup içeriğine bakmak: Kimin kiminle ve hangi eşitlik üzerinden bir araya geleceğine. İçerik de kağıt üzerinde kaldıkça bir başka ada dönüşebilir. Önderliğin sosyalist pratikten süzdüğü bir gözlem, tam bu noktaya dokunuyor: Hayatın içinden çıkıp ona dönmeyen düşüncenin dönüştürme gücü zayıftır. Demokratik entegrasyonun içeriği de bir tanımın satırlarında değil, bir mahallenin ya da bir kooperatifin gündeliğinde görünür hale geliyor.

Baştaki toplantıya dönelim. O salonu meclis yapacak olan şey, kapıdaki levhada yazmıyor. Söz alamayanlardan biri, bir gün elini kaldırdığında ve karar ilk kez salonun içinde verildiğinde, levhadaki kelime de başka türlü okunmaya başlayacak.

Bu hafta kendimize sorabileceğimiz soru basit: Hangi kelimeyi, karşılığını yaşamadan kullanıyoruz?