• AKP, siyasi güçle ekonomik çıkar ağlarının iç içe geçtiği, piyasa ahlakını ve kamusal denetimi aşan bir iktidar yapılanmasıdır. Bu, bir kripto hırsız iktidar modelidir.

ŞEMSETTİN ÖZER

AKP, ideolojik olarak her ideolojiye benzeyen ama hiçbir ideolojiye bütünüyle bağlı olmayan, çıkarlarını merkeze alan bir iktidar modelidir. Taktik açıdan İttihat ve Terakki’nin siyasal yöntemlerinden, stratejik açıdan ise Müslüman Kardeşler’in örgütlenme anlayışından, Vehhâbî düşüncenin dini siyaset yaklaşımından ve Hitler döneminin otoriter iktidar tekniklerinden bazı unsurlar devşirerek kendine özgü bir sentez oluşturmuştur. Bu sentezin ortaya çıkardığı yapı, kripto hırsızlar iktidarıdır.

Buradaki kripto kavramı, yalnızca gizliliği değil, görünürdeki siyasi ve ekonomik düzenin arkasında işleyen; olağan piyasa ahlakını ve denetim mekanizmalarını aşan bir sermaye ilişkisini ifade ediyor. Bu modelde sermaye, üretimden ve emekten çok siyasi nüfuz, sadakat ilişkileri, bir kesime kaynak aktarımı ve çıkar ağları üzerinden büyüyor.

AKP iktidara ilk geldiğinde, İttihat ve Terakki’nin Batı’ya dönük modernleşmeci yüzünü andıran bir siyasi rol üstlendi. Yenilikçi, kapsayıcı, demokratik ve reformcu vaatlerle kendisini topluma ve dünyaya kabul ettirdi. İktidarın ayakları yere basıp devlet mekanizmaları üzerindeki hâkimiyeti güçlendikçe bu söylem, yerini giderek antidemokratik uygulamalara bıraktı. Demokratikleşme vaadi, iktidarın sürekliliğini güvence altına alma stratejisine dönüştü. Böylece AKP, klasik anlamda bir siyasi parti olmanın ötesine geçerek siyasi güçle ekonomik çıkar ağlarının iç içe geçtiği, piyasa ahlakını ve kamusal denetimi aşan bir iktidar yapılanmasına dönüştü. Bu, dünyada benzeri az görülen bir kripto hırsız iktidar modelidir.

Bu modelin en büyük çelişkisi, maddi temelinin üretici emeğe değil, siyasi güce, dinciliğe ve çıkar ilişkilerine dayanmasıdır. Üretimden, toplumsal refahtan ve adil kaynak dağılımından beslenmeyen bir sermaye düzeninin temeli de çürüktür. Böyle bir yapı, kendi yarattığı ekonomik ve siyasi ilişkilerin ağırlığı altında zamanla çözülmeye mahkûmdur. İktidarın baş döndürücü sarhoşluğu ve paranın insanı gerçeklikten koparan etkisi altında, çıkar ortakları arasındaki güven de aşınmaya başlar. Bir hırsız konuştuğunda diğerleri paniğe kapılır; kimi kaçacak delik arar, kimi kendisini kurtarmak için yeni oyunlar kurar. Herkes bilir ki; birinin çözülmesi, diğerlerinin de açığa çıkmasına neden olabilir.

Bugün AKP’nin temel meselesi, ülkeyi demokratik bir düzeye taşımak, toplumsal barışı geliştirmek veya ekonomik refahı büyütmek değildir; kendi iktidar ağını ve bu ağın içindeki çıkar ilişkilerini korumaktır. Bu ağın çözülmesi, yalnızca birkaç kişinin siyasi geleceğini değil, bütün bir iktidar düzenini sarsabilir. Hatta küçük bir çözülmenin, büyük bir siyasi ve ekonomik tsunamiye dönüşmesinden korkuluyor. Bu nedenle kripto iktidar, gerektiğinde bazı isimleri gözden çıkararak asıl yapıyı kurtarmaya çalışır. Birkaç kişi kurban edilir, kamuoyunun dikkati bu isimlere yönlendirilir; böylece esas çıkar ağı ve iktidarın kendisi korunmak istenir. Başka bir ifadeyle, küçük parçalar feda edilerek, büyük yapı ayakta tutulmaya çalışılır, ancak bu oyunun her zaman başarıya ulaşacağı söylenemez. Bazen ödenen bedel çok ağır olur, bazen de kurulan oyun iktidarın elinde patlar. Kendi çıkarlarını korumak için sürekli yeni oyunlar kuran bir iktidar, zamanla kendi oyunlarının tutsağı hâline gelir.

Burada muhalefetin tutumu da ayrıca sorgulanmalıdır. Özellikle devlet sırrı, güvenlik ve siyasi hassasiyet gerekçeleriyle bazı ilişkilerin üzerine yeterince gidilmemesi, kripto iktidar düzeninin sorgulanmasını zorlaştırabilir. Hatta muhalefetin bazı unsurlarının da bu düzenin sunduğu siyasi imkânlardan yararlanması kaçınılmazdır; son dönemde CHP belediyelerinin törenlerle AKP’ye geçmesiyle kripto hırsızlar iktidar ağı genişlemiştir.

Devam edecek...