Efrîn’de Kürt olmak bile suç!

Dosya Haberleri —

Türk çeteleri / Efrîn

Türk çeteleri / Efrîn

Efrîn 6 yıldır Türk devletinin işgali altında. Bu süreçte Efrîn’de olup biteni Efrîn İnsan Hakları Örgütü Eşsözcüzü İbrahim Şêxo ile konuştuk:

  • 2018 öncesi Efrîn’de Kürt nüfusu yüzde 97’di. İşgalden sonra Kürt nüfusu yüzde 23’e düştü. Kürtlerin mallarını gasp ettiler, tecavüz ettiler, zeytinlerini çaldılar, zeytin ağaçlarını kestiler, sokakların adını değiştirdiler, her yere Türk bayrağı astılar. Türkçe, Arapça ile beraber Efrîn’de resmi dil. Efrîn'de alışveriş Türk lirasıyla yapılıyor, Suriye parası orda yasak. Telefonlar Türk şirketlerinin telefonları.
  • Efrîn’deki halkımız sosyal, ekonomik, siyasal birçok açıdan sürekli bir tehlike altında. Efrîn’de Kürt olmak bile suç. Özerk Yönetim’in yanında olmayı bırak karşıtı olsan bile tutuklanabilirsin. Orada her şeyin kararını oraya sonradan yerleşen Araplar veriyor. Kürtlere zulüm ediyorlar, mallarına el koyuyorlar buna karşı Kürtler ne kendini ne de ailesini savunamıyor.

REWŞAN DENİZ

Türk ordusu 20 Ocak 2018 tarihinde Efrîn’e havadan ve karadan işgal saldırı düzenlerken, ona bağlı çeteler de saldırılarda yer aldı. 58 gün süren direnişin ardından Efrîn işgal edildi. Efrîn’in işgal edilmesi üzerinden 6 yıl geçmesine rağmen hala acılar ilk günkü gibi taze. İşgal öncesinde nüfusunun nerdeyse tamamı Kürt olan Efrîn’de şimdilerde Kürtler azınlıkta ve Efrîn İnsan Hakları Örgütü Sözcüsü İbrahim Şêxo’nun deyimiyle 'Efrîn’de Kürt olmak bile suç'. Efrîn kentinde, demografik yapıyı değiştirme politikaları devam ediyor. Bunun yanında taciz, tecavüz, gasp, işkence, fidye karşılığında kaçırılma ve katletme gibi birçok insanlık dışı uygulamaların yaşandığı kentin köy ve meydanlarının Kürtçe isimleri de değiştirildi. Nerdeyse Kürtlüğe dair her şey kentten silindi. Türk devletinin ve ona bağlı çetelerin Efrîn’deki suçlarını kamuoyuna duyurmak için çalışan Efrîn İnsan Hakları Örgütü Eşsözcüsü İbrahim Şêxo ile 20 Ocak 2018’den bu yana Efrîn’de yaşananları konuştuk.

İbrahim Şêxo

2018’den bu yana 6 yıldır Efrîn işgal altında. 2018’de nüfusun yüzde kaçı Kürt iken, şimdi yüzde kaçı Kürt? Efrîn’in demografisinin değiştirilmesi amacıyla AKP’ye bağlı silahlı gruplar ve ailelerinin Efrîn’e yerleştirilmesi hala devam ediyor mu?

20 Ocak 2018 Türkiye Efrîn’e hem karadan hem havadan saldırmaya başladı. 58 günden sonra Efrîn’i işgal etti. O zaman 300 bin Kürt, Efrîn’i terk etti. 2018 öncesi Efrîn’de Kürt nüfusu yüzde 97’di. Sadece yüzde 2 ile 5 arası bir Arap nüfusu vardı. İşgalden sonra Kürt nüfusu yüzde 23’e düştü. Şimdi Efrîn’de yaklaşık olarak 195 bin Kürt var. Arap ve Türkmenlerin Efrîn’deki nüfusu ise 650 bine ulaşmış durumda. Bunların geneli Suriye’nin farklı yerlerinden gelen Araplar ve Türkmenler. Onların gelişi ve Efrîn halkının göçüyle demografik değişim oldu. Kürtlerin mallarını gasp ettiler, tecavüz ettiler, zeytinlerini çaldılar, zeytin ağaçlarını kestiler, sokakların adını değiştirdiler, her yere Türk bayrağı astılar. Türkçe, Arapça ile beraber Efrîn’de resmi dil. Kürtçe yalnız okullarda haftada iki saat okutuluyor. Bunu da sadece bakın Kürtçeyi yasaklamıyoruz demek için yapmışlar. Yani hiçbir fonksiyonu yok. Efrîn’in sokak isimlerini ve bazı köy adlarını değiştirdiler. Mesela, Bilbilê ilçesindeki Kûtana köyünün adını Selçuk Obası, Qestel Mixdad köyünün adını Zafer Obası, Xelîloko köyünün adını Halilak Obası olarak değiştirdiler. Efrîn'de alışveriş Türk lirasıyla yapılıyor, Suriye parası orda yasak. Telefonlar Türk şirketlerinin telefonları. Hatay valisi oradan sorumlu. Onun yardımcısı günlük olarak Efrîn’e gidip geliyor.

Efrîn’de Türk askeri üslerinin olduğu yerlerde insanlar kendi köylerine giremiyorlar. Şêrawa ilçesine bağlı Cilbirê ve Basilê sakinleri köylerine giremiyorlar her ikisinde Türk ordusunu üsleri var. Bilbilê’deki Şêxurzê bağlı üç köy var. Yukarı Şêxurzê köyüne de kimsenin girişine izin vermiyorlar. Reco’ya bağlı Dewrêş köyünde de aynı şekilde üs var ve kimsenin girişine izin vermiyorlar. Efrîn’in içinde ve başka yerlerde tam olarak kaç askeri üslerinin ve askerlerinin olduğunu bilmiyoruz. Bunların yanında Suriye’nin silahlı grupları da var. Onların silahlı adamlarını sayısı 15 binden az değildir. 

Efrîn’de işgalden önce 18 milyon zeytin ağacı vardı. İşgalden sonra yaklaşık yarım milyon ağaç kesildi, bazıları yerinden söküldü. Efrîn zeytinini ve zeytin yağını getirip üzerine 'Türk malı’ yazdırarak Türkiye’de, İspanya’da, Amerika’da satıyorlar. Zeytinleri çaldıklarını gizleme ihtiyacı da duymuyorlar 2019 yılında mecliste 2020 yılı bütçe görüşmelerinin görüşüldüğü oturumda AKP’li bir vekil ''Evet, Türkiye’ye geliyor, itiraf ediyoruz. PKK’nın eline mi bırakacağız bunları?” demişti. 2023’teki yükselen enflasyonla beraber Türk devletinin bu zeytin ticaretinden kazancı 300 milyon dolara çıktı.

Efrîn’de sürekli bir askeri hareketlilik var aynı şekilde dışardan gelen bir nüfus da var. Bu hareketlilik hala devam ediyor mu?

Evet, gidiş gelişleri hala devam ediyor. Efrîn’den, Ezaz’a, Girê Spî’ye, Serêkani’ye gidip geliyorlar. Onların arasında değişiklik oluyor. Efrîn onların kontrolünde onlar da Türk devletinin kontrolünde. Mesela Efrînli Kürt birisinin malına el koyduklarında o kişi bunu yapanı Türk devletine şikayet ettiğinde Kürt olduğu için bunu ciddiye alıp işleme koymaz.

Efrîn merkezde durum nasıl? Ordaki Kürt nüfusu kırsal bölgelere göre daha mı az? Mesela Efrîn’de dışardan gelenler için yeni yerle inşa ediyorlar, bu yerleri nerelerde inşa ediyorlar? 

Bu inşaa edilen yapılar Efrîn’in her yerinde var. Şêrewa ilçesinde çok var. Şiyê, Şera ve Cindires ilçelerinde de var. Ormanlık alanlarda bu yapılar inşa ediliyor. Ağaçları kesip buralara inşaat yapıyorlar. Özellikle Şêrewa’da çok yapıyorlar. Efrîn merkezde pek yok. Merkezde daha çok mülteci çadırları var. Onlarca onların yaptığı mülteci kampları var.