Ekolojik sömürgeciliği aklama raporu

• Uydu görüntüleri Gabar’da son 7 yılda 6 binden fazla hektar orman kaybını gösterirken, resmi 2024 Çevre Durum Raporu ‘ormanlarımızda nitelik ve nicelik bakımından değişim olmadı’ diyor.

Şırnak Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2024 Yılı Çevre Durum Raporu, Şirnex’te uzun yıllardır sürdürülen ekolojik kırımı görmezden geldi. ÇED ve Çevre İzinlerinden Sorumlu Şube Müdürlüğü tarafından hazırlanan ve 106 sayfadan oluşan raporda; petrol, asfaltit, kömür, taş ocağı ve diğer madencilik faaliyetlerinin çevresel etkileri bütüncül bir biçimde değerlendirilmeden, kömür ocakları, petrol kuyuları ve termik santralin neden olduğu eko-kırım genel geçer cümleler ile ele alındı.

Mezopotamya Ajansı’ndan Emrullah Acar’ın haberine göre Şirnex’in Cûdî ve Gabar dağları ile Besta bölgesi, Elkê (Beytüşşebap)-Kato ve Qileban (Uludere) bölgelerinde son 8 yıldır asker gözetiminde korucuların eliyle ormanlar kesiliyor. “Güvenlik” gerekçesi ile 1990’lı yıllarda yakılan köylerin çevresinde ve “özel güvenlik bölgesi” ilan edilen yerlerde yoğunlaşan orman kıyımı aralıksız sürerken, 2024 Yılı Çevre Durum Raporu’nda bu görmezden gelinerek, onlarca kez görüntülenmesi ve belgelenmesine rağmen ormanların kesilmediği iddia edildi. Raporda, “Son yıllara baktığımızda ormanlarımızda nitelik ve nicelik bakımından bir değişim meydana gelmemiştir” denildi. Ancak sadece Gabar’da uydu görüntüleri ile 2018-2022 arasında 2 bin 730 hektar, 2022-2025 arasında ise 3 bin 450 hektar orman alanının yok olduğu belgelenmiştir. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı olan Alparslan Bayraktar’ın Mayıs 2025’te yaptığı açıklamada “Bu dağlarda biz 680 kilometre yol ağı yaptık” sözleri, raporda yer alan “nitelik ve nicelik bakımından bir değişim meydana gelmemiştir” sözlerini yalanlamaktadır. 

Ağaç kesimi devam ediyor

Uydu görüntüleri de Bakanın açıklamalarını desteklemekte, Şırnex’ta orman örtüsünde belirgin bir azalma yaşandığına işaret etmektedir. Son yıllarda kamyonlar dolusu kesilmiş ağaçların taşınması da yaşanan kıyımın boyutunu gösteren en önemli kanıtlar arasında yer almaktadır. Raporda, Şirnex’ta toplam orman alanının 297 bin 105 hektar olduğu belirtilmiş, buna karşılık Şirnex Barosu’nun 2021 yılında hazırladığı raporda, Şanlıurfa Bölge Orman Müdürlüğü resmi verilerine dayanılarak “sadece 7 ayda ilin orman varlığının yüzde 8 azaldığı” belirtilmiştir. Bütün tepkilere rağmen orman kıyımı devam ediyor. Bahar aylarının gelmesi ile kışın ara verilen kesimler yeniden başladı. Silopiya’nın (Silopi) Cilbiya ve Bilika köylerinde 25 Nisan 2026 tarihinde başlatılan ağaç kıyımının ardından Besta’da bulunan Çeme Tahlo alanında da ağaç kıyımının başlatıldığı, Hosyan’dan gelen korucuların 6 farklı alanda elektrikli testereler ile anıt ağaçları kestiği öğrenildi. 

192 bin 521 ton katı atık

Orman kesimlerinin yanı sıra hava kirliliği ile ilgilide raporda çelişkili bilgiler yer alıyor. Şirnex merkeze bağlı kömür ocaklarının kentin girişinde yer alması, şehirde hava kirliliğini artıran başlıca etkenlerden biriyken, raporda “İlimizde sanayi tesisleri olmadığından yazın hava kirliliğine rastlanılmamaktadır” deniliyor. Bunun yanı sıra Silopi Termik Santrali’nin faaliyetleri, Silopi’de bulunan gümrük kapısı nedeniyle yük araçlarının yarattığı yoğun egzoz salımı ve doğalgazın halen kentin büyük bölümüne ulaşmamış olması sebebiyle ısınmada kömür kullanımının sürmesi raporda yer almadı.  Raporda, ilde enerji sektöründe 1 tesis ve 2 baca bulunduğu belirtilmiş; ayrıca Silopi Termik Santrali’nde 2024 yılında 840 bin 682 ton kömür kullanıldığı, bu faaliyet sonucunda 262 bin 636 ton uçucu kül ile 192 bin 521 ton katı atık oluştuğu kaydedildi. Raporda buna rağmen il genelinde yalnızca bir adet hava kalitesi ölçüm istasyonu bulunduğu, bunun merkez ilçede yer aldığı ve sadece SO2 ile PM10 parametrelerini ölçtüğü ifade edilmekte. Öte yandan, termik santralde bu denli yüksek miktarda kömür kullanımı ve buna bağlı atık oluşumu açıkça kabul edilmesine rağmen, kömürün temin edildiği sahalar, kömür ocaklarının çevresel etkileri ve bu faaliyetlerin hava kirliliğine katkısı raporda ele alınmamakta.

Madencilik, petrol, kömür 

Madencilik, petrol, kömür ve taş ocağı faaliyetleri nedeniyle doğal yapısı giderek tahrip edilen Şirnex ve ilçelerinde; Çevre Durum Raporları ve diğer resmi belgelerde yer alan bulgularla birlikte değerlendirildiğinde, bu faaliyetlerin çevresel etkilerinin bütüncül ve yeterli bir denetim anlayışıyla ele alınmadığını açıkça ortaya koyuyor. Nitekim raporda, madencilik faaliyetleriyle bozulan arazilere ilişkin bölümünde “İlimizde madencilik faaliyetlerinden sadece taş ocakları bulunmaktadır” ifadesine yer verildi. Oysa aynı raporda Silopi Termik Santrali’nde 2024 yılı içinde 840 bin 682 ton kömür kullanıldığı, 262 bin 636 ton uçucu kül ve 192 bin 521 ton cüruf oluştuğu belirtildi. Buna karşın “asfaltit” ve “petrol” faaliyetleri madencilik başlığı altında görünür biçimde yer almıyor. Resmî enerji kaynaklarında ise Gabar’da 2024 yılı itibarıyla günlük 35 bin 61 varil petrol üretimine ulaşıldığı, yıl içinde bu miktarın 61 bin varil/gün seviyesine çıktığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’nın 2024 faaliyet raporunda ise üretimin 75 bin varil/gün düzeyine yükseldiğinin belirtildiği görüldü. Ayrıca Silopi Termik Santrali’ne yakıt sağlayan asfaltit sahaları daha önceki ÇED belgelerinde açıkça proje kapsamında anılmıştır. Bu tablo, Şirnex’taki petrol, asfaltit ve diğer madencilik faaliyetlerinin raporda; dar, parçalı ve eksik ele alındığını ortaya koyuyor.

Su kirliliği 

Raporda “Su Kaynaklarının Kirlilik Durumu” başlığı altında endüstriyel ve evsel kaynaklara ilişkin bölümlerde, fiili deşarj noktaları, sektör bazlı atıksu miktarları, alıcı ortama ilişkin somut kirlilik verileri ve kirletici parametreler yerine büyük ölçüde genel ve sınırlı ifadelere yer verildi. Su kirliliğinin gerçek boyutunu ortaya koyacak kapsamlı ve karşılaştırmalı verilere ise yer verilmedi. Raporda Şirnex’ın tarım alanı 1 milyon 68 bin 607 dekar olarak verilmesine rağmen ancak su kirliliğinin tarım arazileri, sulama suyu, toprak kalitesi ve hayvancılık üzerindeki etkilerine ilişkin değerlendirmelere yer verilmedi. Oysa kömür ocaklarının atıklarından kaynaklı yıllardır Nerdüş deresi kirletiliyor. 

Şirnex’ın Silopiya (Silopi) ilçesi sınırlarında bulunan Silopi Termik Santrali, 11 yıldır üç ünitesiyle faaliyetini sürdürürken, bölgede ekolojik tahribatı derinleştiren ve hem doğal yaşamı hem de insan sağlığını ciddi biçimde tehdit ediyor. Raporda da yer alan veriler, bu etkinin boyutunu açık biçimde gösteriyor. Santralde bir yıl içinde 840 bin 682 ton kömür/asfaltit kullanılmış, bunun sonucunda 262 bin 636 ton uçucu kül ve 192 bin 521 ton cüruf (katı atık) oluşmuştur. Aynı raporda söz konusu atıkların 2’nci sınıf düzenli depolama alanında depolandığı belirtildi. Buna karşılık il genelinde yalnızca merkez ilçede bulunan tek bir hava kalitesi ölçüm istasyonundan söz edilmekte; ilçede ayrı bir istasyon ve kapsamlı kirletici izlemesi görünmüyor. 

ŞIRNEX