Taybetî hetê vatişê deyîranê kirmanckî de merdim eşkeno bivajo xeylê hunermendê ke eyro deyîrê kirmanckî vanî rê beno wesîle. Şiwan Perwer, Mîkaîl Aslan, Mahsun Kirmizigul û sewbîna zaf hûmarî de hunermendî deyîrê ke Rênçber Ezîzî viraştî, vatî. Rênçber Ezîz deyîranê ‘Bîngol Şewtî’ (Bîngol veşa), ‘Ez xortê kurd im’ (Ez xortêkî kurd a), ‘Way way nînna’ û sewbîna zaf hûmarî de deyîranê cîya muzîkê kurdî ra da qezenckerdiş. 

Rêncber Ezîz serra 1955 de dewa Wusfan a ke giredayê Çewlîgîya de ame dinya. Nameyê Rênçber Ezîzî yê raştikên Mehmet Hanefî Berdibek o. Eslê xo de Mehmet Hanefî Berdibek nameyê birayê ci yê pîl û yê ke merdo yo. Rênçber Ezîz zî qurbanê fobîya ‘mudirê nufisî’ beno û kamîya birayê xo yê ke nêcuyeno reyde cuye ra vano merheba.


Ezîz bi hîkayeyanê Şêx Seîdî pîl beno

Hîna yew serrîya xo de semedê ke nêweşîya êşê çiman gêno û awayo şaş yeno tedawîkerdiş, çimanê xo vîndî keno. Heman serre de bi malbatê xo reyde barr kenî û yenî Çewlîg û taxa Dereyî Kasaran de bi ca benî. Rênçber tîya de birayanê xo reyde maneno û bi hetkarîya birayanê xo cuya xo dano domnayîş. Pîyê ci ke heremî de sey Mela Felît yeno zanayîş, serewedaritişê Şêx Seîdî vera cuya xo surgin de domneno û Rêncber Ezîz zî bi hîkayeyanê Şêx Seîdî pîl beno. Merdim eşkeno bivajo nê hîkayeyê ke goşdaritî, awanbîyîşê kesayetîya ci yê serewedarkar de bandor keno. Rênçber wexto ke şono dewê ke dormareyî, vejyeno gileyanê daran a tewr berzan û qasîde û deyîrê ke ê bi xo viraştî, vano. 

Serra 1968 de dest pê perwerdeyê medrese keno û mîyanê demo ke kilmî de Quranî ezber keno û beno Hafizûl Quran. Malbatê Ezîzî seba ke Ezîz perwerdeyê dînî bigîro, çi destê înan ra yeno se, kenî. Erdlerzê Çewligî de maya xo vîndî keno. Rênçber aye serran de hem perwerdeyê dînî vîneno û hem zî muzîkî reyde eleqeder beno û heman serrran de cemîyetê dewijan şinasneno. Dibistanê ke aydê dewijan de perwerdeyê astengdaran vîneno û wendiş-nuştiş û daktîloye bander beno. Semedê ke muzîkî ra zaf hes keno, banderê cinitişê temburî beno. 


Ezîz nameyê ‘Rênçber’î gêno

Rêncber Ezîz heta yew demê emrê xo goreyê waştişê malbatî têgêreno. Wexto ke bire gêno ke do êdî goreyê xo bicuyo, temburê xo gêno destê xo û bi no hawa şono qursê Quranî. No şîyîş heman demî de roja peynî ya şîyîşê qursî yo. Ezîz êdî bi tembur, çekuy û kesayetîya xo yê rengin têkoşînê xo dano. Badê Ezîz bi muzîkvanê ke Cemîyetê Korê Alti Nokta de manenî reyde beşdarê turneyan beno û zaf cayanê Stenbolî de beşdarê bernameyê ke şarî ra akerde beno û bi no hawa perwerdeyê xo yê muzîkî aver beno. Ezîz o ke heta aye roj xo sey aşik şinase keno, êdî nameyê Rênçberî xo rê guncav vîneno. Rênçber sey çekuy yeno manaya citkar, ya zê keso ke citkarîye ra eleqeder beno ra yeno vatiş û esil şerê Ezîzî nika ra pey dest pê keno. Çimkî dormareyê Ezîzî zafaneyê înan hetê fikrê raştî (raştgir) de ca gênî û Ezîz zî nînan ra eciz beno û ecizîya xo zî her tim ano ziwan. Seba ke merdimê dormareya xo bikero sosyalîst û demokrat zaf hewl dano. Ezîz keso ke ziwanê ci tuj o û raştîyê ke zano hetê her kesî de awayo bêters ano ziwan. Hetta vatişê xo hetê dozger, polîs û sewbîna kesan de daxî bê ters vano. 


‘Gelo heskerdişê utopyayêke şima tersneno?’

Ezîz o ke awayo hesas nêzdîyê problemê komelkî beno, 1977 de bi viraştişê berê (eser) xo, mesajan dano komelî. Ezîz bi deyîranê xo darbeya lejkerî ya 12’ê Êlule rexne keno. Aye wext muzîkvanê muxalîfan şinasneno, nînan reyde deyîran vano û 1977 de yeno tepiştiş. Nêzdîyê 7 aşmî û 9 rojan zindan de maneno û badê vejyeno duştê dadgerî. Ezîz dadgehe de pawitox nêwazeno û vano o do bi xo pawitişê xo bikero. Ezîz o ke bi propogandaya komunîzmî ra yeno dariznayîş, pawitişê xo de dîyar keno ke komunîzm doktîrînêko pratîkê ci çin o yo û wina vano: “Welatê ke awayo komunîst yenî zanayîş daxî komunîst nîyî, hîna ravêreyeya dewleta sosyalîst cuyenî. Ti pergal heta ke ravêreyeya sosyalîstî temam nêkero, nêşkeno bivîyaro komunîzmî. No semedî ra komunizm sey utopyayek a û min seba ke zerrî dayo utopyayêke, ez yena dariznayîş û ez semedê ke hetgirê utopyayek a, sucdar yena hesibnayîş. Gelo heskerdişê utopyayêke daxî şima tersneno?” 


Albumê sifteyîn: ‘Hesretê azadî’

Ezîz badê pawitişê xo tehlîye beno û agêreno şaristanê xo. La badê zindanî zî tedayî domyenî û sey bextwaştox (penaber) 1978’î de şono Almanya. Ezîz semedê ke bişînbo awayo azad fikrê xo bi rayîrê muzîkî bîyaro ziwan Almanya weçîneno. Ezîz o ke welatê xo de raştê teda û zordestîyan yeno, Almanya de zî xebatê xo yê muzîkî cayo ke verdayo ra dano domnayîş û albumê xo yê sifteyîn ê bi nameyê ‘Hesreta azadî (Hesretê azadî)’ ke tede deyîrê kirmanckî, kurmancî û tirkî tede ca gênî, vet. Aye rojan de deyîranê bi kurdî vatiş yew hetî de îmkanê vînayîşê bant û plakî daxî çinêbi. No semedî ra berê Rênçber Ezîzî ameyî qedexekerdiş û bin destan ra awayo amator ameyî vêşîkerdiş û vilakerdiş. Babetê deyîranê Rênçber Ezîzî welatperwerî, eşq, persê komelkî û hesreto ke welatî ra ameynê hîskerdiş bî. Girêdayeyîya ziwanê dayîkî û welatperwerîya ci, Rênçber Ezîzî hetê polîtîkbîyîşî ra beno û Rênçber Ezîz derheqê Çewligî de zaf çîyan beranê xo ser vêşî keno.


Deyîra Bîngol Veşa mîyanê kurdan de bî sembol 

Deyîra ‘Bîngol Şewtî’ (Bîngol Veşa) yew lorîkêk a û aydê Rênçber Ezîzî ya. Rênçber Ezîz na deyîre gerîlla Zekî ke berê ci vera yeno qetilkerdiş ser vano û na deyîre muzîkê kurdî de bîya sey sembol û demêko derge hetê zaf kesan ra ameya vatiş. 


Deyîra Bîngol Şewtî (kurmancî)

Bîngol şewtî mij dûman e/ Megrî megrî dayê megrî /Bîngol şewtî mij dûman e/ Zemanê xerab em têda ne / Esker ketin nav gundane/ Bîngol xerab em têdane/ Zekî kuştin ber malane megrî megrî dayê megrî…


Deyîra Bîngol Şewtî (kirmanckî)

Bîngol veşa mij duman o / Meberme meberme dayê meberme/ Bîngol veşa mij duman o / Zemanê xirab ma tede yî / Lejker kewtî mîyanê dewan / Bîngol xirab ma tede yî / Zekî kiştî beran ver de/ Meberme meberme dayê meberme…


Seba Şêx Seîd û embazanê ci zî deyîr virazeno

Rênçber Ezîz seba Şêx Seîd û embazanê ci rê deyîre nuseno û deyîra xo de wina vano: Kirdûn Xarpêt gureto/ Diyarbekir paytexto kirdûn Xarpêt gureto/ Diyarbekir paytext o/ Pirode apê mi pirode, pirode dezay mi pirode/ Lexê bavê mi lexê, lexê kekê mi lêxe/ Kurdistan cennêt kurdûn o/ Êr ruej ruêj cûmîyerdûn o/ Wa cûmîyêrd vîyêc meydûn o/ Pirode biray mi pirode, pirode dezay mi pirode/ Piryedên biray mi piryedên, piryedên dezay mi piryedên… Wexto ke merdim na deyîre ra ewnîyeno, hîsê neteweyîya Ezîzî awayo zelal vîneno. Ezîz cuya xo ya kilmî ra eşqêko gird da ronîştiş û hîkaya ke mîyanê ci bi eşqê welatî pirr o, ma rê verada. Rêncber Ezîz çimanê xo yê ke nêveynenî reyde bi mîlyonan kurdan de zanayîş dano xelqkerdiş. 


Mergêko şikdar: Qeza ya zî Cînayet?

Rênçber Ezîz serra 1988’î de Hannoverê Almanya de bînayêke berzî ra ke heta eyro zî sebebê ci nîno zanayîş, kewto war (yan zî hetê tay kes an zî kesan ra ameyo vistiş) û cuya xo dayo. Goreyê tayînan Rênçber Ezîz fikranê xo vera ameyo kiştiş û sirê mergê ci hema zî nêmaeyo roşnkerdiş. Cenazeyê ci dewa Wusfan a Çewligî de ameyo definkerdiş û ser kerraya gorê ci de ser waştişê, wina yeno nuştiş: ‘Ey raywan bivindere! Min 32 serran rîyê roşnîye nêdî. Erjê roşnîye bizane.’ Cuya Rênçber Ezîzî hetê Serekê Komeleya Averşîyîşê Ekonomîk, Kultirî û Komelkî (BÎNDER) Dogan Karasu ra sey pirtuk ame nuştiş.