En sevilen Newroz şarkıları

22 Mart 2026 Pazar - 19:20

Muhabirimizin 75 kişilik geniş anketinde Kürtlerin en sevilen Newroz şarkıları sıralandı. Ankete göre ilk sırada Koma Azad’ın “Newroz” parçası, ikinci sırada Koma Dengê Azadî’nin “Newroz Tê” şarkısı, üçüncü sırada ise Awazê Çiya’nın “Newroza Arî” eseri yer aldı.

MIHEME PORGEBOL

Newroz, belki de bugüne dek üzerine en çok şarkı/kilam/stran yazılan ulusal bayramlardan biridir. Yalnızca Newroz’un coşku ve anlamına odaklanan şarkıların sayısı yüzlerle ifade edilirken kimi şarkılar da dolaylı olarak Newroz üzerinden, illa bugüne dair bir şeylerden bahsetmek zorunda hissetmeyen aktarımlara başvurur.

Sanatçı, gönlündeki yangını Newroz ateşine benzetebilir; sevgiliyle buluşmak üzere, tıpkı Mem û Zîn’deki gibi Newroz gününü bekleyebilir ya da Newroz bir standarda dönüştürülüp duygusal gerilimlerin dozu onunla kurulan etkileşime göre ölçeklendirilebilir.

Örneğin; Abdulla Peşêw’in şiirinden bestelenerek Meryem İbrahimpur’un yorumladığı “Îsal Newroz Nakim” şarkısında sürgün kaynaklı özlem, tedirginlik ve hüzün gibi duygular, Newroz’u kutlamama tercihi üzerinden aktarılır. Abdulla Peşêw’in 1979 yılında Moskova’da yazdığı şiirdeki bu aktarım, şairin Kürdistan’a dair beslediği kederli duygulanımı dinleyiciyle en geniş düzlemde ortaklaştırma amacı taşır:

“Emsal bê çiya Newroz nakem

Bê bonî giya… Newroz nakem.”

Tam tersi bir duygulanım örneğini de Ciwan Haco’nun “Bida” şarkısında görürüz. Newroz’u bahane eden âşık, sevgiliyi aşkın güzelliğine inandırıp ondan bir buse alabilmek için Newroz’un gelişini, baharın güzelliğini bir vesileye dönüştürür:

“Newroz hat bi xêr hat

Maçek yarê tu bi min bida.”

Direniş, diriliş, özgürlük

Öte yandan, Newroz efsanesinin tarihsel anlatıda barındırdığı olay ve imgelerin bugünkü Kürt gerçekliğiyle birebir örtüşmesi, şarkıların büyük oranda direniş, diriliş ve özgürlük temalarına odaklanmasının temel nedenidir. Kawa Destanı’ndaki ateş, demir, çekiç, sancak vb. imgeler ile Mem û Zîn’de işlenen toplumsal meseleler, Kürt halkının özgürlük mücadelesine içkin olarak değerlendirildiğinde Newroz’un anlamını neredeyse sabitler. Bu anlam, Kürt halkının kendi geleceği için gerekli gördüğü reçeteye de tekabül eder:

“Newroza gelê bindest, Newrozê Newrozê

Te jiyanek nû dixwest, Newrozê cejna me

Ezê pêçim çek û rext, Newrozê Newrozê

Ta te bibînim ser text, Newrozê cejna me.”

* * *

‘Bilmediğim Newroz şarkısı var mı?’

Newroz ile birlikte toplumda artan coşku ve heyecanı gözlemlemek zor değil. Aylar öncesinden kentlerdeki kitlesel programlar bir takvime giydirilir, sanatçılar eserlerini 21 Mart’ta sergilemek üzere yoğun bir üretim temposuna girer, siyaset ve medya alanı Newroz’un tarihsel ve kültürel yönlerine yaptığı vurguyu artırır. Buna paralel olarak insanlar da Newroz için buluşmalar, eğlenceler ve eylemsellikler organize etmeye koyulur. Günümüz dünyasında Newroz hareketliliğinin kendini en yoğun gösterdiği alanların başında ise dijital platformlar geliyor. Kullanıcılar sayısız Newroz mesajı, görseli ve şarkısıyla adeta coşkuyu yazılım kodlarıyla birbirlerine transfer eder.

İşte böyle bir ortamda, herkesle aynı coşkuyu taşıyıp Newroz’a dair neler yapılabileceğini düşünürken bir şeyler çağrıştırması umuduyla sevdiğim Newroz şarkılarını bir çalma listesine ekledim. Şarkıların çeşitliliği, kendi kendime “Acaba bilmediğim Newroz şarkısı var mı?” diye sormama neden oldu ve yakın arkadaşlarımdan en sevdikleri beş Newroz şarkısını göndermelerini istedim.

30 şarkılık liste

Sekiz kişilik küçük arkadaş grubundan gelen şarkıların her biri Newroz’a dair bambaşka bir anlam taşıyordu. Ortaya ritmi ve duygusu bakımından birbirinden oldukça farklı şarkılar barındıran bir liste çıktı. Yaklaşık 30 şarkılık bu listede ortaklaşılan birçok şarkının yanında çok nadir bilinen eserler de yer alıyordu. Daha önce duymadığım şarkılarla buluşmak heyecanımı artırdı.

Bunun üzerine daha fazla kişiden şarkı istemeye karar verdim ve farklı meslek ve ilgi alanlarından yaklaşık 40 arkadaşıma aynı mesajı göndererek bana en sevdikleri beş Newroz şarkısını iletmelerini istedim. Kişisel dijital medya hesabımdan etkileşim hâlinde olduğum kullanıcılara da sordum: “En sevdiğiniz 5 Newroz şarkısını sıralar mısınız?” Talebime birçok karşılık geldi. Bu kadar çok geri dönüş almanın asıl nedeni elbette Newroz coşkusuydu. Toplamda 75 kişiden gelen 100’den fazla farklı şarkı önerisi aslında bir fotoğraf da sunuyordu. Bu fotoğrafta birçok meslek grubundan; farklı yaş ve coğrafyalardan isimler vardı. Kişisel merakım, günün sonunda küçük çaplı bir anketle sonuçlanmış ve çıktısının yorumlanmasını bekliyordu.

Öne çıkan Newroz şarkıları

Çocukluğumdan itibaren müzik serüvenine tanıklık ettiğim İbrahim Ethem Tüzer’i aradım. Listeyi ona gönderdim ve sonraki gün buluştuk. Newroz ve müzik üzerine odaklanan uzun bir sohbetten sonra listeyi önümüze aldık ve üzerine düşünmeye başladık. Bu metnin en aşağısına yerleştirdiğim listede Koma Azad’ın “Newroz”, Koma Dengê Azadî’nin “Newroz Tê” ve Awazê Çiya’nın “Newroza Arî” gibi şarkılarında geniş bir ittifakın olduğu görülüyordu. Listenin ilk üç sırasındaki bu şarkılardan Koma Azad’ın “Newroz”u 33, Koma Dengê Azadî’nin “Newroz Tê”si 30 ve Awazê Çiya’nın “Newroza Arî”si ise 26 kişinin listesinde ortaktı.

Duygu, ritim ve toplumsallık

İbrahim, bu yoğun ortaklaşmayı şu şekilde yorumluyor: “Koma Azad’ın “Newroz” eseri marş havasında olmasına rağmen, sanatçıya eşlik eden koro kendini halkın yerine koyarak cevap veriyor. Temelde, kendimiz söylüyormuşuz gibi hissetmemize yardımcı olan kolektif bir şarkıdan bahsediyoruz. Melodik olarak buna müzikte soru-cevap deniyor. Ritmik olarak da basit bir tekrardan ibaret olduğu için eşlik etmesi ve bedensel olarak ritme ayak uydurması kolaydır. Öte yandan sözlerdeki direniş çağrısının, toplumsal gerçekliği de göz önünde bulundurduğumuzda, halkın ihtiyaçlarına vurgu yaptığını görebiliyoruz.

Batılaşmanın etkileri

Koma Dengê Azadî’nin “Newroz Tê” şarkısı ise Kürt müziğinde batılılaşmanın etkilerini yansıtan bir eser. Müziğimize klasik gitarın yoğun bir şekilde girdiği dönemlerin şarkısı. Şarkıda, müzisyen jargonunda teorik bağlamda “İspanyol dörtlüsü” olarak adlandırılan yürüyüş kullanılıyor. Yine basit bir ritmik yapı ve yine nakaratta kolektif bir söyleyiş hissi mevcut. Fakat bu eserin introsunda bir yavaşlama ve yas var; hem şarkının sözlerinde hem de ritmik yapısında. Bu da Newroz coşkusunun başka bir karakterinin toplum üzerinde ne kadar etkili olduğunu gösteriyor. Sonuçta Newroz direnişle ilişkili bir gün ve şarkıda da güçlü bir direniş vurgusu var. Direniş varsa, bir zulüm ve baskı da vardır. Zulüm ve baskının alıp götürdüklerine dair hüzün ve şarkının hikâyesi, bu kadar tercih edilmesinin en etkili unsuru gibi görünüyor.

Geleneksel müziğin karşılığı

“Newroza Arî” ise geleneksel Kürt müziğinin tam anlamıyla halktaki karşılığı. Çünkü şarkıda kullanılan enstrümanlar tek sesli ve armonik yapıdan uzak ki bilinenin aksine Kürt müziği tek seslidir. Davul ve zurna her zaman ulaşılabilir enstrümanlardır. Bu durum, toplumun onlara aşinalığını ve sahadaki etkilerini artırıyor. Hem enstrüman organizasyonu hem de şarkının kolektif icrası, bu kadar etkili olmasını belirliyor. Yani tek sesli enstrümanların kolektif bir icra biçiminde ortaya çıkardığı çoğulculuk, aslında Kürt toplumsallığı ve Newroz mitinin de temel argümanlarına karşılık geliyor. Ayrıca şarkıda yer alan karakterler, kişiler ve tarihsel göndermeler, uyandırdığı ulusal duygulanımla eserin öz ve biçim açısından bütünlüğünü sağlayarak Newroz’a dair birçok duyguyu kapsamasını mümkün kılıyor.”

Kolektif hafızada yer edinenler

Listenin üst sıralarında ortak duygulanım ve toplumsal refleksler belirleyici olurken, daha aşağılarda artık daha özel faktörler devreye girmeye başlıyor. Klasiğe saygı, nostalji, bireysel yaşanmışlıklar, şarkının konu edindiği olayın niteliği ve daha birçok unsur, insanların listelerini oluşturmasında belirleyici oluyor. Örneğin; Koma Berxwedan’ın “Bihar Xweş e” şarkısı hem grubun kendi değeri hem de şarkının çağrıştırdığı döneme bağlı olarak 23 kişinin listesinde yer buluyor. Neredeyse tüm Kürt müzisyenlerin bireysel çalışmalarından ayrı olarak dahil olduğu Koma Berxwedan’ın, MED TV geleneğindeki televizyonlarda ulusal kıyafetleriyle şarkılarını söylediği programlar, Kürtlerin kolektif hafızasında önemli bir yer ediniyor. İbrahim, bu şarkıya ilişkin yorumunda “Hemen herkesin saygıyla dinlediği Newroz şarkılarından” diyor. Buradaki saygı vurgusu şarkı ve grubun temsiliyetini ortaya koyuyor. Bu da Kürt toplumunun kendinden gördüğü sanat faaliyetleriyle kurduğu ilişkiyi göstermesi bakımından oldukça önemli.

Dört parçada ortak coşku

Kitlelerin saygısı bağlamında öne çıkan bir diğer eser, Hesen Zîrek’in “Salî Tezeye Newroze” adlı şarkısı. Yirmi kişinin listesinde ortak bulunan bu eser, kaydedilmiş en eski Newroz şarkılarından biri. Çoğunlukla marş ritminde icra edilen Newroz şarkılarından farklı olarak Kürt klasik üslubunu barındıran “Salî Tezeye Newroze”, sanatçısı Hesen Zîrek’in temsil ettiği değerler ve içeriği itibarıyla Kürtlerin dört parça Kürdistan’da ortak Newroz coşkusunun konsantre bir hâline dönüşüyor. Öte yandan kayıt kalitesinin şarkıya kattığı vintage hava da ona ayrı bir karakter kazandırıyor.

Toplum sanatta tutarlılık arar

Listenin devamında 17 ortak listeyle Şehit Mizgîn’in, 16 ortak listeyle de Aram Tîgran’ın “Newroz” şarkıları geliyor. Hemen altında ise 12 ortak listeyle Agirê Jiyan’ın “Rehşan” şarkısı bulunuyor. Şehit Mizgîn’in tarihsel temsiliyeti ve Rahşan’ın büyük eyleminin hatırasının bu tercihlerde etkili olduğunu söylemek yanlış olmaz. Devrimci sanat çizgisinin belirgin temsilcilerinden olan Şehit Mizgîn’in seslendirdiği şarkının sözlerindeki kararlılık da etkisini artırıyor. Diğer yandan Agirê Jiyan’ın şarkısının konu edindiği Şehit Rahşan’ın sarsıcı eylemi, Newroz ve mücadele bağlamında toplumsal hafızanın ne kadar diri kaldığını gösteriyor. Son olarak Aram Tigran’ın Kürt müziğindeki yeri ve Kürt Halk Önderi Abdullah Öcalan’la olan ilişkisinin de listenin üst sıralarında yer almasında belirleyici olduğu söylenebilir. Elbette bunlar öznel yorumlar; ancak bu şarkıların öne çıkması, kitlelerin ortak estetik beğenilerine dair de bir şey söylüyor: Toplum, sanatta tutarlılık arar.

Newroz hep bir ağızdan kutlanıyor

Listenin tamamını değerlendirmesini istediğim İbrahim, şöyle söylüyor: “Koma Azad’ın ilk sırada olması gayet anlaşılır bir durum. İlk çıktığından bu yana halktan hiç kopmamış, hâlen de halkın içinde görünür işler üreten sanatçılar olmaları, geçmiş eserlerini de günümüze taşıyor. Müzikal olarak hem hareketli hem de herkesin kendi sesini duyabildiği bir kolektif halk korosu izlenimi, onu listede en üst sıraya taşıyan ana etken gibi. Genel sıralamanın yanı sıra listenin üst sıralarındaki şarkılara baktığımda beni tetikleyen şey, Newroz’un hep bir ağızdan kutlanıyor olması. Yani çalınan ya da söylenen her şeye tüm halkın eşlik edebildiğini görüyorum. Ayrıca bahar ve ateş vurguları da önemli. Örneğin Koma Dengê Azadî’nin şarkısındaki hüzün, devamında yerini harekete ve kutlamaya bırakıyor. Newrozların hem baharın gelişini hem de Kürt halkının bayramını kutlayabilmesi için bedel ödeyen kahramanları anmak üzere yası da içinde barındırdığı bir durum var. Agirê Jiyan’ın eserindeki ağır duygu ise, Rahşan’ın büyük eyleminin toplumda yarattığı isyan, keder ve kenetlenmenin sanat alanına sızdığına tekabül ediyor.”

* * *