• Şengal soykırımının üzerinden yıllar geçmesine rağmen 2 bin 474 Êzîdî kadının akıbeti hâlâ bilinmiyor. Sağ kurtulan kadınlar ise yasayla tanınan haklara erişebilmek için yaşadıklarını yeniden resmi makamlara anlatmak zorunda bırakılıyor.

 

Şengal’den kaçırılan kadınların birçoğundan hala haber alınamazken geride kalan aileler, yakınlarının nerede olduğunu ve başlarına ne geldiğini öğrenebilmek için bekliyor.

DAİŞ, 3 Ağustos 2014’te Şengal’e yönelik saldırısıyla Êzîdî toplumunu hedef alan sistematik bir soykırım gerçekleştirdi. Erkekler ve erkek çocukları ailelerinden ayrılarak katledildi; kadınlar ve kız çocukları ise kaçırılarak köle pazarlarında satıldı, zorla evlendirildi ve tecavüze maruz bırakıldı. Kadın bedeni, DAİŞ’in Êzîdî kimliğini ve toplumsal varlığını ortadan kaldırmaya dönük saldırılarının bir parçası haline getirildi.

2 bin 474 Kadın kayıp

ANF’den Gurbet Sarya’nın haberine göre, soykırım sırasında 6 bin 417 Êzîdî kadın kaçırıldı. Bunlardan 3 bin 647’si özgürlüğüne kavuşurken, 2 bin 474’ünün akıbeti hala bilinmiyor. Kayıp olarak kaydedilenler arasında bulunan 269 kişinin yaşamını yitirdiği belirlendi ve cenazeleri ailelerine teslim edildi. Kaçırılan kadınlar önce Musul’a, ardından Tel Afer, Reqa, Derazor ve Baxoz’a götürüldü. Kadınlar ve çocuklar farklı kentler arasında dolaştırıldı, birbirlerinden koparıldı ve aileleriyle bağları kesildi.

Toplu mezar başında bekleyiş

Bugün kayıp kadınların akıbetini aydınlatma çabalarının önündeki en ağır sorunlardan biri de toplu mezarlar.  Şengal’de 77 toplu mezar açılırken 19 mezar henüz açılmadı. Açılan mezarlardan çıkarılan 857 kişinin cenazesinden 296’sının kimliği belirlenerek ailelerine teslim edildi. Kimliği henüz tespit edilemeyen 561 kişinin cenazesi ise DNA incelemesi için Bağdat’taki adli tıp kurumunda bekletiliyor.

Ayrıca 91 toplu mezar dosyası araştırıldı. Bunların 67’si Xanesor ve çevresinde, 24’ü ise Şengal’de bulunuyor. Ancak mezarların açılması ve kimlik tespit çalışmaları, kayıp yakınlarının beklediği hızda ilerlemiyor. Özellikle başka ülkelerde yaşayan ailelerden DNA örneği alınması, kurumlar arası koordinasyon ve adli incelemelerin yürütülmesi sürecin uzamasına neden oluyor.

Yasa var uygulama yok

Irak Parlamentosu, 1 Mart 2021’de Êzîdî Kadın Sağ Kalanları Yasası olarak bilinen 8 sayılı yasayı kabul etti. DAİŞ’in Êzîdîlerin yanı sıra Türkmen, Hristiyan ve Şebek topluluklarına yönelik suçlarını soykırım ve insanlığa karşı suçlar olarak tanıyan yasa; sağ kalanlara aylık maaş, rehabilitasyon, sağlık ve eğitim desteği, arazi tahsisi ve toplumsal yaşama katılım gibi haklar tanıdı. Ayrıca kaçırılan kadın, erkek ve çocukların bulunması, toplu mezarların açılması ve cenazelerin ailelerine teslim edilmesi konusunda ilgili kurumlara sorumluluk yükledi.

Yaşananları ‘anlat’ dayatması

Irak yönetiminin yasayla tanıdığı haklar, uygulamada yeni engellerle karşı karşıya. Özellikle tazminat ve diğer haklardan yararlanabilmek için ceza şikayetinde bulunma şartının getirilmesi, soykırımdan sağ kurtulanların haklara erişimini zorlaştırıyor. Yaşadıkları ağır ihlallerin ardından adalete ulaşmaya çalışan kadınlardan, başvuru sürecinde suç duyurusunda bulunmaları ve yaşadıklarını resmi makamlar önünde yeniden anlatmaları bekleniyor. Böylece hakların yasayla tanınması ile bu haklara fiilen erişebilmek arasında ciddi bir mesafe oluşuyor. HABER MERKEZİ