DAİŞ'in elinde 4,5 yıl esir kaldı. Kurtulduktan sonra 'Şengal'e bir şey oldu mu?’ onun ilk sözüydü. 10 yaşında kaçırılan Mazin Selim Ali ile konuştuk...
- 'Bizi Tilbenat'tan Koço’ya götürdüler, yaklaşık 100 aileydik. Sanırım Koço köyünde katliam yapılalı iki üç gün olmuştu. Akşamları cenaze kokularından ve cenazelere gelen hayvanlar yüzünden uyuyamıyorduk, üzerlerine sadece biraz toprak atmışlardı. Koço’da yaklaşık iki ay kaldık.'
- Mazin daha sonra Suriye'de askeri ve dini eğitime tabi tutulur. “Hafız olmuştum. Bütün dini kitapları ezberletmişlerdi. Bizi artık kendilerinden sayıyorlardı, fikrimizi değiştirmiş, zihnimizi etkilemişlerdi. O dönem, 'Eğer anne ve babamız Müslüman olmazsa onları öldürürüz' diyorduk. Döndükten bir süre sorgulamaya başladım. Ne suçumuz vardı?” diyor.
GÜLCAN DERELİ/ŞENGAL GÜNCESİ
Tiştek bi Şengalê hatiye? Yani Şengal'e bir şey oldu mu?.. Onu bu soruyu sorduğu videodan tanıyoruz. Videoda bir kadın savaşçı cevap veriyor... Şengal'e bir şey olmadığını, onları beklediğini... Bir teselli elbette. Çünkü Şengal'in başına çok şey gelmişti... Mazin Selim Ali, bu soruyu DAİŞ'in elinden kurtulduklarını gösteren videoda söylüyor. DAİŞ Şengal'e saldırıp tüm ailesini kaçırdığında daha 10 yaşında bir çocuktu. Tam 4,5 yıl DAİŞ'in elinde esir kaldı, Irak ve Suriye çöllerinde akranı olan çocuklarla birlikte eziyet gördü. Şimdi artık genç bir delikanlı ve gözleri parlıyor... Şengal'de Mazin Selim Ali ile buluştum. Küçük bir çocuğun gözünden DAİŞ'in saldırı anına, anne-babasından koparıldığı ana, kendisi de dahil çocukların zihninin nasıl yıkandığına, nasıl kendine düşman edildiğine, zorun yanı sıra iç rızanın nasıl üretildiğine, 4,5 yıllık esarete ve nihayetinde Şengal'le ve özgürlükle buluşmaya zorlu bir yolculuk...
O dramatik an
Mazin, Şengal'in Tilqeseb köyünden. Burada kendi halinde yaşayan bir ailenin ferdidir. Daha 10 yaşında 4'üncü sınıf öğrencisidir. Tarih 3 Ağustos 2014'ü gösteriyor. Êzîdîler için fermanın ayak sesleri duyuluyor... Mazin, hayatını değiştiren o dramatik anı, DAİŞ'le ilk karşılaşmasını şöyle anlatıyor: "DAİŞ köyü bastığında oradan kaçtık fakat Solaxta'da (Şengal merkeze bağlı ve yakın bir yer) esir düştük. O esnada ben, annem, ninem ve erkek kardeşim esir alındık. Bizi oradan Tilbenat’a götürdüler. Bize ve özellikle de babama silah doğrulttular. 2-3 aya yakın orada kaldık. Bizden kelime-i şehadet getirmemizi istediler. Zorla din değiştirtmek istiyor, bizi camilere götürüyorlardı. Benden sorumlu olan kişi Arap kökenli Ebu Hamza isimli çete üyesiydi. Orada Ebu Firaz ve Ebu Adnan da vardı, bunların hepsi DAİŞ sorumlularıydı."
Koço'da hayvanlar cenazelere geliyordu
Mazin ve ailesi sürekli bir yerden bir yere götürülür. Tilbenat'tan sonraki adres Koço olur. Koço, DAİŞ'in en çok katliam yaptığı yerdir. Mazin, anlatıyor: "Bizi Tilbenat'tan Koço’ya götürdüler, yaklaşık 100 aileydik. Sanırım Koço Köyü'nde katliam yapılalı 2-3 gün olmuştu. Akşamları cenaze kokularından ve cenazelere gelen hayvanlar yüzünden uyuyamıyorduk, üzerlerine sadece biraz toprak atmışlardı. Koço’da yaklaşık iki ay kaldık."
Medresa Spî'de katliamın izleri
DAİŞ 3 Ağustos 2014'te Şengal'in güneyinde yer alan Koço Köyü'nü işgal ettikten sonra 15 Ağustos'ta toplu katliam yaptı. Burada 18 toplu mezar bulundu. Verilere göre en az 400 Êzîdî burada katledildi. Mazin, şöyle devam ediyor: "Koço’da Medresa Spî (Beyaz Okul) adında bir okul vardı, bizi oraya kapatıp öldürmek istediler. Bizi bıçak ve satırlarla katletmeyi planlıyorlardı. Ahmet Caso’yu okulun orada saklamışlardı, hatta eli görünüyordu ve elinin üzerine su bırakmışlardı. Evet, kendi gözlerimle onun cansız bedenini gördüm. Okulda daha önce katlettikleri Koço halkının izleri hâlâ duruyordu, elbiseleri bile okulun içinde kalmıştı."
Tel Afer ve Musul günleri
Mazin'ın bir sonraki adresi Koço'dan sonra Tel Afer ve Musul olur. DAİŞ, kadın ve kız çocuklarını Musul'da ayırır, erkekler başka yere, kadınlar başka yere götürülür. Mazin, anlatmaya devam ediyor: "Bizi Tel Afer'e naklettiler ve Tel Afer'e bağlı Kızılkuyu köyüne götürdüler. Orada çocuklara din dersi vermek için isimlerini medreseye kaydediyorlardı. Beni de kaydetmek istediler ama ben saklandım. Yaklaşık iki ay o köyde kaldıktan sonra bizi Musul’daki Galaxy Salonu'na götürdüler. Orada birçok kadını ve kız çocuğunu bizden ayırdılar. Götürülenlerin çoğu Koço’lu olanlardı. Sonra bizi Musul’a bağlı Hayy Al-Khadra Mahallesi'ne (Musul’un sol yakasında kalan bir mahalle) götürdüler. O zaman Tel Aferli Hacı Mehdi, Hacı Halife ve Hacı Bakır vardı. Bu DAİŞ’lilerin çoğu Tel Aferliydi, ayrıca Ebu Ali ve Ebu Ömer de vardı. Bizi gruptan koparmak için kadınlara silah dipçiğiyle vuruyor, zorla ayırıyorlardı."
Anne ve baba ile ayrılık anı
Mazin, anne ve babasından Musul'da koparılıyor. Onun için tek başına yeni bir zorlu yolculuk başlıyor. Mazin, röportaj boyunca din dayatmasından söz ediyor. Bu da ayrılığın gerekçelerinden biri oluyor. Mazin, anlatıyor: "Hayy Al-Khadra’da yaklaşık 3 ay kaldık. Bir cuma günü aileleri tamamen birbirinden ayırdılar. Herkesi hutbeye çağırıp erkekleri camide topladılar. Babamla Rembûsili Seed gitmeyince onları da zorla camiye götürdüler. Bizi orada birbirimizden kopardılar ve onlardan bir daha hiç haber alamadık... Kendi ana dilimizde tek bir kelime bile konuşamıyorduk. Bizi Musul’daki Hayy Al-Khadra’da bulunan 'Kızıl Okul'a götürdüler. Orada Tel Aferli Ebu Ali İktisadi vardı. Hacı Mehdi beni ailemden kopardı. Ertesi gün kahvaltı gerekçesiyle bizi yine aynı eve koydular ve beni orada ailemden koparıp başka bir yere aldılar. Annemi ve abimi de diğer kadınlar gibi Suriye’ye götürdüler. Götürüldüğüm yerde iki ayrı okul vardı ve Êzîdî çocukları orada tutuyorlardı, en az yüz çocuk vardık. Ebu Ömer oranın nöbetçisiydi, Ebu Ali İktisadi ise sorumlusuydu. Ağlayıp bizi ailemize götürmelerini söylüyorduk ama çok kayıtsızdılar, hiç acımıyorlardı."
Türkiye'deki DAİŞ'liler
Mazin'ın esareti Musul içinde de bir yerden bir yere taşınmakla geçer. Orada, şimdi Türkiye'de olduğunu söylediği DAİŞ yöneticileri olduğunu belirtiyor. Mazin, "Bizi Tel Afer’den Musul’un Hay Zirai Mahallesi'ne götürdüler. Götürüldüğümüz evde başka çocuklar da vardı. Oranın sorumluları Ebu Yekin, Ebu Ömer Maslawi ve Ebu Hamza Maslawi’ydi. Ebu Hudeyfa Al-Maslawi çok kötü biriydi, bizi sürekli döverdi. Bildiğim kadarıyla o şu an Türkiye’dedir. Birçok DAİŞ’linin Türkiye yoluyla çıkarıldığını biliyoruz" diyor.
Esaret ülke değiştiriyor
Mazin'ın Irak'taki esareti bitiyor. Esaret ülke değiştiriyor. Sıradaki adres Suriye'dir... Yine din dayatması vardır. Mazin, anlatıyor: "Biz 1 yıl Musul’da kaldıktan sonra Musul çölü üzerinden El-Bukemal’e bağlı (Ninova-Suriye sınırı, Deyra Zor’a denk düşen bölge) yere götürdüler. Bir gün sınırda kaldıktan sonra El-Bukemal’e ulaştık ve bizi bir yere yerleştirdiler. Orada da şiddet uygulamaya devam ettiler. Bizimle Ebu Ömer El-Maslawi ilgileniyordu, bizi asıyorlardı, bir şey öğrenemeyen veya bilemeyen dayak yiyordu. Öğle namazından sonra konuşmak yasaktı, kimin sesi çıksa döverlerdi. Sûheyv adında bir çocuğu iki gün boyunca güneşin altında aç ve susuz bıraktılar. Onu dışarıda bağlamışlardı. Hiçbirimiz yanına yaklaşamıyorduk. Bizi oradan alıp başka bir eve götürdüler..."
Aylarca gün ışığı görmedik
Hep bir umut taşıdıklarını söyleyen Mazin, "Musul’dayken kurtulma umudumuz vardı ama Suriye’ye götürüldükten sonra bu umudumuzu kaybettik. Suriye’yi bilmiyorduk, yollarını, coğrafyasını bilmiyorduk, kimseyi tanımıyorduk. Musul’dayken aylarca güneş yüzü görmediğimiz oluyordu. Bazen dışarıya çöp atmaya giderken artık gün ışığından rahatsız oluyor, gözlerimiz ağrıyordu. Sürekli kapalı bir evde tutuluyor ve eğitim görüyorduk. Yemeği de çok az veriyorlardı, doymuyorduk. Yemekten sonra uykun gelse de gelmese de uyumak zorundaydın" diyor.
Zorun sonunda rıza üretimi
Kuran'da yer alan Bakara Suresi der ki "Dinde zorlama yoktur." DAİŞ en çok bu sureyi çiğner. Tüm Êzîdîlere zorla dini dayatır, kabul etmeyeni öldürür, işkence eder, zorla kabul ettirir... Bir süre sonra artık gönüllü rıza üretilir. Kendini inkar ve yeni bir Mazin yaratılır. Suriye'de hem askeri hem de dini eğitime tabi tutulur. Mazin, anlatıyor: "Bizi zorla çalıştırıyorlardı, yapmayınca dövüyorlardı. Sabah saat 03.00’te kaldırıp Kur'an okutuyorlardı. Yapamayınca veya reddedince yine dayak yiyorduk. İki üç kere Kur'an'ı okuyup tamamını ezberlemiştim, hafız olmuştum. Bütün dini kitapları bize ezberletmişlerdi. Bizi artık kendilerinden sayıyorlardı, fikrimizi değiştirmiş, zihnimizi etkilemişlerdi. O dönem, 'Eğer anne ve babamız Müslüman olmazsa onları öldürürüz' diyorduk. O zaman biz askeri eğitimimizi tamamlamıştık ve kışlalardan çıkmıştık. Zübeyr bin Evvam taburuna bağlı Ebubekir Sıddık bölüğündeydik. Benimle birlikte olan çocukların birçoğu öldürüldü, bazıları kendilerini patlattı (QSD güçlerine karşı). Musul’da da çocuklar kendilerini ordunun içinde patlatıyorlardı."
Mazin'ın esareti, DAİŞ'in zihin yıkama faaliyeti sonrası yavaş yavaş yerini gönüllü esarete bırakıyor. Mazin, Baxoz'da artık başka biridir...
'Kaçarken yakalandık'
Mazin, kurtarılır ama o artık kurtulmaktan pek de memnun değildir. DAİŞ'in zihin yıkama faaliyeti etkili olmuştur. Mazin, "Baxoz bizim için son noktaydı, ya ölecektik ya da orada kalacaktık. Bazen yiyecek hiçbir şeyimiz olmuyordu, bazen tek bir öğün yiyor, sadece mercimek bulabiliyorduk. İçme suyunu Fırat Nehri'nden alıyorduk fakat bu su Heşdi Şabi ile bizim aramızdaki bölgedeydi. Sonunda oradan kaçtık. Ben; Xışman (Koço'lu), Sadam, Fewaz, Mahir (Şengal merkezden), Eyad (Hardan'lı, yani Şengalli), Sicar, Mehdi, Mustafa (Tel Aferli) ve birkaç Tel Aferli arkadaşımızı da yanımıza alıp kurtardık. Fakat kaçarken tekrar DAİŞ’e yakalandık. Ebu Humam El-Heyani bizi Ebu Ahmed El-Şera’nın (Halihazırdaki Suriye Geçici Hükümeti Cumhurbaşkanı Ahmet Şara ile aynı kişi değil) yanına götürdü. Bizi cihattan kaçmak ve ihanet etmekle suçladılar. Şera bize, 'Bu size son uyarımız olacak, bir daha kaçmaya kalkışırsanız sizi öldürürüz. Bize ihanet ediyorsunuz, kaçmamalı, direnip savaşmalısınız. Savaşta ölürsek cennete gideceğiz' dedi. Ancak bu sözlerine rağmen ertesi gün yine kaçtık. Al-Hol kampına gitmek istedik, çünkü savaş alanındakileri (DAİŞ bölgesini tarayanlar) kafir olduklarını düşünüyorduk. Bu yüzden arkadaşların yanına değil, Al-Hol kampına gitmeyi hedefledik. Zaten onlara vardığımızda Heval Sipan vardı, bizi kucaklamak isteyince hoşumuza gitmiyordu" diyor.
Ana dilin dayanılmaz güzelliği
Çocuk da olsa, beyni yıkanmış da olsa anadilini unutmamıştı. Kürtçe konuşulduğunu duyunca yurdunu kalbinde hissetmişti; söz Mazin'da: "Arkadaşlara Şengal’i sorduğumda ve onların Kürtçe konuştuğunu duyduğumda içimi tuhaf bir his kapladı. Kafam öyle karışmıştı ki ne yapacağımı bilemiyordum, iki arada kalmıştım. 'Zaten öleceğim ama ölürken cehenneme değil, cennete gideyim' diyordum, bizi öyle inandırmışlardı. Biz Baxoz'a geldiğimizde arkadaşlardan iki yabancı (enternasyonal) yanımıza geldi. Duhok’ta onlardan biriyle karşılaştım, kendisini tanıyıp tanımadığını sordu. 'Evet, seni tanıyorum, sen QSD’yleydin, bizi kurtardınız' dedim. Heval Sipan bizi karşılayıp Heq El Ömer’e (Al-Omar Petrol Sahası) götürdü. O zaman Êzîdîler de esirleri kurtarmak için arkadaşların hamlesine katılmışlardı. Bize elbise getirdiler, berber getirdiler, banyo yaptırdılar."
Unutamam...
İnsan fermanın derin izlerini Mazin'ın sorularında hissediyor: "Bizi Şengal’e getirdiklerinde Irak ordusu bizi engelledi. Şehit Zerdeşt, Mam Salih ve Şehit Sait karşılamaya önümüze geldiler. Döndükten bir süre sonra artık başımıza gelenleri sorgulamaya başladım. Ne suçumuz vardı da bunlar başımıza geldi? Bazı ailelerden tek bir kişi bile kurtulamamıştı. Çok zordu... Köleydik... İnsan onların yanında 5 yıl değil, 5 gün bile kalsa unutamaz."
Mazin'ın 3 Ağustos 2014 yılında başlayan esareti 23 Şubat 2019'da 11 çocukla birlikte kurtarılmasıyla son bulur. Ancak esaretin izleri dün gibi duruyor.
***
Kendi inancımıza döndük
O videodaki çocuklar şimdi nerede? İsimlerini sıralayarak anlatıyor Mazin: "O dönem birlikte olduğumuz çocuklardan Xışman Şengal’de, kendisiyle sürekli görüşüyoruz. Sanırım Mahir, Şarya’da (Duhok’taki Êzîdî kampı) kalıyor. Tel Aferli olan Mustafa ise Musul’da yaşıyor; Eyat’tan (Eyad) ise haberim yok. O dönem aramızda Şii Müslüman çocuklar da vardı. Ancak sonradan zorla Müslümanlaştırılan Êzîdî çocuklar olarak tekrardan kendi inancımıza döndük. Şii çocukları da Sünnileştirmişlerdi (Siccat ve Mustafa), onlar da kurtulduktan sonra tekrardan Şii inancına döndüler."
***
Babamı unutamıyorum
Mazin, hafızasından silinmeyen ve hâlâ diri olan anıyı şöyle anlatıyor: "Unutamadığım ve beni en çok etkileyen olay babamın tutuklanmasıdır. Ben eve döndüğümde 14-15 yaşındaydım ve ailenin tüm yükü ile sorumluluğu omuzlarımdaydı. Babamın adı Selim Ali Süleyman’dır. Esir mi alındı, öldürüldü mü bilmiyoruz, tutuklandığı zaman 40 yaşındaydı. Annemle erkek kardeşim geri döndüler ama babamdan hiçbir haber yok. Ben, erkek kardeşim ve annem şimdi birlikteyiz. Onlar 2017’de kurtulmuşlardı, ben ise 2019’da kurtuldum."
***
Şengal'in kahramanı Dayê Gulê
Dayê Gulê, DAİŞ Şengal’e saldırdığı zaman çocuklarını alıp Şengal Dağı’na gitmek isteyen bir annedir. Teslimiyeti reddeden Dayê Gulê, DAİŞ emiri önlerini kesince yanında taşıdığı tabancayla emiri vurmuş ve gruptan bir kişiyi de yaralamıştır. Ardından kendisi de orada vurulur. Mazin, Dayê Gulê'nin kızının Ebu Ömer Vahit tarafından satın alındığına tanık olduğunu söylüyor. Dayê Gulê'nin kızı ise QSD tarafından kurtarılıyor. Ancak çok ciddi sağlık sorunları olduğu için bir süre sonra yaşamını yitiriyor. Bu bilgiyi de Dayê Gulê'nin evini ziyaret ettiğim sırada eşinden öğrendim. Dayê Gulê'nin heykeli şimdi Şengal'de bir anıt gibi duruyor.
***
Not: Çeviriye katkı sunan Sena Sindî’ye teşekkür ederiz.
***
