- Enda mesajında, yaşadığı korkuyu, tehditleri, takip edilmesini, güvende olmadığını anlatmış. Yardım istemiş, sesini duyurmaya çalışmış. Adeta yaşamak için çırpınmış. Bir kadın bundan daha açık nasıl anlatabilir yaşadığı tehlikeyi?
- Enda’nın katledilmesi, bize yalnızca bir kadının nasıl öldürüldüğünü anlatmıyor. Bir kadının öldürülmeden önce nasıl yalnız bırakıldığını da gösteriyor. Bu nedenle onun mesajı, hepimizin kapısına bırakılmış bir sorumluluk çağrısıdır.
SEVDA CAN
Bir 25 Kasım’ı daha karşılarken, yine kadın cinayetlerini, erkek şiddetini, kaybettiğimiz kadınları konuşuyoruz.
Her yıl olduğu gibi kadınların isimleri anılıyor, açıklamalar yapılıyor, meydanlarda bir araya geliniyor. Ve tekrar tekrar yine aynı sorular soruluyor: Neden kadınlar hâlâ en yakınlarındaki erkekler tarafından öldürülüyor? Neden bir kadın ayrılmak istediğinde, kendi hayatına karar verdiğinde, kendi yolunu çizdiğinde ölümle karşı karşıya kalıyor? Neden kadınların yardım çağrıları öldürüldükten sonra duyuluyor? Kadınların kanı neden erkeğin elinin kiri oluyor? Erkek bu cesareti nereden alıyor? Toplumsal bilinç, caydırıcılık ve mücadele de zaafiyeti mi yaşıyoruz? Bütün bu soruları, erkek şiddetinin kurbanı olan Enda’nın bıraktığı mesaj üzerinden sorgulamak istiyorum.
Herkesin yüzüne tokat gibi indi
Almanya’nın Kuzey Ren-Vestfalya (NRW) eyaletine bağlı Coesfeld kentinde yaşayan 36 yaşındaki, üç çocuk annesi Enda Kala, kaldığı barınma merkezinde, 23 Eylül 2026’da boşandığı erkek tarafından bıçaklanarak katledildi. Enda’nın geride bıraktığı mesajı ise göz göre göre gelen cinayetin kanıtı oldu ve hepimizin vicdanına, yüzüne bir tokat gibi indi. Çünkü o mesajda, insanın boğazına düğümlenen yalnızca bir kadının acısı değil; aynı zamanda hepimize yöneltilmiş ağır bir hesaplaşma çağrısı var.
Daha ne söylemesi gerekir?
Enda mesajında, yaşadığı korkuyu, tehditleri, takip edilmesini, güvende olmadığını anlatmış. Yardım istemiş, sesini duyurmaya çalışmış. Adeta yaşamak için çırpınmış. Bir kadın bundan daha açık nasıl anlatabilir yaşadığı tehlikeyi? Daha ne söylemesi, ne yapması, kaç kez yardım istemesi gerekir? Bir kadının korktuğunu söylemesi için öldürülmesini mi beklemeliyiz?
Enda, mesajında şöyle diyor: “Bazen insanın en büyük yalnızlığı, kimsenin bilmemesi değildir; herkesin bilip de hiçbir şey olmamış gibi davranmasıdır.”
Enda neden duyulmadı!
Bir başka cümlesi ise, tüm kurum, yapı, örgüt ve bireyler olarak toplumsal duyarlılık ve sorumluluklarımızdan ne kadar uzak düştüğümüzün göstergesi adeta. Söylemde mangalda kül bırakmayan ama gerçek hayatta bir o kadar duyarsız ve yabancılaşmaya yaptığı vurgu: “Ben sustuğum için değil, defalarca konuştuğum hâlde duyulmadığım için yoruldum.”
Enda’nın mesajını yalnızca kendisine ait bir acının ifadesi olarak da okuyamayız. Bu mesajda, şiddet gördüğü hâlde sesini duyuramayan, eşlerinden ayrılan, çocuklarıyla birlikte güvenli bir yaşam kurmaya çalışan, hatta başka bir ülkeye sığınan ama erkek şiddetinden kurtulamayan binlerce kadının yaşadıkları var. Kısacası onun hikayesi, katledilen bütün kadınların hikayesi, sesi ve hakikatidir. O ne ilk ne de son oldu.
Aynı zihniyet aynı anlayış
Sonrasında da kadınlar katledildi, katlediliyor. Bu nedenle kadın cinayetlerini birbirinden bağımsız olaylar olarak değerlendirmek, bizi gerçeğin uzağında bırakır. Çünkü kadınlara yönelen şiddetin arkasında aynı zihniyet, aynı erkek egemen anlayış ve aynı iktidar ilişkileri vardır. Erkek egemen sistem, kadının özgür iradesini asla kabul etmek istemiyor. Çünkü kendi iktidar alanını, kadının iradesinin üzerine kurmuştur. Bu nedenle kadının kendi bedeni, emeği, yaşamı ve geleceği üzerinde söz sahibi olmasını kabullenemiyor. Kadını kendisine ait gören, onun yaşamını denetlemek isteyen, sevgiyi sahiplenmeyle, ilişkiyi iktidarla, erkekliği de hükmetmekle karıştıran bu eril zihniyet, kadınların yaşamını tehdit ediyor.
Erkeklik kışkırtılıyor
Kadınlar olarak şunu da çok iyi biliyor ve görüyoruz ki, erkek egemenliği, yalnızca evin içinde yaşanmıyor. Sokakta, okulda, işyerinde, siyasette, medyada, tribünlerde ve gündelik yaşamın her alanında kendisini yeniden üretiyor. Adeta bilinçli ve sistemli bir şekilde kışkırtılan bir erkeklik ile karşı karşıya bırakılıyoruz. Kadın bedeni üzerinden edilen küfürler, kadını aşağılayan sözler, şiddeti mizah ya da erkeklik gösterisi gibi sunan davranışlar hiç masum değildir. Futbol tribünlerinde kadın bedeninin hakaret konusu yapılması da bu zihniyetin son yıllarda ana gövdesini oluşturan bir parçasıdır. Kısacası, kadını aşağılamayı normalleştiren bir dil, eşitlikçi bir toplumun dili olamaz. Bu nedenle biz kadınlar, şiddetin yalnızca fiziksel biçimiyle değil, onu besleyen bütün biçimleriyle mücadele etmek zorundayız.
Neden erkeğin insafına bırakılıyor?
İşte bu nedenle, Enda’nın mesajı bizi yalnızca erkek şiddetiyle değil, kurumların sorumluluğuyla da yüzleştiriyor. Bir kadın tehdit edildiğini söylüyorsa, takip edildiğini bildiriyorsa, can güvenliğinden endişe duyduğunu anlatıyorsa bunun karşılığı ne olmalıdır? Bu sözler neden ciddiye alınmıyor? Kadınların başvuruları neden çoğu zaman bir tehlike işareti olarak değil, sıradan bir aile meselesi gibi değerlendiriliyor? Neden geçiştiriliyor ve kulak tıkatılıp erkeğin insafına bırakılıyor? Hele de kadın hem cinsleri ve kurumları tarafından?
Devletin görevi, bir kadın öldürüldükten sonra dosya açmak ve failin peşine düşmekten ibaret değildir. Asıl görev, o kadın hayattayken onu korumaktır.
Cinayeti işleyen erkek, işlediği suçun failidir. Ancak olası ihmallerin, gecikmelerin ve koruma mekanizmalarındaki eksikliklerin de açığa çıkarılması gerekir. Çünkü kadınların yaşamı yalnızca iyi niyetli açıklamalarla korunamaz. Sorumluluk alınması, görevlerin yerine getirilmesi ve hesap sorulabilmesi gerekir. Kadınların kazanılmış haklarının tartışmaya açılması, koruyucu mekanizmaların zayıflatılması ve kadın özgürlüğünü hedef alan politikalar ve doğrudan cezasızlık anlayışı, erkek egemen anlayışa güç veriyor, kışkırtıyor.
Şüpheli kadın ölümleri karanlıkta kalmasın
Bir başka önemli mesele de şüpheli kadın ölümleridir. Yüksekten düşme, intihar, ev kazası ya da evde ölü bulunma gibi olayların mağduru nedense genellikle kadınlardır. Erkekler için böyle bir durum nedense hiç söz konusu değildir. Bu nedenle böylesi olayların üzeri yeterince araştırılmadan kapatılmamalıdır. Bunlar kader değildir. Kadınların ölümlerinin şüpheli olarak kayda geçmesi ama gerçeğin aydınlatılmaması, onları bir kez daha görünmez kılmaktır. Biz kadınlar, hiçbir kadının ölümünün karanlıkta bırakılmasını kabul etmemeliyiz.
Göç etmek kurtulmak anlamına gelmiyor
Enda’nın yaşadıkları, Avrupa’da yaşayan göçmen ve mülteci kadınların durumunu da gözler önüne seriyor. Şiddetten kaçmak için ülkesini terk eden bir kadın, yeni bir ülkede kendiliğinden güvenliğe kavuşmuyor. Dilini bilmediği bir yerde yaşamak, ekonomik olarak bağımlı olmak, hukuki süreçlerle uğraşmak, çocuklarını tek başına büyütmek ve sosyal çevreden yoksun kalmak kadınların mücadelesini daha da zorlaştırıyor. Bazen kadın, kendisini tehdit eden erkekten uzaklaşmak için her şeyini geride bırakıyor. Ancak erkek, kadının bu kararını kabullenmeyerek takibini başka ülkelere taşıyabiliyor. Bu durumda kadının sığındığı ülkenin kurumlarının sorumluluğu daha da önemli hâle geliyor. Mülteci bir kadına yalnızca kalacak bir yer göstermek yeterli değildir. Onun güvenliği sağlanmalı, tehditler ciddiye alınmalı, hukuki desteğe erişimi kolaylaştırılmalı, dil engeli aşılmalı ve çocuklarıyla birlikte bağımsız bir yaşam kurabilmesi için gerekli koşullar oluşturulmalıdır.
Sessizlik tarafsızlık değildir
Bu konuda bizler de kendimizi sorgulamalıyız. Şiddeti aile meselesi olarak görüp sessiz kalmak, erkeğin davranışlarını gelenekle ya da kültürle açıklamak, kadının sesini bastırmak anlamına gelir. Hiçbir kültür, hiçbir gelenek, hiçbir aile anlayışı kadının yaşam hakkından daha değerli değildir. Kadınların yaşadığı şiddet karşısında sessizlik tarafsızlık değildir. Çoğu zaman güçlü olanın, yani şiddet uygulayanın yanında durmak anlamına gelir.
Yalnızca öldürüldüklerinde değil…
Kürt kadın hareketinin yıllardır yürüttüğü mücadele önemli bir gerçeği gösterdi: Kadınlar örgütlendikçe, birbirlerinin yaşamına sahip çıktıkça, erkek egemenliğe karşı ortak mücadele geliştirdikçe yalnızlıklarını aşabilir ve güçlerini açığa çıkarabilirler. Bu açıdan ‘Jin Jiyan Azadî’ felsefesi yalnızca bir slogan değildir. Kadının özgürlüğünü yaşamın özgürlüğüyle birlikte ele alan, toplumsal dönüşümü kadınların özgürleşmesinden ayrı görmeyen bir yaşam anlayışıdır.
Kadınların güvenle başvurabileceği dayanışma ağları kurulmalı, hukuki ve sosyal destek sağlanmalı, mülteci kadınların yaşadığı sorunlar takip edilmeli, şüpheli kadın ölümleri ve kadın cinayetleri kamuoyunun gündeminde tutulmalıdır. Kadınların yalnızca öldürüldüklerinde değil, yaşarken de seslerinin duyulmasını sağlayacak bir dayanışma kültürü ve ortak mekanizmalar oluşturulmalıdır.
Erkek egemen zihniyetle mücadele yalnızca kadınların omuzlarına bırakılamaz. Erkekler de kendi ayrıcalıklarıyla, şiddeti normalleştiren davranışlarıyla ve kadın üzerindeki iktidar anlayışıyla yüzleşmelidir. Kadın özgürlüğü, aynı zamanda erkeğin ve toplumun da özgürleşmesinin temelidir.
Çocukların geleceğini korumalıyız
Kadın cinayetleriyle birlikte çoğu zaman gözden kaçırılan bir gerçek daha var: Geride kalan çocuklar.
Annesinin öldürülmesine tanık olan, annesini bir erkek şiddeti sonucu kaybeden çocuklar, hayatları boyunca taşıyabilecekleri ağır yaralar alıyor. Bu çocukların korunması, psikolojik destek alması, eğitim ve yaşam haklarının güvence altına alınması gerekir.
Birbirimizin yurdu olmalıyız
Enda’nın katledilmesi, bize yalnızca bir kadının nasıl öldürüldüğünü anlatmıyor. Bir kadının öldürülmeden önce nasıl yalnız bırakıldığını da gösteriyor. Bu nedenle onun mesajı, hepimizin kapısına bırakılmış bir sorumluluk çağrısıdır. Bir kadın korktuğunu söylüyorsa, ona inanmalı ve yanında durmalıyız. Bir kadın tehdit edildiğini söylüyorsa, buna kulak vermeliyiz. Bir kadın yardım istiyorsa, onu kendi başına mücadele etmek zorunda bırakmamalıyız. Kısacası kapılarımızı, pencerelerimizi birbirimize kapatmamalı, gönül gözümüzü birbirimize açmalı ve kadınlar olarak birbirimizin yurdu olmalıyız. Enda’nın hikayesi, yitirdiğimiz bu hakikati yüzümüze haykırıyor.
Kadınların korkmadan yaşayabildiği, kendi kararlarını verebildiği, şiddetten uzak ve özgür bir yaşamı istiyoruz. Bunun için de yalnızca yas tutmayacak, örgütlenecek, dayanışmayı büyütecek ve erkek egemen sisteme karşı mücadelemizi sürdüreceğiz. Çünkü kadınlar öldürüldükten sonra değil, yaşarken korunmalıdır. Bir kadının çığlığını duymak yetmez; o çığlığın gereğini yerine getirmek gerekir.