Dünyanın önde gelen altı ülkesinin dışişleri bakanları dün İranlı mevkidaşları ile buluşarak ülkenin nükleer programını görüştü. Lozan'daki görüşmelere, ABD Dışişleri Bakanı John Kerry, İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif, Almanya, Fransa, Çin, İngiltere ve Rusya'nın dışişleri bakanlarının yanı sıra AB Dış İlişkiler Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini katıldı. Ancak Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov dün sabahki oturumun ardından müzakerelerden ayrıldı. Sözcüsü, "Anlaşma şansı olursa geri dönecek" dedi. Lavrov daha önce bir anlaşma olasılığı olduğunu düşünüp düşünmediği sorusunu, "Bana iyimser olmak için maaş ödenmiyor" diye yanıtlamıştı.
Süre bugün doluyor
Lozan'da devam eden görüşmelerde varılmak istenen anlaşmanın ana hatlarını belirleyebilmek için konulan son tarih bugün. Görüşmelerin amacı, İran'ın nükleer enerjiyi sivil amaçlar için kullanmasını sağlamak, ancak atom bombası inşa etmesini engellemek. Batılı ülkeler, bunun karşılığında İran'a yönelik yaptırımları kaldırma sözü veriyor. Ortaya çıkmakta olan anlaşma, İran'ı tek bir nükleer silah için gereken nükleer yakıtı üretecek seviyeden bir yıl geride tutmak üzerine yoğunlaşıyor.
Kim, ne istiyor?
Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin 5 daimi temsilcisi ABD, İngiltere, Fransa, Rusya ve Çin'in yanı sıra Almanya'dan oluşan ve kısaca P5+1 olarak adlandırılan Batılı ülkeler, İran’ın uranyum zenginleştirme oranını yüzde 5’in altında tutmasını istiyor. Uranyum zenginleştirme işleminin yapıldığı cihaz olan santrifüjler de diğer bir müzakere konusu. İran’ın elinde 10 bin adedi aktif olan 20 bin santrifüj var. Batı bunların sayısının 6000’i geçmemesini, İran ise 6500-7000'den az olmamasını istiyor.
Bir diğer anlaşmazlık da anlaşmanın süresiyle ilgili. Batı ülkeleri İran ile varılacak nihai anlaşmanın ülkenin nükleer programını en az 10 yıl kontrol altında tutmasını istiyor. İran ise 8 yılda ısrarcı. İran, ayrıca, ABD, AB ve BM’nin uyguladığı yaptırımların tamamen kaldırılmasını istiyor. Tahran’ın öncelikli talebi enerji ve finans alanındaki yaptırımların durdurulması.
Batı ülkeleri ise yaptırımların ağır ağır kalkmasını, önce askıya alınmasını daha sonra tamamen iptal edilmesini savunuyor. Prensipte anlaşılması halinde Haziran sonuna kadar tüm teknik detaylarıyla bir kapsamlı bir anlaşma hazırlanması hedefleniyor.
Sonuç Ortadoğu'yu da etkileyecek
Lozan'da yapılan nükleer müzakerelerden çıkacak sonuç bölge ülkeleri arasında ilişkiler ve güç dengeleri açısından da büyük önem taşıyor. Ortadoğu'daki İran etkisi nedeniyle endişeli olan İsrail ve Suudi Arabistan, olası bir anlaşmanın Tahran'ın elini daha da fazla güçlendireceğini öne sürüyor. Ancak ABD ile müttefikleri, İran'la anlaşmak konusunda aktif bir politika izliyor.
LOZAN