ERDOÐAN ALTAN MA / HABER MERKEZİ
Referandum sonrası topraklarının yüzde 35’ini kaybeden Federe Kürdistan’da taşlar yerinden oynuyor.
Irak ordusu ile Heşdi Şabi güçleri, DAİŞ işgalinin ardından “tartışmalı bölgeler”de hakimiyet kuran Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ve Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (YNK) 16 Ekim’de geri çekilmesiyle söz konusu bölgeleri teslim aldı. Böylelikle topraklarının yüzde 35’ini kaybeden Federe Kürdistan’da KDP ile YNK birbirlerini suçlarken, her iki parti içinde iç hesaplaşma süreci başladı. Bölgedeki yeni süreç sadece Kürt partilerini değil, aynı zamanda uluslararası ilişkiler ve ittifaklarda da yeni arayışlara yol açtı.
KDP
KDP ve Lideri Mesud Barzani’nin hesapları tutmadı. Uzun süredir Kürdistan’da seçimleri yaptırmayan, Rojava’ya gerekli desteği sunmayan, Türkiye’ye fazla yakınlaşan ve sarsılan prestijini referandumla toparlayarak seçimlerde “Kürtlerin tek temsilcisi” olma hazırlığını yapan Barzani ve KDP, daha da içinden çıkılmaz bir duruma sürüklendi. Referandumla devlet kurma kartını cebine koyarak seçime gitmeyi hesaplayan Barzani, başarılı olması durumunda oğlu Mesrur’u aday yapacaktı. Seçim takvimi yeniden belirlemek üzere ertelenirken, durumu toparlama görevi damat Neçirvan’a verildi, denetimi ise Mesrur yapacak. Mesrur’un başkanlık hayali başka bahara kalırken, durumu toparlamakla görevlendirilen Neçirvan’a ise şans tanınmıyor.
YNK
YNK’de Hêro Talabani ve Pawel Talabani, Lahor Şêx Cengi, Aras Şêx Cengi kanadı güçlendi. Qubat Talabani, hükümet ve KDP ile ilişkilerde rol aldığı, ancak etkisiz kılındı. Kulislerde Genel Sekreter Mele Bextiyar’ın istifa edeceği belirtiliyor. Yine Başkan Yardımcısı Kosret Resul Eli’nin ayrılmasının gündemde olduğu belirtilse de, konu hakkında Resul ile Hêro arasında arabulucular aracılığı ile görüşmeler sürüyor. Kerkük Valisi Necmedîn Kerim’in KDP’ye katılması, YNK’nin Genel Sekreterliğine ise Pawel Talabani’nin getirilmesi bekleniyor. YNK’ye bağlı peşmergelerin ise Anti Terör Güçleri Komutanı Lahor Şêx Cengi’ye teslim edileceği belirtiliyor. YNK ile Bağdat’ın 140. madde kapsamındaki yerlerde 2014 öncesi gibi ortak yönetim oluşturacakları, yetkilerin paylaşılacağı ifade ediliyor.
GORAN
Goran Hareketi’nin siyasi boşluktan güçlenmesinin önü açık. Goran’ın önündeki en büyük engel ise başındaki Omer Seyîd Elî’nin siyasette tecrübesiz olması görülüyor.
YEKGİRTÛ
Bahadîn Selahadîn liderliğindeki Yekgirtû, Mısır kökenli Müslüman Kardeşler (İhvan) geleneğinden geliyor. AKP’nin bölgedeki versiyonu kabul edilen, KDP’ye de yakın durduğu, bu sebeple de büyümesinin beklenmediği ifade ediliyor.
KOMALA
Ali Bapir liderliğindeki Komala, Goran ile birlikte hareket ediyor. ABD 2000’lerde Halepçe’de Komala’yı vurmuş, Ali Bapir’i de tutuklamıştı. Sonra serbest bıraksa da temkinli davranıyor. Bapir’e rol verilirse etkinleŞabileceği ifade edilse de Halepçe’yi aşamayacağı belirtiliyor. Kürtlerin selefi geleneğinden uzak durduğu ve hareketin marjinal kalacağı yorumları yapılıyor.
PKK
Bölgede özelikle son yıllarda varlığını her gün daha fazla hissettiren PKK, KDP ve YNK’nin engellerine rağmen güçleniyor. Etkin bir siyasetle atılım yapmasının önünün açık olduğu belirtilen PKK’nin, bölge siyasetinde daha etkin olması sürpriz olarak görülmüyor.
YENİ OLUŞUMLAR
YNK Genel Sekreter İkinci Yardımcısı Berhem Salih, Demokrasi ve Adalet Cephesi ismiyle bir oluşum kurdu. Salih’in İngilizlerle yakın ilişkileri bilinmekle birlikte, seçimlerde bir şeyler koparabileceği, geniş bir uzlaşı olursa bölge başkanlığı için aday gösterilebileceği ifade ediliyor. Salih, daha önce bölgede başbakanlık, Irak Cumhurbaşkanlığı yardımcılığı da yaptı. Celal Talabani’ye yakınlığı ile bilinen Salih’in gelecekte rol oynayacağı belirtiliyor.
ŞASUWAR EBDULWAHİD
Bir diğer isim ise NRT Televizyonu’nun sahibi Şasuwar Ebdulwahid. Serveti ile bilinen Ebdulwahid, referandumda “Şimdi Hayır” kampanyasını yürüten bir isim. Siyasetten güçlü olamayan Ebdulwahid’in, seçimlere Yeni Nesil Listesi’yle gireceği belirtiliyor. Daha önce Berhem Salih’in muhasebecisi olarak bilinen Ebdulwahid’in seçimlerde 2 farklı liste vereceği dile getiriliyor.
ABD
ABD’nin, Türkiye ile ilişkiler, Rojava’ya yönelik tutumları ve Rusya ile yapılan petrol antlaşmasından dolayı KDP’yi artık kaldıramadığı genel kanı. Referandumun ertelenmesi önerisi kabul görmeyince de, KDP’nin burnunu sürtme politikasını devreye soktu. Onun için de operasyon başlar başlamaz “koordineli eylemler” diyerek durduğu yeri deklare etti. Her ne kadar güçlenen YNK kanadı İran’la anılsa da, askeri olarak eğiten ve donatanın ABD olduğu biliniyor. Bölgede ABD’nin askeri üsleri var. ABD, Irak’ı İran’a kaptırmak istemiyor. Irak’ın parçalanmasına izin verseydi, Bağdat’ı eli ile idare ettiği Abadi’yi zayıflatacaktı. Şimdi Abadi’nin elini güçlendirdi. Önceki gün Irak Yüksek Seçim Kurulu’ndan aldırılan 12 Mayıs 2018 parlamento seçimlerini bu kapsamda değerlendirmek gerekiyor. Federe Kürdistan seçimleri de ertelenince, Irak ile YNK arasındaki ilişkilerin daha da güçlenmesi sağlanacak. Bu kapsamda ABD’nin Irak ile YNK’yi uzlaştırdığı ileri sürülüyor.
TÜRKİYE
Türkiye, bölgedeki gelişmeleri “Kürt anasını görmesin” politikası ile değerlendirdiği için kendisini kazanan olarak görüyor. Kısa vadede kazanım olarak görülen bu düşüncenin, uzun vadede kaybettiğinin anlaşılacağı dile getiriliyor. İran, Türkiye’ye Kürt düşmanlığını havale ederek, kendisine alan açtı. Şimdi YNK ile ilişkilenmeye çalışabilirler, ancak bunun zor olacağı kaydediliyor. AKP’ye yakın medya organlarının, Pawel Talabani’yi konuşturması bu açıdan dikkat çekici.
İRAN
Talabani ailesiyle sürekli yakın ilişki geliştiren İran’ın YNK’nin güçlenmesinden rahatsız olmadığı aşikar. ABD, İran’a bağlı olduğu söylenen ancak iki ana gövdeden oluşan Heşdi Şabi’yi ayrıştırabilir. Mehdi Ordusu ile Bedir Tugayları’ndan oluşuyor. Bedir Tugayları İran’ın siyasetini yürütürken, Mehdi Ordusu Iraklı Din Adamı Sadr’a bağlı. Bedir Tugayları’nın tasfiyesi ve Mehdi Ordusu’nun Irak Ordusuna bağlanmasının ABD’nin yürüteceği siyaset olacağı kaydediliyor.
IRAK
Referandum ve ardından işleyen sürecin en karlısı ise Abadi liderliğindeki Irak. Dolayısıyla Abadi dönemin uzayacağı şimdiden konuşulmaya başlandı.