Medyanın cinsiyetçiliği yeniden ve yeniden ürettiği bir ortamda, bianet’in hazırladığı online kütüphane, hem haberciler hem de okurlar açısından değerli bir kaynak niteliğinde.
SELMA AKKAYA
bianet’in Avrupa Birliği Demokrasi ve İnsan Hakları İçin Avrupa Aracı (DİHAA) Fonu desteği ile iki yıldır yürüttüğü proje kapsamında ‘Toplumsal Cinsiyet Odaklı Habercilik Kütüphanesi’ni kurdu. Yakın bir tarihte online olarak www.haberdetoplumsalcinsiyet.org üzerinden açılan kütüphanede, ‘Rehberler’, ‘Araştırma ve analizler’, ‘Haber ve söyleşiler’, ‘Sözlük’ ve ‘Kaynakça’ olmak üzere beş ana bölüm bulunuyor.
Kütüphanede neler var?
Medya’da kadınları, eşit ve hakkaniyetli bir şekilde tasvir ve temsil edilmelerini sağlamak ve toplumsal cinsiyet eşitliğini ana akımlaştırmak için medya çalışanlarının yararlanabileceği ulusal ve uluslararası kaynaklara yer veriliyor. Rehberler bölümünde “Kadın odaklı hak haberciliği”, “LGBTİ odaklı hak haberciliği” ve “Toplumsal cinsiyet odaklı barış haberciliği” alt kategorileri bulunurken, araştırma ve analiz bölümü, toplumsal cinsiyet odaklı habercilik konusunda hazırlanmış raporlar, araştırmalar, akademik tez ve makalelerden oluşuyor.
“Haber ve söyleşiler” kategorisinde ise medyada toplumsal eşitlikçi çeşitli haberlere yer verilirken, “Sözlük” bölümünde ise Inter Press Service’in (IPS) toplumsal cinsiyet eşitliğini kurum içinden başlayarak haber üretim süreçlerine yerleştirmek için hazırladığı ve Türkiye’de de IPS İletişim Vakfı tarafından kitapçık olarak basılan ‘Cins Bakışı Sözlüğü’ne ulaşabiliyor.
Türkiye’de ve dünyada konuya dair örneklerin çok kısıtlı olduğu bir ortamda böylesi bir kütüphanenin oluşmuş olması büyük bir değer taşıyor. Toplumsal cinsiyet hassasiyeti olan ve bu odaklı habercilik konusunda üretim yapan herkesin yararlanabileceği ve katkı sunabileceği bu çalışma kapsamında şuana kadar yayınlanan çalışmalar ise aynı zamanda konunun vahametini ortaya koyar nitelikte.
Haber içeriğinden üretim biçimlerine
Günümüz Türkiyesi’nde haber yapmanın giderek alanının darlaştığı bir dönemde, toplumsal cinsiyet normlarının medyaya her geçen gün daha da sirayet ettiğini görüyoruz. Sadece kadınların fail veya mağdur olarak konu edinildiği haberler değil, gazetelerin, sosyal medyanın, internet haberciliğinin toplumsal cinsiyet kodlarıyla örülü ve buradan toplumsal cinsiyet kodları, normları ve deneyimleri, bu olayın seçilme, yazılma ve kitlesel okuyucuya servis edilme, yani haberleştirilme sürecininde nasıl şekillendiği ortaya çıkıyor. Bu nedenle haberlerin içeriği kadar, üretim biçimlerine de bakmak, toplumsal cinsiyet normlarının medya metinlerinin yazılmasını ve okunmasını karşılıklı olarak nasıl şekillendirdiğini gözlemlemek açısından böylesi bir kütüphane büyük bir önem teşkil ediyor.
Daha parçalı ve eksik şekilde okuyor
Günümüzde haber üretim süreçlerini en çok etkileyen faktör hız ve iletişim teknolojilerinin hızlanması; daha çok durumun haber olarak nitelendirilebilmesini ve haber merkezlerine/ajanslara ulaştırılabilmesini mümkün kılıyor. Esnek çalışan muhabirler, her an bu teknolojileri kullanarak haber girebilirken, habercilikteki editöryal süreçler atlanabiliyor. Haber akışındaki hız, haberlerin daha çok birbirine benzemesine, hatta kopyala-yapıştır haberciliğe yol açıyor. Okur da birbirine benzeyen haber metinlerini bir yandan daha hızlı ve bir yandan da daha parçalı ve eksik şekilde okuyor.
Başvuru kaynağı niteliğinde
Diğer yandan, internet teknolojileri sayesinde haber üzerine kolayca yorum yapabiliyor, okuru olduğu mecrada görünür oluyor ve diğer okurlarla etkileşime geçebiliyor. Böylece haberleşme olayının çapı da büyüyor; daha hızlı bir akışa, daha geniş bir mekana ve daha çeşitli okuma biçimlerine erişiyor. Hal böyle olunca, haber, tıklanma sayıları üzerinden maddi bir değere dönüştürülüyor. Bu hızlı, şaşırtmaya dayalı ve sansasyonel habercilikte ilk olarak yok sayılan kadın oluyor. Hızın ve tekrarın getirdiği cinsiyetçilik ve ayrımcılığın nasıl işlediğini görmek açısından söz konusu bianet kütüphanesi bu anlamda bir başvuru kaynağı niteliğinde.
Habercilere ve okurlara büyük değer katacak
Başlıktan yola çıkarak toplumsal cinsiyet perspektifinden birçok soru üretilebilecek medyada yer almış birçok haber günümüzde, toplumsal cinsiyete dair enformasyon yığını, kadınlara dair kamusal temsil ve anlatı biçimlerini ve sonuç olarak kadınların ve onların etkileşime girdiği diğer insanların hayatlarını nasıl haber üzerinden şekillendirildiği görüyoruz.
Medyanın cinsiyetçiliği yeniden ve yeniden ürettiği böylesi bir ortamda, bianet’in hazırlamış olduğu online kütüphane, hem habercilere hem de okurlara büyük değer katacaktır.