Unutmak, hafıza yükümlüğünü yok etmek, farklı bir zamanda farklı bir mekanda her vahşetin yeniden yaşanabileceği gerçeğini de unutmak olur.

Unutturmak ise hükmedenin tuzağıdır bir bakıma. Zalim, ancak hafızayı körelterek uzun süre zulüm edebilir. O halde zulme uğrayan unutmamalı, daima hatırlamalı. Bu da yetmez belki, unutmaya başlayana hatırlatmalı.

Bu ülkede yaşanan, unutulmaması gereken ve yüzleşmeyi gerektiren insanlık dışı vahşetlerden biri de 12 Eylül döneminde en vahşi uygulamaların yaşandığı 5 Nolu denilen Diyarbakır zindanı.

Unutmamak ve unutturmamaktan hareketle 22 kadının, 24 sanatçı tarafından anlatıldığı Sakine Cansız’ın şahsında Diyarbakır Cezaevinin direnen kadınlarına adanan ve dünya kadınlar günü programı çerçevesinde Sümerpark sergi salonunda; "Kadınlar ve Diyarbakır 5 Nolu Cezaevi, Video-Fotoğraf Sergisi" açıldı. Daha önce de 5 Nolu Cezaevi Müze Koordinasyon Merkezi tarafından resim eksenli bir sergi açılmıştı. Bu sergi onun devamı niteliğinde bir çalışma.

***

Diyarbakır 5 Nolu Cezaevi'nde kalmış, yakınlarını yitirmiş ya da o döneme farklı biçimlerde tanıklık etmiş kadın ve çocuklardan; o günlerde henüz doğmamış sanatçılara kadar, 48 kişinin birbirine geçen hikayelerini, bakışları, ışıkları "Kadınlar ve Diyarbakır 5 Nolu Cezaevi" sergisinde bir araya gelmiş. Yoğun emeklerle gerçekleşen bu çalışmada yer alanları zikretmeden geçmeye gönlü razı olmuyor insanın: Adile Tan, Arife Doğan, Ayşe Çiçek, Ayşe Çim, Bezar Yıldırım, Emine Eyüboğlu, Fatma Tunç, Feride Laçin, Filiz Fırtına, Halide Dündar, İpek Gür, Latife Barık, Muhbet Sak, Münevver Ülkü Akgün, Rabia Kurtay, Rahime Kesici Karataş, Remziye Rüzgar Zengin, Sakine Arat, Serdil Büyükkaya, Sultan Yavuz, Ümmühan Üçlü ve Sakine Cansız’la ilgili çalışmalar sergide yer alıyor.

Barış Seyitvan’ın küratörlüğünde hazırlanan sergiye; Adnan Bilen, Arzu Alpay, Aylin Kızıl, Bircan Değirmenci, Fatma Çelik, Gülşin Ketenci, Hatice Kamer, Kibar Suvari Bozkuş, Meral Şeker Güneş, Merve Bozcu, Mukadder Akkaya, Nigar Kocaman, Özge Çelikaslan, Paşa İmrek, Sedef Özge, Selmet Güler, Serpil Polat, Sibel Tekin, Simru Hazl Ciwan, Şeyhmus Çakırtaş, Tahsin Baravi, Yılmaz Hatman ve Zeynel Doğan çalışmaya katılan sanatçılar.

Ayrıca A.Selam Öncü, Muhsin Söyler, A.Kadir Avcı, Özkan Küçük, Neşem Kayacı ve Veysi Altay da kendi alanlarında sergiye gönüllü olarak katkı sunmuşlar.

***

Bazı yaşanmışlıkları unutmamak gerekir. Çünkü unutmak, umudu kaybetmek anlamına gelir biraz da. Hafızaların üstü külleniyor. Eskiler olan biteni unutuyorlar, yeni nesillerin ise haberi olmuyor. Bu nedenle geçmişi hatırlatmak için zaman zaman o külleri eşeleyip ateşi harlatmak gerekiyor. Sorgulamak için unutmamak gerekiyor.

Yazarın dediği gibi, "Hatırlamak için hayal kurmaya, hayal edebilmek için de hatırlamaya muhtacız."

Geçmişin bütün hukuksuzluğunu toplumsal belleğin unutkanlığına havale ederek demokratik bir toplum yapısı oluşturmak imkansızdır.

Bu konuda halkın talebi; Diyarbakır 5 nolu Askeri Cezaevini aynen koruyarak, yaşanan işkence ve vahşeti hatırlatan, barış  sembolü bir İnsan Hakları Müzesi’ne dönüştürülmesidir.

Hafıza tazelemede, yüzleşmede ve vicdan bahsinde bu tür çalışmalara büyük ihtiyaç var.

Sergiye emeği geçenleri kutluyorum.