Guatemala’daki ve Guatemala dışındaki örneklerden karşılaştırmalı olarak aktarımlarda bulunan BM eski raportörü Prof. Dr. Oglesby, hakikatleri araştırma faaliyetinin bir geçiş süreci olduğunu ve herkesin kendi realitesine göre çözüm üretmesi gerektiğini söyledi.
Hakikatleri Araştırma Komisyonu’nun barışın inşasında bütün sorunları çözecek bir şey olmadığını belirten Oglesby, komisyonun uzun soluklu mücadelenin bir parçası olduğunu kaydetti.
Çok büyük beklentiler olduğu zaman otomatik olarak bir uzlaşma ve barışma anlamına gelmeyeceğini vurgulayan Oglesby, toplumsal barışmanın ancak toplumsal bir enerjinin sonunda gelebileceği üzerinde durdu. Bazen raporlarda dile getirilenlerin, birçok uzmanların, halkın bildiği gerçeklerin resmi hali olduğuna değinen Oglesby, en fazla dile getirilen kavramlardan birisinin de “hesap verebilme ve hesap sorma” olduğunu kaydetti. Oglesby, Hakikatleri Araştırma Komisyonu’nun yol haritasının, bazen bir hükümet önergesi bazen de resmi bir faaliyetin dışında yürütülen bir çalışma olabileceğini belirtti. Resmi ve gayri resmi süreçlerin birbirlerini olumlu yönde etkileyebileceğine de işaret eden Oglesby, 1994’te Guatemala’da oluşturulan komisyona birçok kesimin kuşkuyla baktığını, çünkü yetkilerin ve sürenin az olduğunu dile getirdi.
Hükümet dışı kurumlar
Oglesby, konuşmasının devamında resmi olarak belli bir müzakere ve pazarlık sonucu ortaya çıkmış olan sürecin çıtasını yükselten şeyin, insan faaliyetleri olduğunun altını çizdi. Oglesby, “Bir gayri resmi faaliyetin yapamadığı ama resmi bir faaliyeti sürdüren bir kişinin yapabildiği, ülkenin bir yerinde gizlenen bir gerçeği, raporlaştırarak ülke geneline yayabilmesi olabilir” dedi. Hükümet dışı kurumların önemli bir rol oynayabileceklerini de sözlerine ekleyen Oglesby, düşünülmesi gereken noktalardan bir tanesinin de oluşturulan komisyonlara kimlerin dahil olacağı meselesi olduğunu söyledi.
Yerelde forumlar düzenlendi
Guatemala’da komisyonun sadece üç kişiden oluştuğunu aktaran Oglesby, bu üç kişinin ardında ise komisyonda olmayan ama komisyona çalışan 300 uzman aktivistin olduğunu aktardı. Komisyonların baskı uygulamadan çalışacak bir kurum olarak düşünmemek gerektiğine ifade eden Oglesby, başlangıçta halkın katılımının zayıf olması nedeniyle yerellerde halkın katıldığı forumlar düzenlediğini dile getirdi. Bu forumların Hakikatleri Araştırma Komisyonu’nun çalışmalarını güçlendirdiğini belirten Oglesby, komisyonun ne tür veriler toplayacağına da önceden karar vermesi gerektiğini vurguladı. “Eğer insanların yaşadıklarının nedenleri de soruluyorsa başlı başına bir sistem analizi yapmak gerekiyor” diyen Oglesby, komisyonun bu soruyu da çalışmalarının arasına alması gerektiğine değindi.
Sosyolog ve sosyal çalışmacılarla Guatemala’da insanlar üzerindeki baskının nedenlerine ilişkin analiz yapıldığını ve bunun faydalı olduğuna işaret eden Oglesby, komisyonun gördüğü en önemli işlevlerden birisinin de belli kriterler çerçevesinde veriler sunması olduğuna dikkat çekti.
Kendi çalışmalarında raporun sonrasını çok da planlamadıklarını söyleyen Oglesby, sonrasındaki tepkiler için daha popüler bir rapor hazırlanması gerektiğini kaydetti.
Oglesby’in aktarımlarının ardından katılımcıların yönelttiği sorularla söyleşi sona erdi.