O doğanın sözcüsüydü
Bêkes, şairliğin yanında ülkesinin siyasal gündeminden de bağımsız olmadı. Birçok kez sürgüne gönderildi. Devrim ve direniş üzerine çok sayıda şiir yazdı. Bu şiirleri peşmergeler ve köylüler arasında ağızdan ağıza dolaştı. Şair Bêkes, şiir yazmasına ilişkin şöyle diyordu: “Yazıyorum. Dilin acizliğini kendi acizliğimi hafifletmem için. Ama o halkımın ve şiirin sevgisine bir katkıda bulunmak için de…’’
Kürt yazar, yönetmen Sirwan Rehim de, Bêkes’in şiirleri için şöyle diyor: “Şiirlerini edebiyat coşkusuyla ve sanat sevgisiyle okuyan herkes, şiirlerinden tarifsiz zevk alır. Şiirlerini zevkle okuyan herkes temiz doğada gezintiye çıkar. Çünkü o kelimelerini doğanın bağ ve bayırlarının sözlüğünden çıkarmaktadır ve doğanın renkleriyle şiirlerini süslemektedir. Dolayısıyla Şêrko şiirlerinde doğanın sözcüsüdür. Doğayla ve doğadaki oluşumlarla sürekli birlikte yaşayan bir şair.”
Annesinin payı büyük
Dünyaca kabul edilen seçkin şairler arasında yerini alan Şêrko Bêkes,
2 Mayıs 1940 yılında Güney Kürdistan’ın Süleymaniye kentinde dünyaya geldi. Ünlü Kürt şair Faik Bêkes’in oğluydu. 8 yaşındayken babasını yitirir. Annesi de, O’na sürekli şiir ve masal dinletir. Bêkes de, şair olmasında annesinin büyük payı olduğunu kaydeder. İlk şiiri, 1957 yılında Jîn gazetesinde yayımlanır. 1968’de ise Bağdat’ta, ilk kitabı (divan) çıkar: Terîfey Helbest (Şiirin Mehtabı). Kendi dilini, asıl 1973’te yayımlanan Min Tînwyetîm be Gir Dişke (Susuzluğum Kıvılcımla Diner) isimli divanıyla bulduğu söylenir.
Göç şiiri dönüm noktası oldu
1975’te Irak’ın güneyine sürgüne gönderilir ve oradayken Kaziwe (Tanyeri) isimli divanı kaleme alır. Şiiri için dönüm noktası olduğu düşünülen “Koç” (Göç) adlı şiirini bu sıralarda yazar. Arap edebiyatı aracılığıyla, dünya edebiyatıyla hemhal olur ve Walt Whitman’ın şiirlerini çok önemser. 1983 yılında Rûbar (Nehir) isimli kitabı yayımlanır; bir nevi düzyazı şiirlerden oluşur bu kitaptır. Bêkes, asıl Derbendî Pepûle (Kelebek Boğazı) isimli kitabıyla Kürtçe şiirin akışında bir değişikliğe yol açar; 287 sayfadan oluşan bu balad, hem Bêkes şiiri için hem de Kürtçe şiir için büyük yenilikler taşıdığına inanılan bir kitaptır.
İsveç’e göçtü
Bağdat’da üniversite eğitimini tamamlayan Bêkes, uzun yıllar peşmergelik yaptı. Güney Kürdistan hareketinin ‘Dengê Şoreşê’ adlı radyosunda çalıştı.
Güney Kürdistan’da şiir ve edebiyatta yeni bir ekol olan “Ruwange” hareketinde yer alan Bêkes, peşmerge saflarında birkaç arkadaşıyla Kürtçe edebiyat dergisi “Rwanya”yı çıkartıyordu. 1986 yılında İsveç’e gelerek mülteci olan Bêkes, 1987’de bu ülkede Kurt Tuckholsky edebiyat ödülüne layık görüldü. Bêkes ödülünü dönemin İsveç başbakanı Ingvar Carlson’ın elinden aldı.
1991 yılında Güney Kürdistan yönetiminin kurulmasından sonra ülkesine dönen Bêkes, ilk seçimlerde Hewlêr Parlamentosu’na seçildi ve 1,5 yıl kültür bakanlığı yaptı. Mensubu bulunduğu hükümetin anti demokratik kimi uygulamalarına tahammül etmeyerek kabineden ayrıldı ve bir daha benzer görevler almadı.
‘Genç kadınlar, erkekler, sevgililer misafirim olur’
Şêrko Bêkes şimdiye kadar şiir, öykü ve tiyatro eserlerinden oluşan toplam 41 kitap yazdı. Şiirleri İngilizce, Arapça, Fransızca, İtalyanca, Almanca, Holandaca,Farsça ve Türkçe diline çevrilerek dünya edebiyatına kazandırıldı. 2009’da İsveç’te şairin bütün eserleri toplam 8 Cilt ve 8000 sayfayla yayınlandı. Bêkes’in şiirleri, Belge Yayınları tarafından “Güneyden Şiir Yağmuru” kitabıyla Türkçe’ye kazandırıldı. Şêrko Bêkes’in yaşamı yönetmen Sirwan Rehim tarafından belgesel haline getirildi. Bêkes, vasiyetinde Süleymaniye’deki Azadî Parkı’nda gömülmek istediğini yazmıştı: “Beni Süleymaniye’deki Azadî parkına, 1983 şehitleri için kurulan anıtın yanına gömün. Orada nefesim kesilmez. Genç kadınlar, erkekler, sevgililer misafirim olur.”
Şêrko Bêkes’in naaşı, 8 Ağustos Perşembe günü Güney Kürdistan’ın Süleymaniye kentine götürülerek, toprağa verilecek. n KÜLTÜR SERVİSİ
Jimartin
Eger karibî
guliyên vî baxî
yek bi yek bijmêrî!
Eger karibî
hemû masiyên gir û hûr
yên nava çemê pêşberî xwe
bijmêrî!
Eger karibî
dema koçberiya teyran
yên ber bi jêr û ber bi jor ve
yên ber bi jor û ber bi jêr ve
yek bi yek bijmêrî
wê demê ez jî soz didim
heçî qurbanên
vê axa şîrîn ya Kurdistan
yek bi yek bo te dijmêrim.
Ayrılmak
Eğer
gülü biçerlerse
dört mevsimimden
bir mevsimim ölür
eğer sevgiyi çıkarırlarsa
iki mevsimim ölür
eğer ekmeği çıkarırlarsa
üçü ölür
ama eğer özgürlüğü çıkarırlarsa
yılım ölür.
ve bende ölürüm.