Berpirsîyarê partîyanê pergalî (sîstemî), koalîsyonê partîyan nêwazenê. Helbet her partî wazena ke tena bêro îqtîdar. La ray esta ke yew partî zî nişna bêro îqtîdar. Na rewşe de ganî koalîsyon awan bibo. Weçînayîşê 7’ê hezîrana 2015’î de şaranê Tirkîya zî bi îradeyê xo yê sîyasî koalîsyon waşto. Partîyê pergalî (sîstemî), koalîsyonî sebebê qaosî veynenê.
Kultirê demokrasî
Raşta ey (jey) no zîhnîyet de statoqo esto, no zîhnîyet bedilîyayîş nêwazeno, no zîhnîyet yew dîn, yew mezheb, yew dewlete, yew etnîsîteyê ser o awan bîyo. Xora serdestan, hetan eyro Tirkîya bi no zîhnîyet îdare kerda. Zaf kultir ey, zaf renginey qebul nêkerda. Goreyê ma, tena yew merdim, partî yan zî yew zumre, bêro îqtîdar, esil ay wext qaos vejîno, esil ay wext faşizm zemîn veyneno. La wexto ke koalîsyon bibo, feraset û kultir ê cîya-cîya yenê têhet, hasasîyetê heme terafan esas girênê, tesîrê yewnan (yewbînan) de manenê û yew rayîrê ser o mutabaqat virazenê. Mesela Ewropa de 22 dewletî, bi koalîsyonan îdare benê.
Koalîsyonan ra tu yew problem nêvejîno. Ferqê nê dewletan û Tirkîya; înan de kultirê demokrasî esto, la Tirkîya de partîyê pergalî, kultirê demokrasî ra hima zaf dûrî yê. Eke kultirê demokrasî bibo; koalîsyon zî asan awan beno. Xora wexto ke demokrasî çin bo, weçînayîş zî tena qalan de maneno.
Çinbîyaye hesibnenê
7’ê Hezîrana 2015’î de yew weçînayîş bi. Goreyê hesabê partîyanê pergalî, HDP ganî binê bendê weçînayîşî de bimendnî. La tersî ey, HDP yew het ra vera heme provokasyonan, bombeyan, vera bendê weçînayîşê yê generalanê 12’ê Êlule se ra 13.1’î rayî girewtî û 80 wekîlî raykerdî Meclîsê Tirkîya. Aseno ke, ne AKP, ne zî MHP, HDPî meşrû veynenê. Berpirsîyarê MHP vanê ke: “Ma HDPî Meclîsê Tirkîya de çinbîyaye hesibnenê.” No zîhnîyet, îradeyê mîlyonan çinbîyaye hesibneno. No zîhnîyet, realîteyê Tirkîya ra zaf dûrî yo. No zîhnîyet, hinê şaranê Tirkîya mîyan de rexbet nêveyneno.
Heyetê şopnayîşî
Aseno ke Serekkomar Recep Tayîp Erdogan, koalîsyon nêwazeno. Wazeno ke, Tirkîya newe ra bero verbê weçînayîş. Tirkîya de eyro weçînayîş bibo. No tablo zaf nêbedilîno. Na zî zelal a ke rayê AKP kuwenê. AKP tewr zaf kurdan ra rayî girewtnî. La AKP û Serekkomar Recep Tayîp Erdoganî, vera kurdan zaf xeteyî tarîxî kerdî. Serekkomar Erdoganî verê vatnî; “Meseleya kurdan, meseleya ma ya. Ma na mesela, çarçeweyê demokrasî de çareser kenê.” Tayê gamê palyatîfî vistî û destekê kurdan girewt. Eyro zî vano; “Meseleya kurdan çin a. Teraf çin o, muzakere çin o, mase çin o. Beyanatê Dolmabahçeyî şaş o. Heyetê Şopnayîşî hewce nêkeno.”
Encu darb kerd
Roboskî de 34 kurdî, bi teyaranê cengî qetl kerdê. Na bes nîya, nê rojanê verênan de, leşkeranê Tirkîya, roboskîjî û wekîlê HDP Ferhat Encu darb kerd. 25’ê Hezîrana 2015’î de çeteyanê DAIŞî hêrişê Kobanê kerd. Çeteyanê DAIŞî, Kobanê de 233 tenî qetl kerdê.
Bi seyan kobanijî bîrîndar kardê. Vajîno ke, nê çeteyî bi cebilxaneyê xo Tirkîya ra vêrtê û hêrişê Kobanê kerdo.
Hima kobanijan cenazeyê xo hewanênaybê û hima heznê meytanê xo nêtewiştbi ke berpirsîyaranê Hukimata AKP vat ke; “ Ma esla nê kantonan qebul nêkenê. Ma vakûrê Sûrîye de, esla nêverdanê ke yew dewlete sazbibo. Ma mîyanê Kobanê û Efrîn de û sîndorê Sûrîye de mîyanê Cerablûs-Azazî de, yew heremê tamponî awan kenê.”
No semed ra Ordûyê Tirkîya, bi çekanê giranan sîndorê Sûrîye de bi ca bîyo. Raşta ey eke dewleta Tirkîya yew vêr bidîynî, dekewtnî Sûrîye mîyan. Amerîka no nêtê (nîyetê) înan qebul nêkerd. Nê rojan de rayna operasyonê leşkerî benê. Tewr peynî de Goleyê Erdaxanî de leşkeran yew dolmûşe guleyan fekenaya, Kamber Markoç qetl kerdo û di tene zî bîrîndar kerdê. Dewleta Tirkîya Ewta de wazena ke yew pêla şovenîzmî bigêro pey xo, yew het ra kurdanê Rojawanî tehdît biko, yewna het ra zî vengê HDP û demokratanê Tirkîya bibirno û dima zî şêro weçînayîş. La hesabê înan nêtewşeno. No konjoktor de, awankerdişê heremê tamponî mumkun nêaseno. Tirkîya de hinê politikaya şovenîzmî û şerî nêvêrena. Semedo ke anketan de rayê AKP kuwenê, nizdî ra weçînayîş zî nêaseno.
Bi dîyalog çareserî
Goreyê anketanê tewr peynîyan, hem rayê AKP, hem zî rayê MHP kuwenê. Eke weçînayîş bibo, nê wirdê partî, rayanê xo vînî kenê. Aseno ke no dem de, nê wirdî partî zî şer de israr kenê.
Na heme kes zano ke şarê Tirkîya hînê ne zerreyê Tirkîya de, ne zî teberê Tirkîya de şer (ceng) wazenê. Çunku wexto ke ceng (şer) bibo lajê xizanan zeh benê. Şarê Tirkîya, se ra 70 wazenê ke meseleya kurdan bi diyalog û muzakereyan çareser bibo. Mûqtedîrê ke şer wazeno, wa verê gedanê xo û en nêzdîyanê xo raybikê cepheyê şerî.
AKP newe ra yew weçînayîş wazena
Semedo ke AKP Weçînayîşê 7’ê Hezîrane de partîya yewine vejîyaya, Serekkomar Recep Tayîp Erdoganî, wezfeyê ronayîşê (sazkerdişê) hukimatî, dayo Ahmet Davutoglu yî. Davutoglu, nê rojan mîyan de, seba koalîsyonî, partîyan reyra dîyalogan organîze keno. Aseno ke hukimat, yan ko bi koalîsyonê AKP û CHP, yan ko bi koalîsyonê AKP û MHP sazbibo. Eke hukimat, 45 rojan mîyan de saznêbo, Tirkîya de ko newe ra yew weçînayîş bibo. Semedo ke hetan eyro AKP yew polîtîkayêka şaşe pratize kerda, yew partî zî nêwazena ke AKP reyra koalîsyon awan biko. Semedo ke demo vîyarte de pratîkê CHP û MHP zî bellî yo, mîyanê nê partîyan û AKP de koalîsyon awan bibo zî zaf nêrameno. Semedo ke nê partîyan de kultirê demokrasi çin o, koalîsyon awan bibo zî yew dem, ko sey cita her û gayî dewam biko.
Des madeyan ser o proses dewam biko
Hewce keno ke dewleta Tirkîya, hem vera kurdanê Vakûrî û hem zî vera kurdanê Rojawanî, polîtîkaya xo çiman ra verno. Verê ganê vera HDP, na polîtîkaya nîjadpereste bibedilîyo. HDP 6 mîlyon û 52 hezarî rayî girewtê. HDP se alternatîfê pergalî, bi projeyê xo dekewta sîyasetê mîyan.
Esil koalîsyon, HDP de awan bîyo. Heq esto ke nê partîyê pergalî, no koalisyon ra, na zafrenginey ra yew ders bigirê. Projeyê HDP; kurdan, tirkan û heme şaran, cinîyan, ciwanan, kedkaran, bêkaran, û mensûbanê heme dînan û mezheban û heme mexdûranê Tirkîya mîyan de qebul dîyo. No îrade ganî hinê qebul bibo. Ganî no welat de hinê polîtîkaya nîjadpereste dewre ra vejîyo. Kam partî reyde koalîsyon beno wa bibo, ganî Des Madeyan ser o prosesê çareserî dewam biko. Prosesê çareserî esas nêgirîyo, Tirkîya de ne meseleya kurdan çareser bena, ne zî siyaset de yew îstîqrar awan beno.