YEREL SEÇİMLER GÜNDEMİ
1970’lerdeki katliam, göçerme siyaseti ve asimilasyon pençelerinin esir aldığı yerlerin başında gelen, kayısı en büyük gelir kaynağı iken üreticinin birkaç yıldır emeğinin karşılığını alamadığı Meleti’deyiz. Havaalanından şehir merkezine kadar yol boyunca kayısı bahçeleri kar şemsiyesi açmış gibi beyaz çiçeklerle, dağlar ise başında at yelesi gibi kar akıtmasıyla eşlik ediyor bize. Seçim çalışmalarını gözlemlemek için kentteyim. Halkların Demokratik Partisi (HDP) halklar ittifakı modeliyle alternatif oluşturmaya çalışıyor. HDP, BDP bürolarında seçime hazırlanıyor. Halklar “Beyler Deresi’nde pusu”ların artık kurulmaması, “Bir seherin şafağında” kimsenin canının alınmaması için, kayısının en güzel tonlarıyla büyüyen Hrant Dinklerin, Ahmet Kayaların artık sürgünlerde ve sokaklarda öldürülmemesi için bu seçimde daha çok düşünerek kararlarını verecekler.
Meleti’de (Malatya) hala çok köy yolunun asfalt olmadığı, su-kanalizasyon sisteminin kurulmadığı yerler olduğu, çok köyde okul ve öğretmen olmadığı, bu nedenle küçük yaştaki çocukların zor iklim koşullarında taşımalı sistemin eziyetini yaşadığını kaydediyor Malatyalılar. HDP, sistemce kurtlar sofrasına düşürülenleri ayağa kaldırmak, hafıza ve değerleri yeniden kazandırmak, Beydağı’na HDP ağacının kök salması için kolları sıvamış. HDP adayları bir oyun en az 10 kurşun eksilteceğini kaydederek oy istiyor.
HDP ve BDP’liler, düzen partilerinin artık bırakılması, herkesin kimlikleriyle, barış ve özgürlük felsefesiyle buluşması gerektiğini söylüyor. Malatya’da Kale İlçesindeki İzol aşiretinin büyük kısmının hala MHP ve AKP ile hareket etmesinin acı verdiğini belirtiyorlar. Alevilerin önemli kısmının onca acılara, değerlerin, kimliklerin inkarına rağmen hala CHP’den kopmaması önemli eleştiri konusu. Tütün politikası ve göç teşviki nedeniyle Malatya’ya yerleşen ve nüfusun önemli kısmını oluşturan Adıyamanlıların artık inkarcı sistem partilerine oy verilmemesi isteniyor.
Bakırcılar çarşısının biraz üstündeki seçim merkezine “Hakikat aşktır, aşk özgür yaşamdır” sloganı yazan HDP, yeni bir parti olmasına rağmen hızla daha önce gidilmeyen köylere ya da evlere ulaşmaya çalışıyor. Şöyle bir çalışma sistemi kurulmuş: Her mahallede en az iki aile görev alıyor. Her gece birkaç ev, gündüz esnaf ziyaret ediliyor. Her hafta çalışmalar özetleniyor. Mahallelerde iyi izlenimler edinmişler.
BDP Malatya İl Eşbaşkanı Abuzer Yavaş; Arguvan, Yazıhan, Akçada, Doğanşehir’de HDP’nin iddialı olduğunu, Battalgazi’de yükselişte olduklarını söylüyor. Yavaş, geçmişte Gladyo’nun Alevilere karşı terör estirdiğini, Hamido’nun öldürülmesi sonrası olayları birebir yaşadığını, Alevilerde o olaydan sonra korku ve çözülmeler olduğunu belirtiyor. Evlerin boşaldığını kaydediyor. Ermenilere dönük politikalar nedeniyle de Ermeni olduğunu söyleyebilenlerin oldukça azaldığını ifade ediyor. Çavuşoğlu ve Kiltepe Mahallelerinde kalabildiklerini vurguluyor. Paramiliter güçler ve nüfusla oynamalar sonucu dengelerin değiştiğini sağın artık egemen olduğunu ve artık bu döngünün ters çevrilmesi gerektiğinin altını çiziyor Yavaş. Bu kez oy oranını birkaç kat artıracaklarını ekliyor.
Mehmet Tuncel, Atma aşiretinin yarısına yakınından oy gelebileceğini kaydediyor. Direjan aşiretinden de oy alabileceklerini söylüyor. Balyan aşiretinden de, Adıyamanlılardan da beklenti var. Kernek’te daha önce DTP, HADEP, BDP’nin gitmediği evlere ulaşılmış, cenazelerin artık gelmemesinden memnun olduklarını kaydetmişler, iyi karşılamışlar HDP’lileri. Ayakkabı kutularından sonra AKP’den epey soğuma olmuş.
Hrant Müzesi ve Hafıza Merkezi
Meleti Büyükşehir olarak ilk seçimini yapacak. HDP Eşbaşkan adayları Hasan Şahin ve Ayten Polat. HDP ile ezgilerdeki gibi gönülleri coşturmak istediklerini kaydeden adaylar geçmişteki ayrımların olmaması, halkların barış içinde yaşaması için herşeyi yapacaklarını vurguluyorlar. HDP olarak ummadık sempati görmeye başladıklarını söylüyorlar.
Adaylarla Hrant Dink’in doğduğu Çavuşoğlu Mahallesi’ne gidiyoruz. Fotoğrafları Muharrem (Özbey) çekiyor. Hrant Dink’in doğduğu sokağa şimdi Boncuklu Sokak tabelası asılmış. Ev ise yıkılmış. Taş Horan Kilisesi’nin hala çatısı çökük, restore edilmemiş. İki yıl önce restore çalışmaları başlamasına rağmen hala bitirilmemiş ve ibadete kapalı. Adaylar kiliseyi onaracaklarını, evi yeniden inşa ederek küçük bir müzeye dönüştürmek istediklerini vurguluyorlar. Hesaplaşmak, yüzleşmek, kültürel değerleri yaşatmak için Hafıza Merkezi hedefleniyor.
Bileşenleri içinde Kürt, Alevi, Ermeni, Sünni herkesin olduğu kendi belediyeciliklerinde “Tüm inançlar eşit değerde görülecek, kimlik, dil, ritüel değerler korunacak” diyor Büyükşehir Eşbaşkan adayı Ayten Polat. Ermeni olsun, Kürt olsun kim isterse anadilde kreşler yapma, kadınlara anadilde eğitim sözü veriyor. Kentin mimari yapısının erkeksi olduğunu, biraz da kadınların mimari yapısını ortaya çıkarmak istediklerini, simge değerlerin restore edileceğini ekliyor. Kadınlara önem veren, özgür toplum ve özgür kent projelerinin gerçekleşmesini hedefleyen HDP’ye oy verilmesi çağrısı yapıyor. “Gönül istiyor ki gönülleri coştursun HDP” diyor ve ekliyor: “Kentimizi de kendimizi de şeffaf şekilde yönetelim.”
Yaşam odaklı, halk talepleri doğrultusunda çalışacaklarını, çok dilli olacaklarını, faturaların, Kürtçe, Türkçe, Ermenice geleceğini ifade eden Eşbaşkan adayı Hasan Şahin, kayısı kentin üreticilerinin emeklerinin karşılığını alması için aradaki tefeci/tüccarı kaldıracakları, kooperatifleşileceği, meyve suyu fabrikası sözü veriyor. Çünkü ekonomisinin yüzde 85’inin kayısıya dayandığını belirttiği kentte mevcut uygulamalarla nerdeyse 8 kilo kaysı ile 1 litre su alınabildiğini kaydediyor. Çarpık kentleşmeyle köy kente döndüğünü, yaşam hakkı felsefesiyle, ekolojiye ve kent dokusuna uygun konutlar üreteceklerini kaydeden Şahin, kültür mirasını korumak için Ermeni kilislerini restore edeceklerini aktarıyor. Raylı sisteme önem vereceklerini, Cemevleri yaygınlaştırılacaklarını, elektirik ve suyu ücretsiz vereceklerini, taşımalı eğitime karşı yerinde eğitimi gerçekleştireceklerini söylüyor.
Doğanşehir’de destek artıyor
Doğanşehir HDP Eşbaşkan adayı Sevim Şimşek Bayram ile konuşuyorum. Alevi olan Bayram tezcanlı ve heyecenlı. Artık düzen partilerinden kopma istiyor. Hükmedenlere karşı yerelde yönetime önem veren, kadını eşit gören, emekçileri, ezilmişleri, engellileri önemseyen HDP’ye oy verilmesi çağrısı yapıyor. Köylerin hepsini gezilmiş, her köyde komisyon kurmaya çalışıyorlar.
Şimşek anadilde kreş veya anaokulu için çalışmalar, anadilde okuma evleri yapacaklarını kaydediyor. Kültürel merkezler, tiyatro olmadığını, bunun için merkezler oluşturacaklarını vurguluyor. Bir Cemevi’nin bile olmadığı ilçeye Cemevi sözü veriyor. Köylerde üreticiyi koruyacak kooperatifler, soğuk hava deposu, kadınların ürettiği ürünler için yer tahsisi planlanıyor.
HES’lere, taş ocaklarına karşı mücadele, çocukların oynayacağı, piknik yapılacağı yeşil alanlar sözü veriliyor. Sevim Şimşek, “Çiftçiliği öldürdüler. Kayısı üreticisi işçinin parasını ödeyemeyecek durumda. Doğanşehir’de daha çok elma üretiliyor. Geçen sene çoğu çürüdü. Masraflarını, ilaç parasını karşılayamıyorlar. İnsanlar bir umut, bir çare bekliyor. Ankara’daki insan köydeki insanın durumunu bilmez. Halkın kendi kendini yönetmesi gerekiyor” diyor ve HDP’ye “ciddi bir katılım” olduğunu aktarıyor.
Asbestli borular nedeniyle kanser vakalarında artış olduğunu, yakın zamanda kanserden 6 cenaze kaldırıldığını, su sorununu çözmeyi öncelikleri yapacaklarını ifade ediyor. Çığlık, Gövdeli, Elmalı, Beğre gibi köylerde taşımalı eğitim eziyeti olduğunu, bazı köylerde su sistemi problemi olduğunu, sorunlara çözüm üretmeyen AKP ve onunla ittifak kuran cematla bu kez CHP’nin ittifak kurduğunu kaydeden Sevim Şimşek, artık HDP’nin tercih edilmesininz amanının geldiğini ekliyor.
Akçadağ Rojava’yı örnek alıyor
“Oylar artacak, Akçadağ’ı alacağımıza inanıyoruz. Sistem partilerinden bıkmışlar” diyen HDP Akçadağ adayı Perihan Yücekaya, devrimci mücadele tarihinde önemli yeri olan Kürecik’te yoğun ilgiyle karşılaştıklarını kaydetti: “Kürecik. Deniz Gezmişlere, İbrahim Kaypakkayalara kucak açmıştır. Kürecik HDP’yi destekliyor, kendi özünü buluyor.” Akçadağ’da Kürne, Taşevler gibi köylere gidilmediğini, şimdi her eve girdiklerini, kadın aday çıkardıkları için “büyük ilgi” gördüklerini kaydediyor. Barış sürecinden, cenazelerin kalkmamasından mutluluk duyulduğunu belirten Yücekaya, Rojava’yı örnek alacaklarını kaydediyor.
Propagandalarını genelde Kürtçe yaptıklarını ifade eden Yücekaya, söz, yetki, karar mekanizması ile çözüm üreteceklerini kaydediyor. Küçük Kürne gibi köylerde evlerde su olmadığını, 8 çocuklu kadının suyu taşıyıp çocuklarının banyosunu yaptırdığını, hayvanları suladığı örneğini veriyor. Yayla yasakları nedeniyle hayvancılığın öldürüldüğünü, çiftçinin de mazotunu, gübresini alamadığının altını çizen Yücekaya, yaylalarını geri alacakları sözü veriyor. Üretim-tüketim kooperatiflerinin öncelikleri olacağını, Kürecik’teki ABD üssünün kaldırılmasına ağırlık vereceklerini, taşımalı eğitime karşı duracaklarını, yerinde sağlık için parasız hizmet veren yapılar inşa edeceklerini kaydediyor. Engelliler, kimsesizler ve yaşlılar için merkezler, ilçenin tiyatro ve sineme göreceğini ekliyor.
‘Arguvan ê te ye’
Arguvan’dan çok şey bekliyor HDP. Şimdiye kadar CHP ve kaymakamlık ilçeye ciddi bir hizmet yapmamış. HDP Arguvan adayı Birgül Boztepe ve ekibi bütün köyleri dolaşmışlar. Bir tek kendi köyü Atma kalmış. 27 yaşındaki Boztepe HDP’nin en genç kadın adayı olduğunu kaydediyor. “Arguvan ê te ye, (yani Arguvan senin)” sloganıyla oy istiyor. Taşımalı eğitimin ilçede ciddi sorun olduğunu, çözüm üreteceklerini söylüyor. Bazı köylerde asfalt yol olmadığını, sağlık ocakları sorunu yaşandığını vurguluyor. Arguvan’ın merkezinin de hastanesinin olmadığını, sadece sağlık ocağı olduğunu kaydediyor. “Beklediğimizden fazla ilgiyle karşılaştık” diyor.
Küçük Moskova canlanacak mı?
70’li yıllarda ilericilerin çoğunlukta olduğu Yeşilyurt’un Küçük Moskova olarak adlandırıldığını kaydeden HDP adayı Cumali Uyan, o sistemin o yapıyı bozduğunu söyleyerek başlıyor konuşmaya. Su kaynağının yeterince değerlendirilmediğini kaydediyor. Kentte Ermeni Soykırımında olanları, insanların nasıl kayalıklardan Fırat’a atıldığını, suyun cesetlerden dolayı 2 yıl içilmediğini dinlediğini, yüzleşmek gerektiğini kaydeden Uyan; CHP ile MHP arasında fark kalmadığını, ırkçılığa karşı durmak gerektiğini kaydederek oyları HDP’ye beklediklerini belirtiyor. Emekli olmadan önce turizm kurumlarında çalıştığını belirten Uyan, Malatya genelinde çok sayıda kilise olduğunu ve onarılması gerektiğini ekliyor
‘Bir oy 10 kurşun eksiltecek’
Yazıhan 90’lı yıllarda belediye olmasına rağmen ciddi hizmet görmemiş. Arazisi verimli, göç alarak büyüyor. Suyu bol kasabada, sular bile çamurlu akıyormuş. Yazıhan’ın çoğunluğunun Kürt olduğunu, Sünni Kürtlerin, Kürt Alevilerin ve Türk Alevilerin birlikte yaşadığını kaydeden HDP adayı Hasan Doğan, CHP ve AKP dönemlerinde resmi binaların dışında bir yatırım yapılmadığını kaydediyor. Kayısı kalitesi yüksek olmasına rağmen, üreticinin emeğinin karşılığını alamadığını, çalışan işçilerin de barınma, ve sosyal güvenlik sorunlarının olduğunu belirtiyor. AKP ve CHP’nin kirlendiğini, yıprandığını, Sünni Kürt kesiminde AKP’den kopmalar olduğunu, HDP’nin paradigmasının halkın sempatisini kazandığının altını çiziyor. Doğan “Bir oyunuz en az 10 kurşun eksiltecek. Bir oyunuz çözüm sürecine katkı sunacak” diye çağrı yapıyor. Bürokrasinin çeteleştiğini, ulus devletin, ayakkabı kutularının halkları ezdiğini ifade eden Doğan ulus devlet yapısına karşı yükselişle HDP paradigmasının cumhurbaşkanı adayı bile çıkarabileceğini ekliyor.
Battalgazi tarihi ile barışacak
Tarihi M.Ö. 5 binli yıllara kadar uzanan Aslantepe’nin bünyesinde olduğu, Eski Malatya da olarak adlandırılan Battalgazi’nin HDP Eşbaşkan adayı Abdulvahap İnce ve Sevgi Çınar. İnce, tarihi kent olmasına rağmen Malatya ve Battalgazi’nin turizm anlamında yeteri çalışmalar olmadığını kaydediyor. Kentte Hititler’den, Bizanslılardan tutun çok eskiye giden kalıntılar olduğunu ifade eden İnce, sadece sur ve kale yıkıntıları konusunda çalışmalar olduğunu ve defineci talanı yaşandığını vurguluyor. İlçede algıların dönüşmeye başladığını belirten İnce ayrıştırıcı yaklaşımları silip ilçeyi tarihsel, kültürel değerlerlerle buluşturacaklarını altını çiziyor.
Çoğunluğu Kürt olduğu belirtilen ilçede toplumsal sözleşmeleriyle; anadilde eğitimin vazgeçilmezleri olacağını, Kürtçe, Türkçe, Ermenice, Süryanice gibi dillerle çok dilli belediye olacaklarını, Hafıza Merkezi kuracaklarını, herkesi Sünni kalıba dökme siyasetine engel olacaklarını kaydediyor. Ayrıştıran, ötekileştiren, insan hakları ve demokrasiye karşı olanların, Ankara ya da Pensilvanya’nın değil halkın sesini dinleyeceklerini, talep edilen yerlere Cemevi, Kilise, Cami ne istenirse yapacaklarını, ücretsiz olacağını kaydediyor.
Ulaşımda, eğitimde, altyapıda, kanalizasyonda ciddi problemlerin çözülmediğini kaydeden İnce, bazı yerlerde çocukların 3 Km yoldan sonra okuluna gidebildiğini kaydediyor. “Aile soğuk havalarda 5-6 yaşındaki çocuğumu okula göndermiyorum” diyen İnce, ilçede hala atık sularının foseptik depolarına doldurulup tahliye edildiği yerler olduğunu da kaydediyor.
Çınar ise halkla beraber, iyi bir model ortaya çıkaracaklarını söylüyor. Çınar, kadınların ikinci sınıf olarak görülmemesi için, eşit, özgür insan için oy istiyor.
HAZIRLAYAN: M. ALİ ÇELEBİ