Referandum çalışmaları başladığından bu yana ‘Hayır’ diyen 2 binden fazla kişi gözaltına alındı, 400’ü tutuklandı. Onlarca kişi yaralandı, bir kişi katledildi. 30 etkinliğe yasak getirildi. Yüzlerce HDP’li sandık kurulu üyesi „iyi ün sahibi olmadıkları için“ Yüksek Seçim Kurulu (YSK) tarafından kabul edilmedi. HDP’nin „Bêjin Na“ şarkısı tüm Türkiye ve Kuzey Kürdistan’da yasaklanırken, Kürtçe yazılı afişleri ise „İçeriği anlaşılmıyor“ denilerek kaldırıldı. Antep, Hakkari, Adana ve Urfa valilikleri her türlü gösteri, toplantı, yürüyüş, standa açma, pankart asma, çadır kurma gibi etkinlikleri yasakladı. Valiler, kaymakamlar, komutanlar, tüm güçleriyle ‘Hayır’a karşı çalışıyor. Özellikle Kuzey Kürdistan’da her türlü yönteme başvuruluyor. Baskı, tehdit, şantajın yanı sıra sandıkların taşınmasıyla manipülasyon ihtimali güçleniyor. Bun karşı DTK ve HDP bileşenleri tedbirler alarak, halkın mutlaka sandık başına gitmesini ve verdiği ‘Hayır’ oyuna da sahip çıkmasını sağlamaya çalışıyor. Şırnak’ta olduğu gibi halk da ne yapılırsa yapılsın sandık başına gideceğini vurguluyor.
Sandıklar taşındı, taşınıyor
Van, Hakkari, Şırnak ve Amed başta olmak üzere Kuzey Kürdistan’ın bir çok seçim bölgesinde sandıklar taşınması ve birleştirilmesi söz konusu. HDP’nin oy oranının yüzde 80’i aştığı köy ve mahallelere kurulması gereken sandıklar çeşitli bahanelerle devlet güçlerinin konuşlu olduğu veya korucuların ve işbirlikçilerin ağırlıkta olduğu yerlere taşınıyor. Seçim 5 gün kala bile bu işlemler devam ediyor.
Ağrı’da dün yapıldı
Ağrı’nın Patnos ve Taşlıçay ilçesinde referanduma 5 gün gün kala sandıklar taşındı. Taşlıçay’ın Tanyolu ve Yankaya köylerinde sandıklar merkeze taşınırken, Patnos’ta ise merkeze bağlı 21 mahallenin sandığı 10 mahallenin sandığı ile birleştirildi. HDP MYK Üyesi Metin Bingöl, “Referanduma bir hafta kala korkularından oyları bir yere toplayıp hileye başvuruyorlar. Biz de hilelerini teşhir ediyoruz. Her şeye rağmen halk, sandığına ve iradesine sahip çıkacak. Halk geleceğinin oylandığının, neden ‘Hayır’ dediğinin farkında” dedi.
Sadece Batman’da 38 bin oy
Batman’ın merkez Belde, Cudi, Gültepe, Pazaryeri, GAP, Petrol, Raman, Tılmerç, Seyitler, Petrolkent, Huzur ve 19 Mayıs mahallelerindeki 15 okulda bulunan sandıklar, hiçbir gerekçe gösterilmeden başka okullardaki sandıklarla birleştirildi. Bu mahallelerde HDP yüzde 80’i aşan oranda oy alıyordu. Birleştirme kararı alan İl Seçim Kurulu, partilere değil muhtarlara tebligat gönderdi. Bunun üzerine konu hakkında bilgi almak için Seçim Kurulu Müdürü ile görüşmeye giden HDP’li yöneticilere, müdürün “Gidin ne yapıyorsanız yapın?” dediği öğrenildi. HDP’nin topladığı verilere göre taşınan 103 sandıkta 38 bin 540 seçmen oy kullanacak. HDP Batman Milletvekili Mehmet Ali Aslan, „Burada amaçlanan seçime son gün kala seçmenin sandığa gitmesini önlemek ve kafasını karıştırmaktır. Bu karardan seçmenin hiçbir haberi yok. Onlar bizi sandıklardan ne kadar uzaklaştırmaya çalışsalar da tam tersine biz o kadar sandığımıza ve oyumuza sahip çıkacağız“ diye konuştu.
Sandık kurullarına müdahale
HDP’nin bütün sandık kurulları üyeleri soruşturmadan geçiriliyor. Talimat verilen İlçe Seçim Kurulları, HDP’li sandı kurulu başkan ve üyelerini keyfi gerekçelerle; bazen ’İyi ün sahibi değiller’, bazen ‘hakkında devam eden soruşturma var’ diyerek veto ediyor. Bazen herhangi bir gerekçe uydurmaya gerek bile kalmıyor. Kürdistan’ın bazı kentlerinde bu uygulama CHP’lileri de kapsıyor. Öyle ki; Hakkari’de neredeyse HDP’lilerin tamamı veto edildi.
Son olarak Amed’in Çınar ilçesinde, İlçe Seçim Kurulu, CHP ve HDP’nin bildirdiği 30 kişinin sandık kurulu başkanlığını Emniyet’ten gelen yazıya göre ‘iyi ün sahibi olmadıkları’ iddiasıyla iptal etti.
‘Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkındaki Kanunu’nun 22. maddesi, “İlçe seçim kurul başkanı, ilçe seçim kuruluna siyasi partiler dışından getirilen asıl üyelerle görüşerek sandığın kurulacağı seçim bölgesi içindeki veya dışındaki seçmenler arasından iyi ün sahibi olmakla tanınmış okur - yazar kimselerden, kurula bağlı seçim bölgelerindeki sandıklardan her biri için birer kişi olmak üzere bir liste düzenlenir” hükmünü içeriyor.
Daha önce sandık kurulu başkanlarının listeleri siyasi partilere verilmiyordu. AKP’nin başvurusu üzerine bu listeler verildi. YSK da iki kural getirdi. ‘UYAP’tan sandık kurulu başkanları sorgulansın’ denildi. CHP ve HDP, UYAP sorgusu imkanına sahip değil ama AKP, devlet kaynaklarına ve bu imkana sahip. HDP ve CHP, defalarca dilekçe verdi; ‘iyi ün sahibi olmama’nın gerekçelerini öğrenmek istedi ama cevap bile verilmediği için itiraz da edilemiyor.
‘İyi ün sahibi olmak’ yoruma açık bir tanımlama. Mahkûmiyet gibi bir somut kriter aranması gerekir. İlçe Seçim Kurulları, aldıkları talimat gereği farklı ve çok geniş yorum yapıyor. Çözüm partiden yeni isimler bildirilmesini istemek olurdu. Bunun yerine resen sandık kurulu başkanı görevlendirilmesi yapıyor.
Bunun yerine müşahit güçlendirmesi
HDP, bu uygulamaya karşı Siirt’te olduğu gibi başka tedbirlere başvuruyor. Siirt’te de OHAL Bürosu tarafından ‘İyi ün sahibi olma’ kriterine uygun olmadıkları gerekçesiyle HDP’nin 2 sandık kurulu başkanı ve 44 asil üyesini iptal etti. Daha önceki seçimlerde görev yapmış tecrübeli, çoğu da HDP ve DBP yöneticileri. İlçelerde hiç kabul edilmedi. Kaymakamlar önce müftülüğe bağlı imamlar olması şartını getirdi. HDP’nin itirazı sonucu kura yaptılar fakat kuralarda da ne hikmetse tamamen AKP’liler çıktı.
Siirt merkez ve ilçelerde toplamda 657 sandık kurulacak. Bu sandıkları 600’ün üzerinde sandık görevlisi koruyacak. Aynı zamanda Siirt Barosu’na bağlı avukatlar, seçim koordinasyonu, dışarıdan gelen heyetler ve parti meclis üyelerinden oluşan 100 kişilik ekip ise merkez ve ilçelerde görevlendirilecek. Teknik açıdan tüm hazırlıkları yaptıklarını ve sandıkları tüm baskılara rağmen korumaya hazır olduklarını aktaran HDP İl Eşbaşkanı Çetin, merkez ile tüm ilçe ve köylerinde HDP’nin asil sandık görevlilerinin olacağını, müşahitliği güçlendirdiklerini söyledi. Çetin, “Sandıklar açılıp sayım bitene kadar halkımız beklemeli ve oyuna sahip çıkmalı. Her usulsüzlüğe çok dikkat etmeli. Sandığa gitmeyen her oy AKP’ye yarıyor. O yüzden herkes sandığa gidip oy kullanıp ve oyuna sahip çıkmalı” çağrısı yaptı.
YSK sivil toplumu dışladı
Referandum ve seçimlerdeki temel esas, anayasal eşit vatandaşlık üzerine kurulu. Her vatandaşın seçim bölgesinde, referanduma öncesi ve sonrasında katkı sunabilme hakkı vardır. Her vatandaşın kampanya yapma hakkı vardır. Her sivil toplum kuruluşunun kampanya hakkı vardır. Fakat YSK, gerek çevrelerin belirlenmesi gerekse müşahit belirlenmesi noktasında siyasi partilere öncelik verdi. Hiçbir sivil toplum kuruluşunu bu sürecin içine katmadı. Türk İçişleri Bakanlığı’nın illere gönderdiği genelgeler ile sivil toplum örgütlerinin kampanya yürütmesine izin verilmiyor. Hukuki ve yasal bir referandum süreci yaşanmadı.
Yurt dışı oylar da AKP’ye emanet
Yurtdışında kullanıldıktan sonra o oylar belli bir süre muhafaza ediliyor ve oylara müdahale edilebilme durumları noktasında hala kaygılar giderilmiş değil. Bununla birlikte oyların Türkiye’ye taşınması ve sayılmasına ilişkin bir problem var. Bu oyların tamamının güvenliğini yine İçişleri Bakanlığına bağlı devlet güçleri alıyor, dolayısıyla bu güçler de bağımsız ve tarafsız değil. Oyların burada bir merkezde biriktirilmiş olması ve bu doğrultuda orada müdahaleye açık bir şekilde bekletiliyor olması da yine kaygı uyandırıyor. Zaten yurtdışı oylarının kullanılması noktasında ciddi usulsüzlükler de görüldü.
Amed’de her sandığı 2 kişi koruyacak
HDP, Amed’de 7 bin asil ve yedek üye ile sandıkları koruyacak.
Gözlerin üzerinde olduğu kentler arasında yer alan Amed’de 3 bin 162 sandıkta 991 bin 982 seçmen oy kullanacak. HDP seçim için 630 sandık başkanı, yaklaşık 7 bin asil ve yedek üye ile sandıkları koruyacak. Okul gözlemcileri ve müşahit çalışması ile seçim günü yaşanabilecek sıkıntılara karşı da kriz masası ve hukuk komisyonu kuruldu. HDP Amed Örgütleme Sorumlusu ve Seçim Komisyonu üyesi Nevzat Özgen, „Seçim günü yaşanabilecek ufuk bir sıkıntıya karşı kriz masası ve hukuk komisyonu eş güdümlü olarak çalışacak“ dedi.
Lice köyleri taşındı
Özellikle Lice, Kulp, Hani ve Kocaköy ilçelerinde operasyon bölgesi olduğu için zaman zaman sıkıntılar çıkabilir. Lice ilçesinde köylerdeki sandıkların yüzde 80’i ilçe merkezine taşınmış durumda. Oluşturacakları kriz masası dış ilçelerle teyakkuzda olacaklarını altını çizen Özgen, bu kriz masasının hem köyler hem de ilçelerle oradaki komisyon ve hukukçularla irtibat halinde olacağını kaydetti.
Amed halkına güvenerek güç aldıklarını vurgulayan Özgen, “Referansımız ve teminatımız halkımızdır. Amed halkı geçmişte olduğu gibi bugün de sandığa giderek oylarını kullanacak, kendine ve iradesine sahip çıkacaktır. Halkımızın oy kullanma işleminde duyarlılık göstereceğiniz biliyoruz. Sandığa giderek oylarına sahip çıkacaktır” diye ekledi.
YSK’nin reddettiği İHD 36 ilde izleyecek
İHD’nin, seçim izleme talebi YSK tarafından reddedildi. İHD, buna rağmen Eşit Haklar Derneği ile birlikte 36 ilde şube ve temsilcilikleriyle referandumu izleyecek.
Yüksek Seçim Kurulu (YSK) 16 Nisan’daki referandumu izlemek amacıyla başvuran İnsan Hakları Derneği’nin (İHD) talebini reddetti. YSK, İHD’nin talebine “Her yurttaş gibi seçimi izleyebilirsiniz” karşılığını verdi.
İHD Genel Sekreteri Hasan Anlar, Eşit Haklar Derneği ile birlikte kendi şubelerinin olduğu 31 il ile yine temsilciliklerinin olduğu 5 merkezde toplamda 36 ilde izleyeceklerini ifade etti. Anlar, şunları söyledi: “Toplam 36 ilde izleme yapacağız, bunun yanında aktivist bulabildiğimiz başka alanlarda da izleme yapacağız. Eşit Haklar Derneği ile birlikte ortak eğitim çalışmalarına başladık. Listeleri oluşturuyoruz. Aktivistlerimize çağrıları yaptık, isimler tamamlandıktan sonra onlara kimlik kartları çıkaracağız ve bununla birlikte valiliklere başvurularımızı yapacağız, ‘Seçimleri izliyoruz’ diyeceğiz. Valiliklerin bünyesinde İl Seçim Kurullarına da yine başvurularımızı yapacağız.”
4 konuda gözlem yapılacak
Anlar, 4 önemli noktada halk oylamasını izleyeceklerini ifade ederek, şu şekilde sıraladı:
* Engelli olan vatandaşlar için hangi imkanlar sağlanmış, rahatlıkla oylarını kullanabilecekler mi?
* Çok dillilik esas alınmış mı, herkesin kendi anadilince halk oylamasına rahatça seçim yapabilme hakkı göz önüne alınarak mı yapılmış?
* Fiziksel koşullar uygun mu, Sandıklar kurulurken, usule ve yasaya uyulmuş mudur, belgeler yasaya uygun hale getirilmiş midir?
* İktidarın taraf olmasından kaynaklı olarak seçim günü de bu iktidar olma durumunu kullanacak mı kullanmayacak mı? Yani iktidar kurumları evet lehine mi çalışmalar yürütecekler, bunun nimetlerinden tümüyle faydalanacaklar mı faydalanmayacaklar mı?
Yürüyerek de olsa sandığa gideceğiz
Şırnak’taki sokağa çıkma yasağı ve devlet saldırısı döneminde, çevre köylere göç etmek zorunda kalan aileler, yürüyerek bile olsa referandumda oy kullanmak için sandık başına gideceklerini söyledi.
Topraklarını terk etmeyerek il girişine yakın bir noktada bulunan Avgamasiya (Toptepe) köyünde prefabrik evlerde yaşam mücadelesi veren yurttaşlar, yıkılan evlerinin hesabını ‘Hayır’ oyu vererek de soracaklarını belirtti.
Yaklaşık 100’e yakın ailenin göç ettiği köyde yaşayanlardan bir olan Tayyip Atak, oy kullanmak için 2 yakınının Adana’dan geldiğini aktardı. Referandum günü araç olmasa bile yürüyerek Şırnak merkeze gidip oy kullanacağını dile getiren Atak, “Onların bizim başımıza neler getirdiğini biliyoruz” dedi.
Yasaktan sonra köye yerleşenlerden biri olan Xoxê Bektaş ise binlerce insanın çevre köylere yerleştiğini hatırlattı. Bektaş, referandum günü ailece her ne olursa olsun merkeze gidip oy kullanacaklarının altını çizdi.
Merkeze bağlı Bahçelievler Mahallesi’ndeki evleri yıkılan Bişeng Katar da göç döneminde yaşadıklarını hatırlatarak, ailelerden bazılarının merkezde bazılarının ise köyde oy kullanacağını aktardı. Katar, ‘Hayır’ oyu vereceklerini belirterek, “Öldürülen çocuklarımız için, yıkılan evlerimiz için sandık başına gideceğiz“ diye konuştu.
Evi yıkıldıktan sonra Cizre ilçesine yerleşen Mirza Bilir ise, doğduğu topraklara yakın olmak için köye geri gelerek ev inşasına başladığını aktardı. Oy kullanacağı yerin Şırnak merkez olduğunu aktaran Bilir de, “Her ‘Hayır’ oyu süreç ve halkımız için çok önemli” dedi.
Hem oy kullanacağız hem de bekleyeceğiz
Adana’da İHD ve HDP sandık güvenliği için kolları sıvadı. “Hayır’ı örgütleyelim, sandıklarımıza sahip çıkalım” sloganı ile bilgi işlem masası kurduklarını ifade eden HDP Adana İl Eşbaşkanı Hüseyin Beyaz, bilgi işlem masası üzerinden sandık görevlilerini belirlediklerini aktardı.
Sandık görevlisi ve okul sorumlusu seçtiklerini belirten Beyaz, çeşitli bahanelerle sandık görevlilerinin „haklarında soruşturma var“ denilerek el çektirildiğini hatırlattı. Beyaz, „Kadın arkadaşlarımız sırf basın açıklamalarına katıldıkları için haklarında açılan soruşturmalar nedeniyle sandık görevlisinden el çektirildi. Türkiye’de hakkında soruşturma açılmayan ve gözaltına alınmayan kimse yok. Ne yazık ki HDP sandık görevlilerine böyle bir keyfi uygulama var“ dedi.
Sandık görevlilerinin el çektirilmesinin sandık güvenliğini ciddi anlamda tehlikeye düşürdüğünü aktaran Beyaz, tüm engellemelere rağmen halkla birlikte sandıklara sahip çıkacaklarını dile getirdi. Beyaz, „Kesinlikle halkımız sandıklara gidip, oylarını kullansınlar. Oyunu kullandıktan sonra okullardan ayrılmasın ve iradesine sahip çıksın. Halkımız kendi sandıklarına sahip çıksın“ şeklinde konuştu.
İHD olarak 16 Nisan’da 50 kişilik bağımsız gözlemci heyetiyle sahada olacaklarını söyleyen İHD Adana Şube Başkanı İlhan Öngör, bu 50 kişilik heyet içerisinde 10 tane avukatın yer alacağını dile getirdi. Öngör, kendilerinin sadece oyların sayımı noktasında değil; oyların kullanımı sırasında yaşanacak hak ihlalleriyle ilgili gözlemlerinin olacağını ve bunu rapor haline getireceklerini anlattı.
Her okula bir avukat
Ankara’da avukatlar, “Her Okula Bir Avukat Projesi” kapsamında referandum seçim güvenliğine katkı sunacak. Ankara’da sandık güvenliğini sadece “Her Okula Bir Avukat Projesi” bünyesinde bulunan avukatlar, sağlamayacak. “Oyum Güvenli. Org”, “Demokrasi İçin Birlik”, “Hayır ve Ötesi ” gibi kuruluşlar da yine Ankara’da sandık güvenliğini sağlayacak.
Ankara Barosu, “Her Okula Bir Avukat Projesi” ile Ankara’da seçim güvenliğini sağlamayı hedefliyor. Ankara Barosu’nun “Her Okula Bir Avukat Projesi” bünyesinde bulunan avukatlar, Ankara’da bulunan 10 bin 74 sandık ile bin 708 okulda sandık güvenliğini sağlayacak. “Her Okula Bir Avukat Projesi” oluşumunun koordinatörü, aynı zamanda Ankara Barosu İnsan Hakları Merkezi Başkan Yardımcısı Sercan Aran, tüm Türkiye’de olduğu gibi Ankaralı seçmenlerin de sandık güvenliğinden kaygılı olduğunu belirtti. Aran, avukatların hem sandık görevlileri hem de müşahitler ile sürekli irtibatlı olacaklarını kaydederek, “Olası herhangi bir sorun dahilinde meslektaşlarımız müdahalede bulunacak ve müşahitler ile sandık görevlilerine gereken desteği verecektir” diye konuştu. Aran, ayrıca Ankara’ya bağlı köylerde de sandık güvenliği için meslektaşlarının olduğunu söyledi.
İstanbul’daki kaygıya onbinlerce görevli
HDP, İstanbul’da kurulacak olan 26 bin 250 sandığın güvenliği için 23 binin üzerinde sandık kurulu üyesi görevlendirildi.
HDP tarafından 3 bin 300 sandık için sandık başkanı gösterilirken, bunlardan 263’ünün başkanlıkları AKP tarafından yapılan itirazlar sonucunda iptal edildi. HDP’nin İstanbul’da 23 binin üzerinde sandık kurulu üyesi de sandık başlarında güvenliği sağlayacak. HDP sadece sandık başkanları ve sandık kurulu üyeleri ile değil, sandık müşahitleri ile de sandık güvenliğini sağlayacak. 15 Nisan’a kadar sandık müşahitliği için başvuruları alınmaya devam edilecek. Müşahit başvuruları internet üzerinden ve HDP il ve ilçe örgütlerinden alınmaya devam ediyor. Günlerdir bir araya gelen sandık görevlileri, gruplar eşliğinde eğitimler alıyor.
HDP İstanbul Bilgi İşlem Merkezi Sorumlusu Haluk Ağabeyoğlu, sandık güvenliğinin birinci öncelikleri olduğunu söyledi. Ağabeyoğlu, oy kullanmak kadar sandıkların korunmasının da önemli olduğunu vurgulayarak, her sandık başında görevlilerin olduğunu ve oy kullanma merkezlerinde sonuçlara itiraza yetkili kişilerinde kendileri tarafından görevlendirileceğini söyledi. Agabeyoğlu, 16 Nisan günü sayımlar sonuçlanıncaya kadar alanlarda oylarını koruyacaklarının altını çizdi.
HABER MERKEZİ