Birkaç gün önce kimi gazetelerde küçük bir haber olarak yayınlandı: Güney Afrika’nın Nobel Barış ödüllü efsanevi lideri Nelson Mandela’nın 26 yıl cezaevinde yatmasına neden olacak olan yakalanması CIA yardımı ile olmuş! Eh, ne diyelim; günaydın!..

Mandela yaşamı hakkında bir film çekmeyi düşünen biri, onu çok iyi tanıyacağını bildikleri, Donald C. Rickard’a soruyorlar. Rickard, o dönem Güney Afrika’da konsolosluk görevlisi kisvesindeki CIA elemanıydı. Yaptığı bu ihbarı, içkili bir toplantıda, ağzından kaçırmıştı zaten. Şimdi de resmen kabul etti.

2000’li yılların başlarında kimi arkadaşlarım YeniHayat isimli bir yayınevi kurdu. Ben de kendilerine önce yayın yönetmeni, sonra da editör olarak yardımcı oldum. Yayınlanması için bulduğum ve yayın sözleşmesini de çok ucuza yaptığım kitaplardan birisi de, “Haydut Devlet” idi. 

Bir süre ABD Dışişleri Bakanlığı’nda çalışan, ABD’nin Vietnam’da yaptıklarını içine sindiremedikten sonra bakanlıktan istifa eden William Blum’un yazdığı bu kitaba, Hollandalı Williem Oltmans’ın yazdığı “Küresel Terörist” isimli kitabından ulaşmıştık.

Hem “Küresel Terörist” (2002’de yayınlandı) hem de “Haydut Devlet” (2003’te yayınlandı) kısa sürede iki baskı yaptı. Özellikle “Haydut Devlet”in çok yüksek sayıda korsan baskısı yapıldı. Körfez Savaşı dönemiydi ve ülkedeki anti-Amerikan duygu yüksekti. 


CIA’nın rolü anlatılıyor

Her iki kitapta da, Nelson Mandela’nın Afrika Ulusal Kongresi (ANC) çatısı altında “Kızıl Mızrak” isimli silahlı bir örgüt kurması ve ihtiyaç olan silahlar için Cezayir ile anlaşma yaptıktan sonra ülke içinde dolaşırken yakalanmasında CIA’nın rolü anlatılıyor. 

ANC liderleri ve kimi yerel örgüt temsilcileriyle toplantılar düzenlemek durumunda olan Mandela’yı polis, 17 aydır ülkenin her yerinde arıyor ama bir türlü bulamıyordu. Sonunda onu yakaladılar; söz konusu istihbarat ise CIA’dan gelmişti. Sonra hapisane günleri başladı.

“Haydut Devlet” ve “Küresel Terörist” kitaplarını piyasadan bulmanız artık imkansız ama Mandela’nın yaşam öyküsünü kendi kaleminden okuyabilirsiniz. Aram Yayınları’ndan çıkan bu kitabı, konuya ilgi duyan herkese tavsiye ederim. Ben onu, bu kitap öncesinde yeterince tanımıyormuşum meğerse...


Yakalatanlar ilk kutlayanlar oldu

Bu hikayenin bir de traji-komik yönü var: Mandela, hapishaneden bırakıldığında, kendini tebrik için arayan kişilerin başında dönemin ABD Başkanı George Bush da vardı. Baba Bush, Mandela yakalandığında, onun yakalanması için istihbarat veren CIA’nın Başkanı’ydı.

Aram Yayınları’ndan çıkan otobiyografisinde Mandela, yakalanmasındaki CIA rolüne değinmiyor, her nedense. Belki bilmediğinden, belki de “büyüklük bende kalsın” tavrından. Yakalanmasını, kendi tedbirsizliklerine bağlıyor. Hele siz, bu kitabı bir okuyun da...



HÜSEYİN AYKOL