Têkoşînê Şarê Kurdî yê kamî û estbîyîşî, Vakûrê Kurdistanî de bi Terqa Şêxsehîdî dest pêkerd. Koçgirî, Dêrsim, Zîlane û heta ewro ame. Di nê serewedartiş û şeranê heta 1984’ine de, dewleta tirke xo rê raybazêka cerebnayî û kêrameyî, dîbî. Nakokîya mabenê eşîretan reyde bi hetkarîya xayîn û hemkarê kurdan zî serkêşê serewedaritişan tepiştê, îdam kerdê û serewedartişan tepesnayê.
Şerê çekdarî yê Hereketê Azadîye yê 84’î zî hetê dewleta tirke ra, bi heman ferasetî ame destgirewtiş. Rayîrberanê dewlete û dîktatorê serdemê Kenan Evrenî, bi lîteratûrê serdemê verênan vatê ‘çend eşkîyayê çîmrût ê, do dewlete 72 seetîy de îcabê înan biewnîyo’. Evrenî ra dima bi rêzê Ozal, Demîrel, Ecevît, Çîllere û heta Erdoganî, hemînan heme lîteratûr û raybazêy bêxlaqî digarg kerdîy. 72 seetêy ke hetê Evrenî ra ameybî ziwan, di serra 34. de yê. Mirad û mexsedê têkberdiş û çinîkerdişê Hereketê Azadîye yê heme hikumat û rayirberanê na dewlete, di çimanê înan de mend û bi ey derdîy şîy.
Di peynî de na dewlete îhaleyê têkberdiş û çinîkerdişê
persgiraya kurde, teslîmê Erdoganî û ferasetê ey ê bi rengê îslamî ke kurdîy tim pê ameyê xapênayîşî, kerd. Erdoganî dir peymane amî viraştiş. 4’ê Gulana 2007î de, Yaşar Buyukanit û Erdogan di Qesra Dolmabahçeye de amey pêhete. Erdoganî derheqê ney pêvînayişî de vatbi “Çîyê ke oca de ameyî qiseykerdiş do min dir şêrê mezel.”
Destpêk de seba ke îqtîdarê xo qewîn bikero, Erdoganî bi hêzê cîya-cîyayan êy mîyanê dewlete dir îtîfaqîy viraştîy. No mabên de pêvajoya muzakereyan zî seba xurtkerişê îqtîdarê xo bi kar ard. Bi weçînayişanê 7’ê Hezîrane ke dî polîtîkaya ey a îslamê sexteyî zî şarê kurdî het de derbasdare nîya, Erdogan 34 serrîy apey şi û polîtîkayê destpêk, newe ra dayî destpêkerdiş.
Di feraset û êrîşkarîya verva xoza, tarîx û kamîya şarê kurdî de, êy xo ra ver derbas kerdîy. Raybaza Çîllere, Agar û Gureşî newe ra vistîy pratîk. Polîtîkaya xerepnayîşê dewan merhaleyênê aver berde, bajarîy xerepnay. Polîtîkaya ke di tarîxê komare de pêk nîyameya, bi des hezaran karker û karmendîy gure ra eştîy. Bajaran de bi destê qayûman, talan da destpêkerdiş.
Erdoganî metodê înanê xo ra ver cerebnayê la çîyêke xo vîrî ra kerd. Înanê ke waşt Hereketê Azadîye çinê bikerê yewe bi yewe çinê bîy. Na zî raştîyêka 34 serran yê ney tarîxê peyênî ya. No aqûbet seba Erdoganî zî derbasdar o û Erdoganî zî na fem kerda. Di herême û dinya de tenê mendo. Di zerre de zî bi raybazanê dîktatorîye lingan sero yo. Hereketê Azadîye hem di çar parçeyanê Kurdistanî hem herême û hem zî dinya de, wayîrê prestîjî û di Rojhelato Mîyanên de zî aktoro sereke yo.
Erdogan û Wezîrê ey yê karê zerreyî, Hereketê Azadîye rê heta menga Adara 2017î wext ronaybî. Bi çalakîya verva awanîya emnîyetî yê Şarçeya Rezanî ya menga adare, Erdogan û Wezîrê Karê Zerreyî Soylû, şok bîyî. Erdoganî waşt na rewşa têkşîyaye ra bi çalakîyêka sansasyonele, serkewtinê ke veco û verva Rayveranê PKK bi destê MÎTî plan viraşt. La peyayê Erdoganî êy ke şî seydvanîye, bixo bîyî seyd. Planê Erdoganî têk şî. Mîyan de 2 payeberz, 2 verpersîyarê herême pêro pîya 20 endamê MÎTî, hetê gêrîllayanê PKKyî ra ameyî tepiştiş. Erdogan dorêka bîne di qada mîyannetewî de rezîl bi.
Naye reyde Soylûyo ke gere heta nika çend doran îstîfa bikerdêne, seba PKKyî demêko newe kifş kerdo. Soylûyî di qiseykerdişê xo yê Şarçeya Hayrate ya Trabzonî de vato “Heta 20ê mijdare şima do bivînê ma do gir û koyan nêverdê, PKKyî biqedênê.” Vatişêkê verênan yê tirkan esto. “Palewano têkşîyaye, gulaşî ra mird nêbeno”. 20’ê Mijdare rê 2 mengîy mendîy. Her çende nêy vatişîy helamê berreday û bêçareyî ra ameyê vatiş zî heman wextî de ferasetê înan ê sibaroce zî dîyar kenê. Do bi heme awayî êrîşan bidomnê. Maro brîndar talûke yo.