Dayîka Seyran Gure ke dewêka qezaya Depî ya Xarpêtî de cuyena, qala estanika Pepûgî kena û dima ra hîkayeya xo reyde zî têvernena. Dayîka ke heme domanê xo zewijnayî, vana ‘Ez êdî tîya de senî bivindera’ û wina domnena: “Ez mecbûr a ke şêra hetê domananê xo. Ez tîya ra zaf hes kena. Ez do wisar de bêra. Heta ke Pepûgî nêwendo, ez do biagêra.”

SEVÎM KAHRAMAN / PÎRHA / XARPÊT

Komelê ke mîyanê tebîetî de cuyenî, wexto ke tecrubeyanê xo neqlê domananê xo kerdo, ge-ge tebîetî ra zî hetkarîye girewta. Ca bi ca ziwan dayo va û dare, ca bi ca estore, her û mîlçike daya qiseykerdene. Komelan yan hetê xo yê merdimîyan neqlê tebîetî kerdo, yan zî veng û tevgerê tebîetî de tayê çîyan kerdo aydê merdiman.

Raştîya xo de no çîyêko ke ameyîşê ma yê tebîetî ra nîşan dano yo. Estanike, mîtolojî û efsaneyê bînî nînan vanî. Sey estanikanê xeylê milletan, xeylê estanikê Kurdîyî zî bi ‘bi çinêbî’ reyde dest pêkenî û nê estanikan de qala wextê pîyacuyayîşê ma û çîyanê bînan yena kerdene. Reyna nê estanikan de qala wexto ke ma û nê çîyanê bînan ziwanê yewbînan ra fam kerdo, yena kerdene.

Nê efsaneyan ra yewe zî yê Estanika Pepûgî ya. Goreyê rîwayetî no name goreyê vengê na mîlçike û manaya ke dîyaya nê vengî ameyo dayene. Heto bîn ra çekuya ‘Pepooo’ wexto ke çîyo ke merdim nêwazeno bibo û bîyayîşê ê çîyî ver merdim heyir maneno, reaksîyonêko winasî dano. Bi nê vatişî bale ancîyena rewşa bêçarîye ser.

Pepûk wextê vejîyayîşê kerengî de waneno

Vengo xemgîn yê Pepûgî, boya wisarî ke bi helîyayîşê vewre reyde yena têmîyan bena. Wextê wendişê na mîlçike esto. Wextê ci zî wextê vejîyayîşê kerengan o. Wexto ke kereng wişk beno vengê Pepûgî zî birîyeno. No semed ra yo ke xeylê hîkayeyî derheqê na mîlçike de ameyî vatene. Yeno vatene ke mîlçika Pepûgî wextê kerengî de wina waneno:  “Pepo! Keko, Kamî kişt? Mi kişt, Kamî şit? Mi şit, Kamî defin kerd? Mi kerd.(Wele sereyê mi ro bo/ Ax birayê mi/ Kamî kişt? Mi kişt/ Kamî şit?/ Mi şit/ Kamî defin kerd?/ Mi kerd)”

Dayîke estanika Pepûgî vana 

Ma na estanike dewêka qezaya Depî ya Xarpêtî de Dayîka Seyran Gure ra goşdarî kenî. Ma bi cîrananê Dayîka Seyrane aye goşdarî kenî û Dayîke bi vatişê ‘estbi çinêbi’ dest bi vatişê na estanike kena. Dayîke vana ‘Di birayê zaf feqîrî est bîyî’ û wina domnena: “Rojêk damêrrîya înan tewreyêk û kardîyêk dana înan û înan ra vana; şêrê, kereng arê bide. Birayê lacekinî kerengo ke erd ra veto, eşto mîyanê tewreyo ke vileyê waya xo de yo mîyan. Xeylê wext vîyarto. Hela şandî ra her di birayî zaf betilîyayî û cayêk de roniştî. Labelê birayan ewnîyayo ke mîyanê tewreyî de qet kereng çin o. Mevaje ke damêrrîye tewreyî qul kerdo û kerengî tira yew bi yew kewtî. Birayo lacekin nêzanayo û waya xo ra vato ‘To heme kerengî werdî’. Herçiqas ke waye vato ‘mi kerengêk ra vîşêr nêwerdo’ zî lacekî bawer nêkerdo. Tewr peynî waye vato ‘eke ti bawer nêkenî, na kardîye reyde pîzeyê mi bişeqne û biewnî hele mi werdo an nê. Lacek pîzeyê waya xo şeqneno û ewnîyeno ke tena nîmeyê kerengî pîzeyê waya ci de esto. Wexto ke vîneno, fam keno ke xirabîyêka girde kerda. Dima ra bermeno. Lacek seba ke bawerîya xo waya xo ra nêarda, ezabê wijdanî anceno û Homayî rê dua keno. Lacek duaya xo de vano ‘Homayê mi, mi bike Pepûk ke ez heta ke dinya esta, ez ko bi ko veng bida waya xo’. Aye şewe vatişê lacekî qebul bîyo. Lacek bîyo Pepûk û şîyo kîşta waya xo de hertim seba waya xo veng dayo. Aye roje ra nata yo ke o lacek sey Pepûgî ko bi ko gêreno û herkesî ra meseleyê xo vano. Her serre wextê kerengan bi vengê xemgînî yê Pêpûgî dest pêkeno.”

Merdiman rehetî dîye, vera xo daye bajarî

Dayîka Seyrane vatişê estanike ra dima qala hîkayeya xo zî kena. Dayîka Seyrane bi serran dewe de heywanan miqate kena û karitiş kena. Dayîke vana ‘verê ti kar ma rê zor nêbi’ û wina domnena: “Êdî ma bîyî extîyar. Verê ma zaf kesî bî. Ma şîyêne zozanan, dewe. Heywanî zaf bî. Erd zaf bereketin bi. Labelê merdiman rehetî dîye, êdî vera xo daye bajaran.” Tena kênayêkê Dayîka Seyrane menda û eke aye zî bizewijîya êdî do Dayîka Seyrane zî zimistanan dewe ra şêro û hamnanan bêro dewe. Dayîka Seyrane wina vana: “Ez êdî tîya de senî bivindera. Kênaya mi zî şona. Ez mecbûr a ke şêra hetê kênayanê xo. Ez tîya ra zaf hes kena. Ez do wisar de bêra. Heta ke Pepûg nêwendo, ez do biagêra.”