CÎHAD HEWERAMÎ-HELEPÇE
Kürt kültür ve edebiyatının gelişmesinde “ana kaynak” rolü oynayan Hewreman şiiri, Güney Kürdistan edebiyatında son yıllarda gözle görülür bir gerileme yaşamakta. Geriye gidişin nedenini Hewreman lehçesini kullanan şairlerin eserlerini Sorani lehçesinde yazmasına bağlayan Hewramanlı şairler, Güney siyasetinin de bu konuda oldukça olumsuz bir etkisi olduğuna dikkat çekti.
Konuyu değerlendiren Şair Suheyb Zelmi, Hewremanlı şairlerin Kürt edebiyatına önemli katkılar sunduğunu ifade ederek, Güney Kürdistan’ın aksine “Hewraman şiir ve edebiyatı Doğu Kürdistan’da her gecen gün ilerleyip canlanıyor” dedi. Doğu Kürdistan'da çok sayıda yeni eserin Hewreman lehçesinde kaleme alındığını söyleyen Zelim, eserlerin birçoğunun “Hewraman divanında basılıp yayınlayabilir” nitelikte olduğunu ifade etti.
Siyasetin etkisi
Güney Kürdistan’da Hewremanlı şairlerin Soranice lehçesiyle şiir yazmaya başladıkları için, Hevramî lehçesini ihmal ettiklerini belirten Zelim, “Güney siyasetinin lehçelere yönelik siyasetinin bunda etkisi vardır. Buna rağmen Bêsaranî ve Seydî gibi şairlerin yazdıkları şiirlerle Hewreman lehçesi Doğu Kürdistan'da hem güçleniyor hem de yaygınlaşıyor” diye konuştu.
Suheyb Zelim, yazmayı teşvik etmek amacıyla festival, toplantı, seminer gibi etkinliklerin yapılmayışının da Hewreman lehçesinin Güney Kürdistan’daki etkisinin azalmasına neden olduğunu dile getirdi.
Mamoste Osman ile çıkış yaptı
Şairi Namiq Hewramî ise, Kürt edebiyat araştırmacılarının çalışmalarında Hewreman şiirlerine yeterince yer vermediğini eleştirdi. Hewramî, “Hewraman şairleri gözardı ediliyor” diye belirtti.
Hewraman şairlerinin Doğu ve Güney Kürdistan’a olmak üzere iki okula ayrıldığını söyleyen Hewramî şunları söyledi: “1980 yılında Mamoste Osman etkisiyle Hewraman şiri büyük yankı uyandırdı. Ayrıca bu şiirlerin Goranice okunması da onları iki kat önemli kıldı. Ancak bu uzun sürmedi çünkü Mamoste Osman çalışmalarını devam ettiremedi.”
‘Sorani ile de yazılmalı’
Hewramanlı şiirlerinin Sorani lehçesiyle yazılmasının yanlış olduğu düşüncesine katılmadığını dile getiren Namık Hewrami, “Şiirlerimi çoğunlukla Soranice yazıyorum. Daha önce Hewramice yazılmış olanları da tekrarda Soranice’de yazarak, basıp dağıttık. Amaç daha çok kişinin okuyup faydalanmasıdır” şeklinde konuştu.