MAHMUT RUVANAS / MA / KARS
Kars’ın Boğatepe (Zavot) köyünde 2011 yılında kurulan Zavot Eko Müzesi Kuzey Kürdistan’ın ilk ve tek ekolojik müzesi. Burada geçmişten günümüze kaşar ve gravyer peynirinin yapılışında kullanılan malzemeler ve köyün tarihine ilişkin bilgiler yer alıyor. İki kat ve üç bölümden oluşan müzeyi her yıl binlerce turist ziyaret ediyor. Ziyaretçilerin duygu ve düşüncelerini yazmaları için de müze içerisine bir anı defteri konulmuş. Köy ismini ise Rusça’da fabrika anlamına gelen Zavot’tan alıyor.
Peynirin tarihi
Kars’ta ilk gravyer peynirinin yapıldığı binada oluşturulan Zavot Eko Müzesi’nin ilk ve tek müzesi olduğunu belirten köy sakinlerinden Çağdaş Koçulu, “Bina 1880 yılında İsviçrelilerin kurduğu bir mandıradan dönüştürüldü. 2011 yılında Birleşmiş Milletler Bin Yıl Kalkınma Hedefleri fonundan aktarılan kaynakla restore ettik ve peynir müzesine dönüştürdük’’ dedi.
Üç bölüm halinde düzenlenen müzede Zavot ve Kars’ın gravyer ve peynir tarihini anlatan resimler ile yazılar yer alıyor. Burada eski peynir kalıpları, maya kalıpları, tartı ağırlıkları gibi peynir yapımıyla ilgili malzemeler de konulmuş. Müzenin hemen girişinde ise köyde yetişen 650 tür bitkiden doğal şifa kaynağı olarak kullanılan 30’u sergileniyor.
Köylülerin malzemeleriyle kuruldu
Çağdaş Koçulu, müzede eskiden peynir ve gravyerin ilk aşamasından son aşamasına kadar yapıldığı kapların büyük bölümünün 100 yıl öncesine ait olduğunu söyledi. Müze kurulduktan sonra köylülerin evlerinde bulunan ve mandıracılıkta kullanılan eski malzemeleri müzeye bıraktığını dile getiren Koçlu, “Bu müze bir hafıza oluşturdu. Müze kurulduktan sonra insanlar da bir bilinç oluştu. Köydeki çocuklarda da müze bilinci oluştu, onlar da müzenin ne olduğunu biliyor. Dolayısıyla dışarıda gördükleri eski bir malzemeyi hemen getirip müzeye bırakıyorlar. Çocukların buraya bıraktığı bir sürü eşya var” dedi.