Yeniden inşa çalışmalarının önemli ayaklarından biri de belediye çalışmalarıdır. Kobanê Kantonu merkezinin özgürleştirilmesiyle birlikte belediye, 5 kişilik bir ekiple ve bir traktörle, büyük bir iradeyle çalışmalarına başladı. Şu anda yürütülen çalışmalar, Bakurê Kürdistan belediyelerinin desteği ile sürüyor.
DAİŞ çetelerinin vahşi saldırıları ve yaşanan şiddetli çatışmalar yüzünden belediye binası hepten yıkılmış, içindeki malzemeler de hasardan çalışamaz duruma gelmişti. 5 kişilik bir çalışan ekibi ve bir traktörün dışında belediyenin hiçbir şeyi kalmamıştı. Yine de yılmaz bir irade sonucu çalışmalarını yürütmeye başladılar.
Yol açıldı, çete cenazeleri kaldırıldı
İlk olarak geri dönüşler için kentin 3 sokağı savaş kalıntılarından temizlendi. DAİŞ çetelerinin geride bıraktığı cenazeler sokaklardan toplanarak gömüldü. Geniş ve büyük birçok yol halk için açıldı ve yaşamsal hizmetler bu şekilde yürütüldü.
Bakûr’dan belediyeler yardım için geldi
Belediye, kısıtlı imkanlarla çalışmalarını yürüttü. Hem yardıma hem de araçlara ihtiyacı vardı. Bir süre sonra yardımlar gelmeye başladı. Bakûrê Kürdistan’daki belediyeler hem ekip hem malzeme hem de araç gönderdi. Bu şekilde çalışmalarda önemli bir etki ortaya çıktı. Şimdiye kadar Bakûr’dan 3 ekip kantona geldi ve çalışmalar planlamalar temelinde yürütüldü. Her sabah 07:00’dan 17:00’a kadar yürütülen çalışmalarda birçok sorun çözüme kavuştu.
İlk grup
4 Nisan’da Bakûrê Kürdistan’ın Mêrdîn, Amed, Êlih, Wan, Nisêbîn, Qoser, Rezan ve Sur belediyelerinden 1 itfaiye, 16 kamyon dolusu okul ihtiyaçları ve Kobanê’de kamp yapımında kullanılabilecek malzemeler, 3 treks CSB, 2 greyder ve 2 dozer olmak üzere toplam 24 araç ve 31 kişilik ekip bölgeye geçti. Bakûr ekibi, 15 gün boyunca Kobanê halkıyla birdi.
İkinci grup
26 kişiden oluşan ikinci ekip, 30 farklı araç gereçle 20 Nisan’da bölgeye geldi. İkinci ekip de aralıksız bir şekilde 15 gün çalıştıktan sonra 5 Mayıs’ta Bakûr’a geri döndü. Birinci ve ikinci ekibin çalışmaları sonucu kentin başlıca 15 sokağı savaş kalıntılarından temizlendi: Mürşitpınar Sınır Kapısı ile 19 Temmuz arasındaki sokak, 48. Sokak, Termik Sokağı, Özgürlük Meydanı, Postane Sokağı - Helincê köy yolu arası, Barış Meydanı ile Sînaî Meydanı arası, Şehîd Fîras Mahallesi’nin başat sokağı, Şerîetê Okulu’nun doğusunda yer alan Şehîd Peyman Sokağı, Kaniya Kurda Mahallesi, Mektel Sokağı, doğuda yer alan Botan Sokağı, Şehîd Kawa Sokağı, Şehîd Xebat ve Şehîd Yihya Sokakları.
Üçüncü grup
Üçüncü grup 15 Mayıs’ta içinde traktör, kamyon, greyder, buldozer ve alt yapı sisteminin onarımı için malzemeler olan toplamda 38 araçla bölgeye giriş yaptı. Kanalizasyon sistemini onarmak için bölgede bulunan malzemeler aralıksız bir şekilde tıkanan boruların açılması için çalıştırılıyor.
Bu ekibin yürüttüğü bir çalışma ise olası bir yangını önlemek için köylerde kuruyan otları kaldırmak. Bilindiği gibi bölge halkı bu yıl tarlalarını ekemedi. İşte bu yüzden toprakta biten otlar gereğinden fazla büyüdüğü için traktör ve ekim işlerinde kullanılan araçların otları yolmasına engel oluşturuyor. O yüzden Bakûr’dan gelen ekip, getirdikleri greyderleri otların yolum çalışmalarında da kullanıyor. Tarlalar içinde toprak zemin oluşturup böylece olası bir yangında sıçramasının önüne geçiyorlar.
İtfaiye araçları da moloz yığınına dönen binalardan kalkan tozdan dolayı kent sokaklarını suluyor.
Zamanla yarış
Şiddetli savaş ve direniş ardından kentte büyük bir alan hasar görmüş durumda. Çete cenazeleri, çetelerin yerleşim yerlerinde binalarda ektikleri mayın ve patlayıcılar, harabeye dönüşmüş binalar, alt yapı sorunları, su ve elektrik kesintileri, yolların kapanmış ve kazılmış olması, kentte yaşananlara dair sadece küçük bir fotoğraf niteliğinde. Yine moloz yığınları arasında kalan çete cenazeleri, buralardan türeyen sinek, karınca, fare, yılan, kertenkele gibi hayvanlar, bahar ve yaz aylarının gelişiyle daha da olumsuz etkide bulunmakta. Şimdilerde en büyük korku ise bu böceklerden oluşacak hastalıklar ve kuruyan otların yanması.
Bu sıkıntılardan kaynaklı belediye ekipleri zamanla yarış içinde ve çalışmalarını aralıksız bir şekilde sürdürüyorlar.
Çalışmaların başlangıcında belediye bir komite görevlendirerek çete cenazelerinin toplanmasını ve bir yerde toprağa gömülmeleri çalışmasını başlattı. Bir başka komite ise yolların temizliği ve açılması çalışmaları için görevlendirildi. Ancak evlerine geri dönen yurttaşlar, oturdukları yerleri temizlerken, evlerinin tüm atıklarını da sokaklara attı. O yüzden aynı komite, tüm sokakları yeniden dolaşarak temizlik çalışması yürütüyor.
Bir diğer komite ise kent sokaklarını böcek ve sineklere karşı ilaçlıyor.
Bir komite altyapı sistemini onarma, bir başka komite de çöp ve artıkların sokaklardan toplanması için oluşturuldu. Belediye, evleri tamamen yıkılan yurttaşlar için Miştenûr Kampı’nı açtı. Şimdiye kadar kampa 200 çadır yerleştirildi ve bunlardan 50’si oturmak için hazır hale getirildi. Kamp çalışmaları devam ediyor.
Belediye ekipleri, aynı zamanda yeniden inşa çalışmaları yürüten diğer ekiplerle ilişki içinde ve çalışmalarını koordineli bir şekilde yürütüyor. Yeniden inşa çalışmalarını, geliştirilen yol haritası çerçevesinde yürütüyorlar.
Su projesi
Kobanê Belediyesi yöneticilerinden Mihemed Sadiq Eldemir, ilerleyen zamanlarda tüm imkanlarını seferber ederek bölgeye su getireceklerini söyledi ve ekledi: “Daha önce hazırladığımız su projesini gerçekleştireceğiz. Şu anda onun üzerine çalışma yürütülüyor. Hangi yöntemle olursa olsun, suyu Kobanêlilerin evlerine ulaştıracağız.”
Daha önceki su projesinde birçok tecrübe elde edildi. Yapılan çalışmalar sonucunda ortaya çıktı ki, kentteki mahallelere ulaşan birçok su borusu delinmiş ve su toprağa akıyor. Onun için şimdi düzeltme çalışmaları yürütülüyor.
Dünyanın dört bir yanından
Kobanê yeniden inşa çalışmalarının bir bölümünü de kurum çalışmaları, yerel örgütler ve diğer Kürdistan parçalarından kurumlar oluşturuyor. Bu kurumlar, hem insani yardım hem de bölgede yaşanan şiddetli savaşın yarattığı tahribatı ortadan kaldırma çalışmaları yürütüyor.
Nasıl ki Kobanê Direnişi dünyada ses yarattı ve birçok kesimin refleks göstermesini sağladı, yeniden inşa çalışmaları içinde de birçok örgüt, Kürdistani ve yabancı kurumlar yerlerini aldı. Kantonun özgürleştirilmesiyle örgüt ve kurumlar konuya ilişkin Kobanê Kantonu Yürütme Meclisi’yle temas kurdu ve bölgeyi ziyaret etti. Yapılan araştırma ve inceleme çalışmalarından sonra bu kurumlardan birçoğu ekip ve ekipmanlarıyla bölgeye geri döndü ve Toplumsal İşler Konseyi’nin onayı ardından uzmanlık alanlarına göre resmi olarak çalışmalarına başladı. İnşa çalışmalarına katkı sunan bu örgütleri şöyle sıralayabiliriz:
Yerel örgütler
* Kobanê Yardımlaşma ve İlerletme Örgütü: Bu örgüt, 8 aya yakındır çalışmalarını yürütmektedir. Gelen yardımları kent merkezinde ve köylerde yaşayan halka ulaştırma çalışmalarını gerçekleştiriyor. Bölgede çalışmak isteyen yardım örgütleri tüm çalışmalarını bu kurumla ilişkiye geçip sağlıyor. İlişkilenme, Toplumsal İşler Konseyi aracılığıyla gelişiyor.
* Heyva Sor a Kurd: Kobanê bölgesinde 2 yıldan fazladır aktif bir şekilde çalışmalarını yürütüyor. Özellikle sağlık çalışmalarında ve ilaç yardımlarında önemli bir rol üstlenmektedir.
* Cûdî Kurumu: Bu kurumda insani yardım ve eğitimle alakalı konuları yürütmektedir.
* Tîrêj Engelliler Derneği: Kurum yaşamsal ihtiyaçların karşılanması ve engelliler için eğitim olanakları sağlıyor.
Yabancı örgütler:
* Medecins Sans Frontieres Örgütü (Sınır Tanımayan Doktorlar): Kobanê Sağlık Konseyi ile ilişki içindeler ve şimdiye kadar Kobanê’de bir hastane, 3 sağlık merkezi açtılar.
* Danish Churches Aids-DCA örgütü (Danimarka Kilisesi’nin yardım kuruluşu): 5 önemli başlığı gündemine aldı. Bunlardan biri mayın kaldırma çalışmasıdır. Bu kapsamda bir ekip Kobanê’de çalışma yürütmekte. Kuruluş ilk olarak 21 Nisan’da Kobanê’ye geldi. Bölgede var olan durumu görüp daha sonra ekiplerini kente yolladı. Şu anda da bölgede 2 ekip halinde çalışmalarını yürütüyor. Bir ekip çetelerin ektiği mayınları etkisiz hale getirip kaldırırken diğer ekip de mayınlardan oluşan tehlikeye ilişkin bölge halkına seminerler verip uyarıyor.
* Handikap International: Engelli ve ekonomik durumu iyi olmayanlar için çalışmalar yürütüyor. Eğitim çalışmaları da yapıyor. Bu örgüte bağlı heyet, ilkin 3 Nisan’da Kobanê’ye geldi. Bölgede mayınlardan kaynaklı hasar tespit çalışmaları üzerine bir rapor hazırladı ve 11 Mayıs’ta ikinci kez bölgeye gelip çalışmaya başladı. Örgüte bağlı ekipler şimdi de bölgeyi mayınlı arazilerden temizlemeye çalışıyor.
* Concern Worldwide: İrlanda’nın insani yardım örgütüdür. Dünyanın birçok yerinde yaşayan fakir insanlara yardım etmekle yetkili bir örgüttür. Kobanê’de de halka yardım sunmanın yanı sıra böceklere karşı ilaçlama çalışmaları yürütüyor. Kobanê Yardımlaşma ve İlerletme Örgütü’yle koordineli olarak çalışmalarını sürdürüyor. Şimdiye kadar Kobanê sokaklarına 50 kiloya yakın böcek ilacını serpti ve bu çalışma için giyilen üniformaları belediye çalışanlarına temin etti. Belediyeyle de koordineli bir çalışma yürütüyor.
* Global: Amerikan örgütü olan Global de savaşta az zarar görmüş evlerin onarım çalışmalarını yürütüyor.
* Mersi Kup: Su şebekesinin yapımı için çalışıyor. Şimdiye kadar birkaç üyesini bölgeye gönderen örgüt, su şebekesinde oluşan zararı tespit ettikten sonra tam çalışmaya başlayacak. Hasar tespit çalışmalarıysa hala devam ediyor.
Çalışma mekanizması
İlk olarak tüm örgütler ve yabancı kurumlar, Yürütme Meclisi’ne bağlı İnsani Yardım Kuruluşları Bürosu’na başvuruyor. Büro, örgüt ve kurumların projesini kontrol ettikten sonra ruhsat alma taleplerini Yürütme Meclisi’nin Yasama Bürosu’na sunuluyor. Yasama Bürosu projelerinde herhangi bir sıkıntı görmezse Toplumsal İşler Konseyi, çalışmalarına yönelik bir süreliğine ruhsat veriyor. Ardından bu kurum veya örgütlerin çalışmaları hangi konseyi ilgilendiriyorsa Toplumsal İşler Konseyi oraya yönlendiriyor.
Yabancı kurum ve örgütleri karşılama konusunda Toplumsal İşler Konseyi Üyesi Şivan Muslim şunları söylüyor: “Örgüt ve kurumlara yönelik kapıların açılması, bölgenin içinden geçtiği süreç açısından yeni bir adımdır. O yüzden de projeler detaylı incelenmelidir ki daimi ruhsat verebilelim. Ancak bir büro bulabilmek, üye çalışanları belirlemek, bir evin açılması gibi işler, uzun bir süre gerektiriyor. Onun için de kurumların çalışmaları aksamasın ve gelişsin diye bir süreliğine ruhsat veriliyor. Bu ruhsat, çalışmalarını tamamlayıncaya kadardır.”
Tüm örgüt ve kurumlar geçici ruhsat almış ve çalışmalarını böyle yürütüyor. Birçok örgüt ve kurum bölgeye gelerek yardım etmek istiyor.
Toplumsal İşler Konseyi’nin rolü
Örgütler çalışmaya başladıktan sonra Toplumsal İşler Konseyi, bölgede ihtiyaçlarını karşılıyor. Konsey çalışanları, çevirmen ve yönetici ihtiyaçlarına yardımcı oluyor. Ulaşım araçları ve kalacak yer ve çalışma merkezleri gibi ihtiyaçları karşılıyor.
İnsani Örgüt İşleri Bürosu
İnsani Örgüt İşleri Bürosu Başkanı Ehmed Dalî de, konuya ilişkin şunları aktarıyor: “Büromuz bölgede kurum ve örgütler tarafından yapılan çalışmaları yürütüyor. Bu örgütlere kapı aralayan ve karşılayan görevi görüyor. Bölgede yaşananları onlara anlatıyor, daha sonra bu kurumların projelerini inceliyor. Örgüt kimliği, merkezi, çalışma tarzı, kaç ülkede çalıştığı, temel projelerinin neler olduğu gibi konuları inceliyor. Tüm bunların sonucunda başvurulara olumlu ya da olumsuz yanıt veriyor. Ardından Toplumsal İşler Konseyi’nden ruhsat verilmesi talep ediliyor. Bu büronun önemli sorumluluğu ise kurumların önüne çıkacak herhangi bir engelin önünü almak, sorulara yanıt olmak ve yaşanabilecek olası çelişkileri önlemek. Eğer iki kurum aynı çalışmayı yapacaksa büronun sorumluluğu onların çalışmalarını koordine etmektir. Yine çalışmalarını inceleyip onlardan her zaman rapor istiyor.”
İnşanın Karker’i
Kobanê’nin yeniden inşası çalışmalarının sembol isimlerinden biri de Rıfat Horoz. Kobanê Direnişi sürecini takip eden herkesin “Rıfat Amcası”, Pirsûs’taki sınır nöbeti ardından Kobanê’ye geçmiş, yeniden inşa çalışmalarına bir YPG’li olarak omuz vermişti.
Rıfat Amca’nın, nam-ı diğer Arnavut Karker’in en çok emek verdiği konuların başında, müze çalışması geliyordu. Aldığı kod adına yaraşır biçimde kentteki bütün alanlarda emekçi olan Rıfat Amca, Kobanê’ye geçmeden önce Miseynter Köyü’nde kurduğu Arîn Mîrkan Kobanê Şehitleri Müzesi ve Kader Ortakaya Kütüphanesi’nin devamı olarak bu kez kentte savaş müzesi kuruluşuna öncülük ediyordu.
Karker Kobanê, kentteki havan topları, araba enkazları, roket, bomba gibi birçok savaş malzemesinin yanı sıra savaşta zarar gören oyuncakları, ev eşyalarını, hatıralardan arta kalanları çitle ördüğü bir bahçeye yerleştirerek savaş müzesinin ilk adımını atmıştı.
DAİŞ çetelerinin Kobanê’ye saldırıları sırasında Kobanê’nin meşhur Özgürlük Meydanı‘na (Qada Azadiyê) giren Karker Kobanê, çeteleri görür görmez bir dükkana mevzilenerek çatışmaya başlar. Birkaç çete üyesini öldüren Rıfat Amca, mevzilendiği dükkanda şehit düşer.
Karker Kobanê’nin mirası müzenin yapımı halen devam ediyor. Müze yapımında yer alan Ferhan Hemê, “Karker Heval’in hayalini gerçekleştireceğiz, bu müzeyi tamamlayacağız” diyor.
NAZDAR EBDÎ/KOBANÊ