Avusturya'nın başkenti Viyana'da 5+1 ülkeleri ile olan müzakerelere göre
(BM Güvenlik Konseyi'nin 5 daimi ülkesi ABD, Rusya, Fransa, İngiltere, Çin ile Almanya), İran üzerindeki çok sayıda yaptırım ve ambargo kaldırılacak.
18 günlük yoğun müzakerelerden anlaşma çıktığını, AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikasından Sorumlu Yüksek Temsilcisi Federica Mogherini ve İran Dışişleri Bakanı Cevad Zarif basının karşısına çıkarak duyurdu. Her iki temsilci de anlaşmanın tarihi nitelikte bir gelişme olduğunu vurguladı. Mükemmel bir sonuç elde edemediklerini vurgulayan Zarif, "Fakat hepimiz için büyük bir başarı" dedi. Zarif, "Bugün tüm umutlar tükenebilirdi. Fakat artık umut dolu yeni bir sayfa açıyoruz " diye konuştu.
Anlaşmada neler var?
Anlaşma İran'ın nükleer faaliyetlerini kısıtlama taahhütünü 65 gün içinde yerine getirmemesi halinde yaptırımların yeniden yürürlüğe girmesini öngörüyor. Daha önce üzerinde müzakere edilmesi konusunda uzlaşılan 100 sayfalık taslak anlaşma metni, İran'ın nükleer faaliyetlerini sınırlandırması karşılığında, İran'a uygulanan yaptırımların kaldırılmasını öngörüyordu. Batı İran'ı atom bombası üretmeye çalışmakla suçlarken, İran nükleer enerjinin sivil amaçlar doğrultusunda kullanıldığını savunuyordu.
Anlaşmanın yükümlülükler şöyle:
* Birleşmiş Milletler müfettişleri, haklı gerekçeler göstererek İran'da askeri tesislere girebilecek. İran anlaşma koşullarını 65 gün içinde yerine getirmezse, yaptırımlar yeniden yürürlüğe girecek.
* Uluslararası Atom Ajansı'nın (UAEA) olumlu rapor vermesiyle birlikte, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin uyguladığı ticari yaptırımlar ile nükleer enerji alanında faaliyet gösteren özel ve tüzel kişilerin seyahat yasağı kalkacak.
* Ortak Kapsamlı Eylem Planı olarak adlandırılan koşullara göre İran, gelecek 10 yıl boyunca nükleer AR-GE çalışmalarına devam edebilecek ancak 15 yıl boyunca elindeki uranyumu kritik seviye olan yüzde 3,67'nin üzerinde zenginleştiremeyecek.
* Çalışır durumdaki santrifüj sayısı 10 yıllığına üçte iki oranında azalarak 6 bin civarına inecek ancak bunların sadece 5 bini zenginleştirme işleminde kullanılabilecek.
* Zenginleştirme işleminde sadece düşük verimli eski nesil santrifüjleri kullanılacak. Santrifüjlerle ilgili araştırmalar da denetime tabi tutulacak.
* İran gelecek 15 yıl süresince yeni uranyum zenginleştirme tesisi ya da ağır su reaktörü inşa edemeyecek. Süreci UAEA denetleyecek.
* İran 10 bin kilogram olan zenginleştirilmiş uranyum stokunu 300 kilograma indirerek 15 yıl süreyle bu miktarda tutacak.
* Fordo nükleer tesisinde 15 yıl süreyle santrifüj ve fisil madde bulunduramayacak olan İran bilimsel deney yapabilecek. Arak ağır su reaktörü UAEA denetçileri nezaretinde hafif su reaktörüne çevrilecek.
* İran’a uygulanan çeşitli yaptırımlar ve ambargolar kaldırılacak. Ancak Birleşmiş Milletlerin İran'a uyguladığı silah ambargosu beş yıl, füze ambargosu ise 8 yıl daha etkin kalacak.
Anlaşmanın yankıları
ABD Başkanı Barack Obama, yapılan anlaşma üzerine yaptığı açıklamada böylesi anlaşmalarla nükleer silahların yayılmasının önünün alınacağını söyledi. Anlaşmayı, ABD diplomasisinin gücüne bağlayan Obama, ABD Kongresi'nde bu anlamaya karşı tüm engelleri ise veto edeceğini söyledi.
İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani "Bugün, devrimimizin tarihinde ve bölgedeki durum açısından önemli bir dönüm noktası yaşanmıştır" ifadelerini kullandı. Ruhani şu ana kadar İran ile batı arasındaki anlaşmazlığı 'gereksiz kriz' olarak değerlendirdi ve bundan sonra ise ortak tehditlere karşı birlikte hareket mesajı verdi. Ruhani'nin bu sözleri, DAİŞ'e karşı ortak mücadele olarak yorumlandı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin de "Bugün dünyanın rahat bir nefes aldığına eminiz" ifadesini kullandı.
Anlaşmaya İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ise tepki gösterdi ve 'tarihi bir hata' olarak niteledi. Netanyahu, "İran'ın nükleer silah hedefine ulaşmasına engel olan birçok yaptırım kaldırıldı" dedi.
HABER MERKEZİ