İran'da Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ın görev süresi 3 Ağustos'ta doluyor. Sekiz adayın yarışmasına onay verilen cumhurbaşkanlığı seçimleri ise 14 Haziran'da yapılacak. Yasalar gereği Ahmedinejad, üçüncü kez cumhurbaşkanlığına aday olamadı. İran'da Haziran 2009 seçimlerinde dini lider Ayetullah Ali Hamaney'in adayı Ahmedinejad karşısında reformcu aday olarak Mir Hüseyin Musavi ve Mehdi Kerrubi vardı. Seçime hile karıştırıldığı gerekçesiyle halk günlerce sokaklarda devlet güçleriyle çatışmıştı. 14 Haziran'da ülke bir kez daha sandığa gidiyor. Bu kez Hamaney işi daha baştan sıkı tutarak reformcu adayların ve kadın adayların üstünü çizdirdi. Anayasayı Koruyucular Konseyi, 600'ü aşkın adaydan sadece sekizine onay verdi. Konsey Ahmedinejad’ın başdanışmanı İsfendiyar Rahim Meşai'yi veto etti, eski Cumhurbaşkanı Haşimi Rafsancani'nin adaylığına ise yaşı gerekçe gösterilerek izin verilmedi.


8 aday yarışacak
Sandıkta kozlarını paylaşacak 8 aday ise şöyle; Nükleer strateji uzmanı Said Celili, (muhafazakar), Tahran Belediye Başkanı Muhammed Bekir Kalibaf (muhafazakar), eski Meclis Başkanı Holamali Haddad Adil, (muhafazakar), Hamaney'in danışmanı Ali Ekber Velayeti (muhafazakar), eski Devrim Muhafızları Komutanı Muhsin Rızai (muhafazakar), eski nükleer konulardaki müzakareci Hasan Ruhani (merkez), eski Cumhurbaşkanı Yardımcısı Muhammed Rıza Arif (reformcu) ve Muhammed Harazi (bağımsız). Bu adaylardan hemen hepsi de dini lider Ayetullah Ali Hamaney'e yakın isimler.

Celili favori görülüyor
Seçimlerde dini lider Hamaney'e yakınlığıyla bilinen İran nükleer başmüzakeresi Said Celili favori görülüyor. Diğer bir aday ise yine Hamaney'e yakın bir isim olan Tahran Belediye Başkanı Muhammed Bekir Galibaf (51). Asıl mesleği doktorluk olan ve 16 yıl süreyle Dışişleri Bakanlığı yapan Ali Ekber Velayeti, Muhafazakar bloktan olan Velayeti "Bay İzninizle" olarak adlandırılıyor. Bu lakap ile Velayeti'nin hep Hamaney'den izin almasına gönderme yapılıyor. Adaylardan biri de Hukuk Hasan Ruhani (64). Ruhani, İran siyetinin önde gelen isimlerinden. 5 dil biliyor, hukuk doktorası var. Meclis Başkan Yardımcısı ve Hamaney'in Güvenlik Konseyi'ndeki temsilcisi. Düzenin Yararını Teşhis Heyeti'ne bağlı Araştırma Merkezi'nin başında. Ruhani, sabotaj ve devlet malına zarar vermekten suçlu bulunanların idam edilmesi istiyor. Gulamali Haddad Adil ise Hamaney'in dünürü. 68 yaşındaki Tahran milletvekili, 2004-2008 yılları arasında Meclis Başkanlığı yaptı. 2000 yılından beri meclis üyesi. Parlamentonun din adamı olmayan tek başkanıydı. Dini kitaplar yazan Adil, Arapça ve İngilizce biliyor. Adaylardan Muhammed Rıza Arif (62) reform yanlısı. Stanford Üniversitesi'nde elektrik mühendisliği okudu ve Tahran'daki gözde eğitim kurumlarından Şerif Teknoloji Üniversitesi'nde hocalık yapıyor.  Adaylardan 59 yaşındaki Muhsin Rızai ise Hamaney'in müttefiki olarak biliniyor. Düzenin Yararını Teşhis Heyeti'nin Genel Sekreteri. Rafsancani'yle yakın bulunuyor. Devrim Muhafızları Birliği'nin 15 yıl süreyle komutanlığını yapan emekli Tümgeneral Rızai, Arjantin tarafından 1994'te Buoenos Aires'te Yahudi merkezine düzenlenen saldırıda rol almakla suçlanıyor. Bu saldırıda 85 kişi ölmüştü. Arif halen uluslararası polis teşkilatı Interpol'ün arananlar listesinde. 2005'teki seçimde aday oldu ancak son dakikada adaylıktan çekildi. 2009 seçimlerinde yüzde 1,7 oy aldı. Muhammed Harazi (72), İran siyasetinde az bilinen bir isim ve ilk kez Cumhurbaşkanlığına adaylığını koydu. 1997'den beri siyasetin içinde değil. Anayasayı Koruyucular Konseyi'nin Harazi'nin adaylığını onaylaması şaşkınlık yarattı. Ilımlı bir siyasetçi olarak biliniyor. Harazi, İsfahan ve Fransa'da mühendislik okudu. Şah döneminde siyasi olarak aktifti ve bu nedenle 1971'de hapse atıldı, sonra da yurtdışına gitti. 1980'lerden sonra petrol ve iletişim bakanlıkları yaptı. Seçimlerin sonucunu şimdiden kestirmek zor ancak sandıktan çıkacak ismin Hamaney'e yakın bir isim olması kimseyi şaşırtmayacak.

Nükleer programdan dönüş yok
Yeni yönetimin önünde, nükleer dosya krizi, Tahran için hayati olan Suriye'deki savaş ve Irak'taki mezhep çatışmaları, Türkiye ile gerilen ilişkiler gibi çetin konular olacak. Ancak seçimi kim kazanırsa kazansın İran nükleer programında ısrar edecek gibi görünüyor. Nükleer programın sürmesi konusunda adaylardan farklı mesaj veren çıkmazken Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Feridun Abbasi Davani "Cumhurbaşkanlığı seçimin sonucu kesinlikle nükleer konuyu etkilemeyecek" dedi. Favori aday nükleer başmüzakereci Said Celili de "Kimin seçileceğine bakmaksızın uranyum zenginleştirme programı devam edecektir" ifadelerini kullandı. Reformcu aday Hasan Ruhullah "Uranyum zenginleştirme hakkımız" derken Muhammed Bakır Kalibaf bunun ulusal bir mesele olduğunu kaydetti.

Seçim kampanyalarına müdahale
Bu arada seçim kampanyalarına müdahaleler de başladı. Bazı haber siteleri Ruhani’nin 7 destekçisinin Tahran’da tutuklandığını belirtirken, Celili de yasak olmadığı halde Tahran’da afiş asan taraftarlarına engel çıkarıldığını kaydetti. Eski reformcu Cumhurbaşkanı Muhammed Hatemi de Ruhani ve Muhammed Rıza Arif’e ortak cephe oluşturup tek adayla seçime girme çağrısı yaptı.

TAHRAN