Geçen hafta Cuma günü benzine yapılan yüzde 50’lilik zammın ardından biriken bir öfkeyle sokalara çıkan İran halklarının, devlet güçleriyle çatışması devam ediyor. İnternetin kesilmesiyle birlikte zaten kapalı bir kutu gibi duran İran ve Doğu Kürdistan’da (Rojhilat) ölü sayısı hakkında farklı açıklamalar geliyor.
Uluslararası Af Örgütü gösterilerde çıkan çatışmalarda 100 ila 200 kişinin yaşamını yitirdiğini belirtirken, Birleşmiş Milletler “Onlarca kişinin ölmüş olabileceğini” duyurdu. Farklı kaynaklar ise yaşamını yitirenleri çok daha fazla olabileceğini belirtiyor.
Yıllarca baskı altında tuttuğu Kürtler ve diğer İran halklara adeta hapishane hayatı yaşatan İran rejimi ise diğer Ortadoğu diktatörlüğünün geleneksel yalanına sarıldı: “Dış güçlerin oyunu”.
Af Örgütü ve BM açıklamaları
Birleşmiş Milletler’e (BM) göre İran’daki halk isyanında onlarca kişi katledilirken, Af Örgütü, barışçıl gösterilere karşı kullanılan şiddetle yüzlerce kişinin öldürülmüş olabileceğini duyurdu.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri’nin Sözcüsü Rupert Colville, yaşananlardan dolayı ‘alarm’ halinde olduklarını söyledi.
Protesto eylemi yapan halklara karşı gerçek mermilerin kullanıldığına dikkat çeken Colville, “Onlarca kişi öldürülmüş olabilir” dedi. Colville, İran yönetiminin barışçıl mücadele yöntemlerini kullanan halka sert karşılık vermekten kaçınmasını istedi.
Uluslararası Af Örgütü’ne (AI) göre ise, İran rejiminin halkın haklı taleplerine karşılık saldırılarında çok daha fazla kişi hayatını kaybetti. Af Örgütü’ne göre 100 ila 200 arasında kişi, İran rejim güçlerinin saldırılarında yaşamını yitirirken, göstericilerin büyük oranda barışçıl eylemler düzenlediklerinin altı çizildi.
Af Örgütü’nün açıklamasında şimdiye kadar güvenilir kaynaklardan edindikleri bilgiler ışığında ölü sayısının en az 106 olduğunu duyurulurken, bu rakamın sadece 21 kentten gelen bilgilere dayandığına dikkat çekildi.
Af Örgütü yaşamını yitirenler ve kentlere ilişkin şu bilgiyi paylaştı:
“Abadan: 2, Ahvaz: 2, Bandar-e Mahshahr ve banliyöleri: 14, Behbahan: 8, Bokan: 4, Boumehen: 2, Esfahan:1, İslamşehr:1, Ciwanro: 14, Kerec: 4, Kırmanşan: 16, Khoramshahr: 3, Meriwan: 9, Ramhormoz: 6, Robatkarim: 4, Sadra: 6, Sine: 1, Shahriyar: 1, Şiraz: 6, Sirjan: 1, Tahran: 1.”
Doğu Kürdistan İnsan Hakları Örgütü Hengaw, Bokan, Ciwanro, Meriwan, Sine, Kirmanşan gibi Doğu Kürdistan (Rojhilat) kentlerinde sadece ilk iki gün içinde 21 kişinin İran devlet güçleri tarafından katledildiğini duyurmuştu.
Besicler sokaklara sürüldü
İran devlet güçlerinden polis ve resmi olmayan milis güçleri olan besiclerin şimdiye kadar gösterilerin yapıldığı yerlerde gerçek mermilerle halka saldırdığı, bu saldırılarda ise çok sayıda kişinin yaşamını yitirdiği belirtiliyor.
Gösterilerin başladığı günden bu yana İranlı yetkililer ve onların temsilcileri tarafından yapılan açıklamalarda, göstericilere Besic başta olmak üzere başka güçlerle saldırıda bulunulacağı yönünde tehditler yapıldı.
Gösterilerin ikinci gününde Dini Lider Seyit Ali Hamaney’in Şiraz temsilcisi Lütfallah Dıjkam, gösterilerin durmaması durumunda besiçlerle birlikte Şiraz’da sokaklara inerek saldırılarda bulunacakları yönünde tehditlerde bulunmuştu. Lütfallah Dijkam’ın tehditlerinden sonra İran yönetimi tarafından Besiçler Şiraz’da değil de Tebriz’de sokaklara dökülerek göstericilere karşı rejimi savunma saldırılarını başlattı. Ancak buna rağmen Tebrizliler, benzin isyanı kapsamında başlattıkları gösterilerini devam ettirdi.
ANF’nin haberine göre ayrıca Şiraz’da halka karşı yüksek binalara suikastçiler yerleştirildi, Zahidan kentinde ise şehir meydanı ile sokaklarında helikopterler halka ateş etti.
‘Dış güçler’ yalanıyla katliamlara kılıf
İran’daki eylemlerde çok sayıda banka, devlet kurumu ve polis karakolu yakıldı. Eylemlerin ise sürdüğü belirtiliyor. İran’da ekonomik krizin son yıllarda giderek ağırlaştığı biliniyor. Amerikan yaptırımlarının da etkisiyle derinleşen krizi aşmakta zorlanan rejim, son gösterilerin de ‘düşmanlarca kışkırtılan provokasyonlar’ olduğu iddiasını gündemde tutmaya çalışıyor.
Son dönemlerde İran Dini Lideri ve İran Cumhurbaşkanı olmak üzere üst düzey İranlı yetkililer, ‘dış güçler’ ile halkın isyanı arasında bir bağ olduğu iddialarını daha fazla gündeme getiriyor. İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani gösterilerle ‘anarşinin’ farklı şeyler olduğunu, halk isyanının dış güçlerin oyunu olduğunu ileri sürdü. İran Dini lideri Ali Hamaney ise “Dostlar ve düşmanlar bilsin ki son günlerdeki güvenlik olaylarında askeri ve siyasi açıdan düşmanı püskürttük. Düşmanı birçok alanda yendiğimiz gibi ekonomik alanda da yeneceğiz” diye konuştu.
İran’daki durumu yakından takip eden gazeteci Savash Porgham, Twitter hesabında Hamaney ve Ruhani’nin açıklamasını İran kolluk kuvvetlerine tam destek olarak yorumladı. Porgham’ın yorumu şöyle: “İran güvenlik güçlerinin sert müdahalesinin en önemli sebebi Dini Rehber Ayetullah Hameneyi’nin müsamaha gösteremeden karara destek vermesi ve aynı şekilde Cumhurbaşkanı Ruhani’nin sokakları şer odakları olarak tanımlaması. Yani güvenlik güçlerinin devletten yana desteği tam. İran’ın göstericilere son protestolarda müsamaha göstermeden ilk andan itibaren resmi güçleriyle müdahale etmesinin sebepleri Ortadoğu’daki sıkışmışlığı, Irak ve Lübnan gibi bölgelerde zemin kaybetmesi ve böylelikle içeride yayılacak bir protesto dalgasına tahammülü olmaması...”
Halk isyanının başlamasına yol açan gösteriler öncesinde benzin fiyatları, kişi başına ayda alınan ilk 60 litre için litrede 10 bin riyalden 15 bin riyale yükseltilmişti. Bu fiyat 60 litrenin üzerinde alınan her bir litre benzin için 30 bin riyal olarak belirlenmişti. Rejim, buradan elde edilecek gelirlerin 83 milyonluk nüfusun en yoksul 60 milyonluk kesimi için kullanılacağını iddia ediyor.
Eylemler sürüyor
İran’da benzin zammının ardından geçen Cuma günü başlayan ve geçen zaman zarfında 31 eyalete bağlı 100 kentte, binin üzerinde noktada yapılan yapılan eylemler önceki gün akşam ve gece saatlerinde de devam etti.
İran yönetimi tarafından Cumartesi gününden itibaren internetin kesilmesinden sonra benzin isyanının sürdüğü bölgelerden bilgi almak zorlaştı. Farklı yöntemlerle alınan bilgilere göre, dün gün boyunca başta başkent Tahran, Meşed, Şiraz, Esfehan, Ahvaz, Kirmanşan, İlam olmak üzere, Şehriyar, Mahşehr, Xoremşehr, Geçsaran, Behbehan, Sircan, Zahidan, Zencan ile Rojhilat’ın Sine, Meriwan, Bokan, Seqız ve diğer kentlerinde gösteriler devam etti.
HABER MERKEZİ
Hong Kong’da eş zamanlı eylemler
Hong Kong’da Pazar gününden bu yana politeknik üniversitesinde gerçekleşen işgal eylemi, polisin gerçek mermi ile saldırı tehditlerine rağmen sürüyor. “PolyU” üniversitesindeki işgal eylemi bugün beşinci gününe girerken, polis baskısını dağıtmak ve yön değiştirmek için toplu taşıma araçları blokaj eylemleri ile hedefleniyor.
Üniversitede polisin saldırıları şimdiye kadar molotof kokteylleri ve taşlarla püskürtüldü. Polis, öldürücü silahlarla kendilerine saldırılması halinde gerçek mermi kullanacakları tehdidinde bulundu. Hafta başında bir polis, okla yaralanmıştı.
Protesto eylemleri Haziran ayında, kıta Çin’e doğru sınırdışıları öngörün yasa tasarısı nedeniyle başlamıştı. Bu proje eylemler nedeniyle askıya alındı ancak eylemciler taleplerini genişletti. Hong Konglu eylemciler, genel seçimler ve polis şiddetine ilişkin bağımsız soruşturma talep ediyorlar. Eylemler geçen hafta yeni bir boyut kazandı. Bu kez polisi sınamak için her yerde eş zamanlı eylemler içeren bir strateji hayata geçirildi.
HONG KONG