İran kapalı bir devlet sistemine sahip olduğu için ABD’nin, geçen yıllardan kademeli bir şekilde ülkeye uyguladığı ekonomik yaptırımların halkları ne oranda etkilediğine dair çok sağlam veriler ortaya çıkmıyor. Zaman zaman İranlı yetkililer, söz konusu ambargoların kendilerini etkilediğini itiraf etse bile bunun günlük olarak insanları ne oranda etkilediği ya da rahatsız ettiği konusunda çok fazla bir ipucu yok.

Associated Press’in (AP) konuştuğu İranlılar ise yaptırımların kendilerini çok etkilediğini dile getiriyor. ABD’yi suçlayan İranlılar, olduğu gibi kendi yöneticilerine de eleştiri yönelten İranlılar var.

Medyaskope.tv’den Kubilay Barış Çelik’in çevirisini yaptığı dosya habere göre 80 milyonluk ülkenin içinde olduğu ekonomik krizin etkileri, bir metro müzisyeninin içi boş, yıpranmış şapkasından yakında evlenecek bir genç kızın boş çeyiz sandığına kadar her yerde göze çarpıyor.

Habere konu olan yakında evlenecek olan 22 yaşındaki muhasebeci Şiva Keşavarz, “Ekonomik savaş bir gerçeklik ve insanlar olağanüstü baskı altında. Devlet bize güçlü olmamız ve baskıya dayanmamız gerektiğini söylüyor ama artık çoktan kırılan kemiklerimizin sesini duyuyoruz” dedi.

1 dolar 130 bin riyal

Nükleer Anlaşma’nın 2015’te imzalanmasından sonra 1 dolar 32 bin riyal, şimdi ise 1 doların 130 bin riyal olduğunu hatırlatan AP haberinde,  şu bilgileri verdi: “Resmi istatistiklere göre enflasyon yüzde 37. Üç milyondan fazla kişi, diğer bir deyişle çalışma yaşındakilerin yüzde 12’si işsiz. Eğitimli gençlerde bu oran iki katına çıkıyor. Riyalin değerini kaybetmesi ve enflasyon, meyve-sebzeden otomobil tekerleğine, yağdan cep telefonları gibi daha pahalı ürünlere kadar her şeyi daha pahalı hale getirdi. İki ortalama memur maaşı ile basit bir cep telefonu alınabilirken bir iPhone ise 10 maaş değerinde.”

AP’nin mikrofonu uzattığı bir başka İranlı da 33 yaşındaki motosiklet taksicisi ve kurye Hüseyin Rüstemi...

Ülke yöneticilerinin,  olumsuz durumun sorumlusu olduğunu söyleyen Rüstemi, Associated Press’in sorusunu şu şekilde cevaplıyor: “Sorunlarımızın nedeni yetkililerin beceriksizliği. Ülkemiz servet ve zenginliklerle dolu.”

‘Hükümet her sorunu ABD’ye bağlıyor’

ABD’nin yaptırımları İran’ın en önemli ihraç ürünü petrolün satışını neredeyse imkansız kaldı. İran’ın yıllık 80 milyar dolar tutarındaki kamu harcamalarının üçte biri petrol gelirleriyle yapılıyor.  Bu da petrol gelirlerindeki bir düşüşün sosyal yardım planlarını ve askeri harcamalarını olumsuz etkileyeceği anlamına geliyor. Ülke bütçesinin geri kalanı vergiler ve petrol-dışı ihracattan geliyor. Petrol-dışı ihracat ürünlerinin yüzde 50’si, petrokimya endüstrisinden geliyor.

AP’nin haberine konu olan bir diğer İranlı ise Tahran’daki Lale Parkı’nda emekli öğretmen Zahra Gasımi.

İran’da hükümet yetkililerinin her sorunu ABD’ye bağladığını ifade eden Gasımi, temel ihtiyaçlarını karşılayamadığını, sebze ve meyve fiyatlarının yanı sıra bir şişe sütün fiyatının ikiye katlandığını hatırlatıyor. Gasımi, “Bu baskılar ve yöneticilerin bir çözüm bulamaması yüzünden ölüyoruz” dedi.

Yolsuzluklara tepki

Ekonomik sıkıntıları her geçen gün artan halk ortaya çıkan yolsuzluklara da tepkili. Tahran’da Kapalıçarşı’da elbise satan Nasrullah Pazuki: “İktidara gelen insanların dürüstçe ve ciddi bir biçimde halk için çalışmak yerine, birkaç ay sonra onların milyarlarca para çalıp kaçtıklarını ya okuyoruz” ifadesini kullanıyor.

AP muhabirinin görüşlerine başvurduğu manifaturacı Cafer Musavi de yaptırımların bazı sorunlar yarattığını ancak sıkıntıların çoğunun aşırı boyutlara varmış rüşvetten kaynaklandığını düşünüyor. Musavi “Ekonomik savaş sınırlarımızın dışından değil, içinden geliyor. Devlet içinde, üreticiler içinde, halk içinde bütünlük olsa biz bu sorunların üstesinden gelebilirdik” vurgulaması yapıyor.

 

HABER MERKEZİ