Kürt sorununun çözülmesi için 3 yıl önce başlatılan ateşkes sonrasında devreye konulan karakol, kalekol inşaatı ile baraj projeleri hayata geçiriliyor. Bir yandan Kürt sorununun demokratik yöntemlerle çözülmesi tartışmaları, diğer yandan yapılan savaş hazırlıkları kapsamındaki ‘güvenlik’ barajları ve kalekollar, bölgede tansiyonu yükseltti.
Kuzey Kürdistan’da neredeyse akan her nehir ve akarsu üzerinde baraj ve HES projesi devreye konuyor. Birçok baraj ve HES’in “güvenlik” gerekçesiyle yapıldığı devlet yetkilileri tarafından dile getirilmişti.
Bir yılda 341 karakol
AKP’nin “barış süreci”nde yaptığı kalekol ve karakollarla ilgili 2013 yılında rapor hazırlayan ve 2014 yılında raporunu güncelleyen İHD Amed Şubesi, Hakkari, Şırnak ve Dersim başta olmak üzere 2013-2014’te bölge genelinde 341 yeni karakol yapımı ihale edildiğini, bunların bir bölümü tamamlandığını açıkladı. 341 adet karakoldan 102 adedinin inşaatları tamamlanarak teslim edilirken, 189 karakolun inşaat çalışmalarının devam etti, 36 karakolun ise ihalesi yapıldı.
HAKKARİ
Şemdinli’ye 50 kilometre uzakta olan, İran sınırında, Şehidan Dağı karşısında bulunan Mağaraönü (Şikeftan), Gola, Aşağı Kayalar (Ketuna Binî), Yukarı Kayalar (Ketuna Seri), Seçkin (Zivkan), Bal (Balê), Sarıca (Zerikî) ve Hasrova (Gosrova) köylerinin bulunduğu alanlara yeni karakollar ve asker yığınak yapılmaktadır. Bu bölgede Varıbozu, Dema Çiya, Girê Eshaba, Berê Evrazê, Kaniyaspi, Banige, Tilsê, Kola, Nerduşe, Bihiyahorê, Gendalok, Vargeniman, Şikeftan, Garê, Gelişim, Evrestepe, Masîro, Meleyan, Zini Tepesi, Türkan Tepesi ve Çimeni Hesci alanlarında karakol yapımları sürüyor. Sınırın karşısında İran da Xelila 1, Xelila 2, Zerpele, Şikeftan tepesi, Şehidan alanı, Fişe karşısı, Kendalok karşısı ve Kemalok’ta karakollar yaparken, Şehidan Dağı zirvesine İran tarafından uçaklara karşı radar sistemi kurulmuştur.
Dağlıca bölgesinde 3 adet, Çobanpınar köyü, Doskî bölgesinde 2 adet; Büyükçiftlik beldesinin Kısıklı köyü, Perihan mıntıkası, ve Güvenli köyünde birer adet.
DERSİM
Dersim’de 5’i kale, 16’sı mobil karakol ve 31 tanesi de askeri kule olmak üzere toplamda 52 askeri üssün 22’sinin yapımına başlandı. Bunun yanında daha önce Dersim’de yapılan karakollar ise daha stratejik tepelere taşınıyor. Stratejik tepelere taşınan karakollar için ormanlar seyreltiliyor. Özellikle Nazimiye yolu, Ovacık yolu, Pertek’in bazı noktalarında, Dersim merkeze bağlı Çiçekli köyü kırsalında ve birçok noktada ormanlar seyreltilmekte. Yeni karakol yapımları için ise İl Jandarma Komutanlığı’nın Orman İşletme Müdürlüğü’nden ormanlık bölgelerin tahsis edilmesi için talepte bulunduğu da belirtildi.
Dersim’de yapılmak istenen karakolların en fazla yoğunlaştığı yerlerin başında Pülümür Vadisi geliyor.
Pülümür Vadisi’nde sadece 16 mobil karakol, 5 kalekol ve 16 kule yapılması planlanıyor. Yapılacak karakolların içinde Zel Dağı ve Sinan Kalesi de yer alıyor.
Pülümür’e bağlı Kırmızı Köprü’de 5 adet karakol, bir kule yapımına başlandı. Yine Pülümür’e bağlı Üçdam köyü ve Kocatepe karakolları ise çevreye daha hakim olan tepe ve dağların başına taşınıyor.
Ovacık’a bağlı Kuşluca (Bilgeç) köyü karakolu, eski yerinden daha stratejik alana taşınıyor. Cevizlidere köyü karakolunun yanına ise ek olarak askerlerin kalması için 4-5 konteyner yerleştirilmiş durumda.
Mazgirt’in Darıkent köy karakolu eski yerinden köyün en üst tepesine taşınıyor. Xıran bölgesinde de bir karakol yapılmakta.
Çemişgezek sınırları içerisinde bulunan Aliboğazı’nda yeni bir karakol inşaatına başlandı.
Nazımiye’de askeri üslerden çok asker sayısındaki artış dikkat çekerken, İlçe Jandarma Komutanlığı, yarbay düzeyinde iken yaklaşık 2 aydır albay konumuna yükseltilmiş durumda. Bunun haricinde karakolda bulunması gereken maksimum asker sayısının üzerinde askerin karakolda tutulduğu belirtiliyor.
Güvenlik barajları
İHD, “barış süreci”nin başlamasıyla birlikte dikkat çeken konulardan birinin de “güvenlik barajı” olarak tabir edilen barajların yapımı olduğunu vurguladı. “Dersim’de Munzur Vadisi üzerinde yapımı devam eden 4 güvenlik barajı olduğu biliniyor. Yine Çemişgezek ilçesinde Tagar Suyu üzerinde yapılan baraj ve Aliboğazı’nda yapımı devam eden barajlar bulunuyor” diyen İHD, şunları kaydetti:
“Yapımı 1970’li yıllarda tamamlanan Keban Barajı ile Dersim-Elazığ sınırının neredeyse tamamı ayrılırken, Dersim’in Nazımiye ile Elazığ’ın Karakoçan ilçeleri ve Bingöl arasında sınır hattı oluşturan Peri Vadisi’nde kurulan Pembelik, Seyrantepe ve Tatar barajları ile bu 2 kent arasındaki bağlantılar da kopma aşamasına geldi.
Yine Dersim-Bingöl ve Dersim-Erzincan il sınırlarını oluşturan Munzur, Pülümür ve Mercan vadilerinde inşa edilen Dinar, Mercan, Çemişgezek ve Uzunçayır barajları ile Dersim’in bu kentlerle olan bağlantı noktaları koparıldı. HES’ler ve barajlarla Dersim ablukaya alınırken, Mazgirt Köprüsü’nde inşa edilen Uzunçayır Barajı’nın suları kent merkezinden akan Munzur’a kadar ulaşmış durumda.
İl sınırları içerisinde yapılması planlanan 27 baraj ve HES projesinin yapılmasının gündemde olduğu kentte, şu anda faaliyet gösteren 7 HES ve baraj, kentin doğal güzellikleri ve endemik canlı türlerini yok ediyor. Su altında bırakılan yerleşim yerleri ve tarım alanları ise insanları zorunlu göçe zorluyor.”
Dağlar yıkılıyor
Munzur Doğal Yaşamı Koruma Derneği Başkanı Haydar Çetinkaya, konuya ilişkin şu bilgileri verdi: “Türkiye akarsuları üzerinde projelendirilen baraj ve HES sayısı bin 487. Türkiye geneli tamamlanan baraj sayısı 503. 150’yi aşkın baraj inşası da devam etmektedir. Dersim genelinde yapılması planlanan baraj sayısı 27 olup, bu projelerden 7 tanesi çeşitli dönemlerde tamamlanarak enerji üretimine başladı. Dersim’de tamamlanan baraj ve HES’ler; Mercan HES, Uzunçayır barajı ve HES, Dinar HES, Çemişgezek HES, Tatar Barajı ve HES, Seyrantepe Barajı ve HES, Pembelik barajı ve HES. Barajlar yapımına başlanmadan önce karakollar yapılıp baraj güvenliği alınıyor. Dersim’de bulunan her barajın çevresinde çok sayıda karakol yapılmış durumda. Karakollar yapılırken de doğa talan ediliyor. Dağlar yıkılıyor, ağaçlar yerinden sökülüyor ve güvenlik bahane edilerek karakol çevresinde bulunan ormanlık alanlar zaman zaman ateşe veriliyor. Biz buna defalarca tanık olduk. Bölge genelinde yapılması projelendirilen baraj ve HES sayısı 300’ün üzerinde bulunuyor.”
ŞIRNAK
Rapora göre, Şırnak’ta toplamda 10 yeni karakol yapımı; bazı karakollarda da yenileme çalışmaları devam etti:
“Merkez Milli Karakolu, Balveren Beldesi üs bölgesi, Kızılsu Karakolu.
İdil ilçesinde Solak (Basê) Karakolu, Silopi’de Mağara Karakolu ve Ovaköy Karakolu. Silopi’de ayrıca 15 karakol yenilenip büyütülüyor, bu karakollardan bazıları şunlar: Kenkara, Kabaközü, Bostancı, Yankale, Gilpevre, Ortaköy, Habur, Katılı, Çalışkan.
Cizre’de Derbaçya köyünde yeni bir karakol yapılıyor.
Güçlükonak’ta Gümüşyazı Karakolu ve Fındık Beldesi Karakolu.
Beytüşşebap’ta merkez karakolu büyütüldü, Mezra beldesinde de tabur büyütüldü.
Uludere ilçesine bağlı Uzungeçit beldesinde mahalle içinde ve tapusu mahalle sakinlerine ait arsa üzerinde yeni bir karakol yapımına başlandı. Konu yargıya intikal etti.
Halen Şırnak’ta 11 adet güvenlik barajının yapımı devam etmekte. Yine Siirt’te Botan Çayı üzerinde yapılan baraj dikkat çekiyor.
İki bölgeyi ayırıyor
Raporda, şunlar kaydedildi: “Şırnak’ta sınır boyunda Türkiye ve Irak sınırının kesiştiği noktalarda yapımı devam eden güvenlik barajları, iki coğrafyayı adeta birbirinden ayırmayı hedefliyor. Güvenlik barajı adı altında yeni baraj yapımlarına neden ihtiyaç duyulduğu bölge halkında kafaları kurcalayan bir soru işareti. Devletin bu barajlarla uzun vadede aslında bölgede yeni güvenlik politikalarıyla çepeçevre sarmak istediği izlenimi tüm kamuoyunda oluşuyor. Aynı akarsu üzerinde bu kadar çok baraj yapılması uluslararası hukuk açısından sorun yaratacak. Yine bu barajlarla doğal yaşamın tahrip edildiği görülüyor. Derin vadilerde yapılan barajların bitki örtüsünü yok edeceği ve bölgenin iklimini değiştireceği de biliniyor. Bu nedenle yapım çalışmalarının bir an önce durdurulması için girişimler devam ediyor.
Botan’da 11 güvenlik barajı bulunuyor. Silopi’den Hakkari’ye kadar devam eden güvenlik barajlarının yüksekliği 30 metreden 85 metreye kadar çıkmakta. Bu barajlarla amaçlanan gerillanın geçiş güzergahları suyla doldurmaktır. Artık gerillanın Kürdistan’da ‘rahat hareket edilmeme’ planı olarak gösteriliyor.”
Suyla sınır konuluyor
Uludere Belediyesi Eşbaşkanı Zeynep Ürün: “Uludere’de şu an 8 güvenlik barajı yapılmakta. Sêgirkê ve Şêxan arasında bulunan barajda su tutulmaya başlandı. Bu vadilerde güvenlik adı altında barajların yapıldığı bölgelerde yerleşim yerleri bulunmaktadır. Şu an inşaatı devam eden güvenlik barajları Güney Kürdistan ile Uludere bölgesinin irtibatını tamamen kesmektedir. Bir nevi baraj suyuyla aramıza sınırlar konulmaktadır. Zaten bu barajlar biterse bölge tümden insansızlaştırılacak. Geleceğimizi talan edenlere karşı koyuştan başka şansımız bulunmamaktadır. 1994 yılında Botan bölgesinde köylerimiz askerlerce silah zoruyla boşalttılar şimdi de baraj komploları ile ikinci bir göçü dayatıyorlar. Bu barajlar, kalekol ve güvenlik yolları ile Kürdistan’da insansızlaştırma politikasını devreye koyuyorlar.”
Sarıyıldız: Savaşa hazırlanıyor
HDP Şırnak Milletvekili Faysal Sarıyıldız: “Eğer çözüm niyetleri olsa güvenlik barajları inşa etmezlerdi. Güvenlik barajları savaş hazırlığıdır. Kürdistan’da vadilerde barajlar inşa ediyorlar, bu barajların tepelerinde de kalekol inşaatlarına başlıyorlar. Bu barajlar halkın iktisadi yararına olacak barajlar değildir. Vadileri suyla doldurup, tarihi zenginliklerimizi yok ediyorlar. Bizi köklerimizden kopartarak çaresiz bırakıp yeni bir göçe zorlamak amacını taşıyor. Bu kirli politikadan vazgeçin, eğer vazgeçmezseniz bu barajlardan hayır göremezsiniz.”
Enç: İkinçi göç dayatılıyor
Şırnak İl Genel Meclis Üyesi İrfan Enç: “Uludere’nin Nêrwe köyünde yapılan güvenlik barajının elektrik üretimi için yaptıklarını iddia etseler de güvenlik barajı olduğunu biliyoruz. Botan’da yapılan mevcut barajlardan hiçbir kar elde etmemelerine rağmen 800 milyon TL bütçeden pay ayrılmış. Bu para ile Kürdistan’da köyleri yakılan ve geri dönmek isteyen binlerce insanın tekrar kendi yurduna dönebilme olanağı sağlanabilir. Ancak devlet güvenlik adı altında yaptıkları barajlarla ikinci bir göçü halka dayatmaktadır. Kürdistan’ı insansızlaştırma politikasını devreye koyan devletin ilk icraatı Güney ve Kuzey Kürdistan arasındaki yapılan barajların güçlü bir sınır olarak tanımlıyor. Fakat Kürt halkı, Kürdistan’da ne baraj ne de tel örgülerden oluşan sınırları tanıyacak.”
BATMAN
Batman’da Dicle Vadisi üzerinde kurulacak olan Ilısu Barajı’nın Botan ve Xerzan Bölgesini birbirinden ayrıştırmak için derin vadileri suyla dolduracak. Dicle Vadisi’nde bulunan yüzlerce yerleşim yeri, bir milyonu aşkın birinci derecede verimli sulu topraklar yok edilecek, 200’ü aşkın gün yüzüne çıkartılmamış binlerce yıllık höyükler sulara gömülecek. 12 bin yıllık tarihi antik kent Hasankeyf sular altında kalacak.
Diğer yandan Sason’un Cacaz bölgesinde 3 ayrı HES kurularak Sason-Muş ve Kulp ilçesinin bağlantısını tamamen birbirinden kesecek.
Kozluk İlçesindeki HES’lerin ise ÇED raporu verilmemesine karşın yapılmasında ısrar ediliyor.
Batman Gönüllüleri Derneği Başkanı Recep Kavuş: “Kürdistan’da barajlar, güvenlik amaçlı yapılmaktadır. Ayrıca güvenlik için inşa edilen Ilısu Barajı dünyanın en eski yerleşim merkezlerinden bir tanesi olan Hasankeyf’i sular altında bırakmayı hedeflşenmektedir.”
DİÐER BÖLGELER
Bu bölgeler dışında Amed ve Van bölgesi başta olmak üzere bazı illerde yeni karakol yapımları ve karakollarda yenileme çalışmaları gerçekleştirilmektedir. Lice ilçesine bağlı Kayacık köyünde yapımı devam eden karakol, Elazığ’ın Arıcak ilçesinde yeni bir karakol yapımı ile Van’ın Gürpınar ilçesi Oğuldamı (Aksin) köyü ve Çatak ilçesi Övecek (Şaminis) köyünde yapılan karakol buna örnek.
İşte Kuzey’deki barajlar
Çözüm sürecinden bu yana Kuzey Kürdistan’da yapılması planlanan Hidro Elektrik Santralleri (HES) ile baraj projelerin Devlet Su İşlerinin (DSİ) verilerine göre yapılmasına başlanan iller şunlar:
Maraş: 54
Adıyaman: 25
Malatya: 27
Elazığ: 16
Dersim: 9
Erzincan: 29
Erzurum: 63
Ardahan: 10
Kars: 21
Iğdır: 3
Ağrı: 3
Muş: 11
Bingöl: 19
Bitlis: 18
Batman: 9
Mardin: 1
Urfa: 3
Siirt: 13
Van: 29
Hakkari:20.
FERHAT ARSLAN/ANF/HABER MERKEZİ