Kararsızlar belirleyecek
Referandum sonucunun bugün açıklanması bekleniyor. Anketler, bağımsızlıktan yana olanlar ile karşı olanların oranlarının birbirine yakın olduğunu gösteriyordu. Birleşik Krallık'a özerk statüyle bağlı olan ülkenin kaderini yüzde 8 ile yüzde 14 arasında olduğu belirtilen kararsız seçmen belirleyecek.
Evet çıkarsa?
Sandıktan 307 yıllık beraberliğin ardından Birleşik Krallık'tan ayrılma kararı çıkarsa; ekonomi, ordu, siyaset baştan şekillenecek. İskoçya’nın siyasi liderleri, bağımsızlık gününün 24 Mart 2016 olarak planlandığını duyurmuştu. İskoçya’nın bu süreçte bayrağına karar vermesi, anlaşmaları yeniden tartışması ve onaylaması, anayasayı yazması ve gelirleriyle borçlarını incelemesi gerekiyor. Londra ile Edinburgh yönetimleri ise varlıkların paylaşımı konusunda yaklaşık 1.5 yıl boyunca çetin müzakereler yürütecek.
Para birimi değişecek mi?
Referandum sonucunda İskoçlar, Birleşik Krallık'tan ayrılırsa, Sterlin para birimini kullanmaya devam etmek istiyor. Ancak Londra buna karşı çıkıyor. Bu durumda bağımsız İskoçya ya AB'ye katılıp Euro kullanacak ya da kendi para birimini kullanacak. Referandumunun mimarı İskoç Ulusal Partisi’nin lideri Alex Salmond, özgür İskoçya’nın dünyadaki en zengin 20 ülke arasında olacağını savunuyor.
Ortak borçlar ne olacak?
Edinburg ile Londra'nın 1.5 trilyon Sterlin (2.4 trilyon Dolar) tutarında ortak borcu bulunuyor. Londra’daki hükümet, İskoçya’nın bağımsızlık kararı alması halinde tüm devlet borçlarından sorumlu olarak kalacağının sinyallerini verdi. Geçiş aşamasından sonra da İskoçya'nın, İngiliz hükümetinin talebi doğrultusunda "Büyük Britanya’nın yükümlülüklerinin adil ve nispi bir kısmını üstlenmek zorunda olduğu" ifade edildi. Ancak İskoçlar, Sterlin'i kullanmalarına izin verilmesi halinde bu teklifi kabul edeceklerini belirtiyor.
Petrol nasıl bölüşülecek?
Bağımsızlık halinde tartışılacak konulardan biri de Kuzey Denizi'ndeki petrol ve doğalgaz rezervleri olacak. İngiltere, 1 trilyon Sterlin değerindeki zengin petrol rezervinden pay almak istiyor. İskoçya, pazarlığa açık olsa da, coğrafi paya göre bir petrol geliri paylaşımı öneriyor.
AB üyeliği devam eder mi?
İskoçya’nın Birleşik Krallık’tan ayrılması halinde iki yıl sonra yeni bir devlet ortaya çıkmış olacak. Ancak Alex Salmond, bağımsız İskoçya'nın AB'den ayrılmayacağını ve otomatik olarak AB'nin 29'uncu üyesi olacağını dile getiriyor. Buna karşın İngiltere'ye göre, bu devletin de AB’ye yeniden başvuru yapması gerekiyor. İskoçya'nın AB'ye yeniden üye olmasının ise 1-2 yıl sürebileceği belirtiliyor.
NATO üyesi kalacak mı?
Bağımsız İskoçya’nın NATO’dan ise çıkarılacağına muhtemel olarak bakılıyor. Askeri ittifak, henüz bunu resmi olarak söylemedi, ancak bunun olacağına yönelik sinyaller verdi. Bu durumda İskoçya'nın askeri ittifağa dahil olmayı yeniden talep etmesi gerekecek. Üye olabilmesi için ise tüm NATO üyelerinin onay vermesi şart. İskoçlar ise NATO üyesi olarak kalmak istiyor ancak ülkelerinin nükleer silahlardan arınması gerektiğini ifade ediyor.
Nükleer üsler istenmiyor
Birleşik Krallık'ın İskoçya'da bulunan Faslane nükleer üssü de bağımsızlık halinde müzakere edilecek konular arasında geliyor. İskoçya bölgesel hükümeti, nükleer üsten 2020 yılına kadar kurtulmak istiyor. İngiliz hükümeti ise çok maliyetli olacağı gerekçesiyle buna karşı çıkıyor. Londra, ayrıca Faslane üssünde 15 bin kişinin istihdam edildiğine dikkati çekiyor.
Kendi ordularını istiyorlar
İskoç bağımsızlık yanlıları topraklarında konuşlandırılmış İngiliz askeri modeline göre kendi ordularını kurmak istiyor. 10 yıl içinde 15 bin kişilik bir ordu kurabileceklerini düşünüyorlar. Ayrıca İskoç topraklarındaki İngiliz ordusuna ait askeri araç gereçleri de almak istiyorlar.
Rahat seyahat edebilecekler mi?
Birleşik Krallık’ta yaşayan birçok ailenin İskoçya ve İngiltere’de yaşayan akrabaları var. İskoçlar, Britanya takımadalarının İskoçya’nın pasaportsuz seyahat alanında kalmasını istiyor. Bağımsız İskoçya serbest bir güç politikası izlerse, Londra sınır kontrollerini artıracak. Bağımsız bir İskoçya altında, iki ülke arasındaki seyahat zorlaşabilir, sınırda kontrol olabiler ve pasaport, hatta vize istenebilir. Bu senaryonun gerçekleşmesi, İskoçya’nın AB'ye anında üye olmasıyla engellenebilir.
Bayrak ne olacak?
İskoçya bağımsızlığını ilan ederse mavi üzerine Aziz Andrew beyaz çapraz haçı bulunan bayraklarında bir değişiklik olmayacak. Birleşik Krallık'ın İngiltere, İskoçya ve İrlanda bayraklarının birleşimiyle oluşan bayrağında ise bağımsızlık sonrası İskoçya haçının silinmesi söz konusu.
Vergi ödemeleri
İskoçlar, mevcut harcama seviyelerini finanse etmek için vergilerin arttırılmasına gerek olmadığını, sadece kurumlar vergisinin yüzde 3 oranında düşürülüp, kişisel vergi indiriminin artacağını söyledi. İngiliz siyasi partileri ise Birleşik Krallık'a bağlılığını devam ettirmesi halinde İskoçya’nın vergiler üzerinde daha fazla yetkiye sahip olacağını açıkladı.
Başka neler değişecek?
Birçok sorunun şu anda net bir cevabı yok. İskoçya’nın sosyal güvenlik korumaları daha iyi mi daha kötü mü olacak? Ülkenin güneyinde işyerleri kapanacak mı? İşsizlik artacak mı? Bu konularda birçok kişi farklı görüşlere sahip. Ülkede bazı çevreler ise İskoçya'nın ayrılması halinde Başbakan David Cameron'ın istifa etmesi gerektiğini söylüyor. Zira 1999'dan beri özerk olan İskoçya bağımsız olursa Birleşik Krallık, toprağının üçte birini kaybedecek, nüfusu 5 milyon 300 bin azalacak ve 307 yıllık birlik sona erecek. Ancak Cameron, referandum sonucu ne olursa olsun istifa etmeyeceğini söylemişti. Birleşik Krallık'ta, aksi yönde bir karar alınmadıkça genel seçimler 7 Mayıs 2015'te yapılacak.
Bağımsızlık talebi baki
Öte yandan referandumdan "Hayır" sonucu çıkması halinde, İskoçların bağımsızlık taleplerinden vazgeçmeleri beklenmiyor. Zira İskoçya'nın ekonomik ve siyasi bağımsızlığı konusunda başlatılan kampanyalar 1700'lü yıllara uzanıyor. Ülkede son 300 yıldır çeşitli siyasi gruplar, partiler ve kişiler bağımsızlık konusunda kampanyalar yürütüyor. Özellikle İngiltere koalisyon hükümetinin büyük ortağı Muhafazakar Parti'nin 2017 yılında yapmayı planladığı AB üyeliği referandumu gerçekleşir ve İngiliz halkı AB'den çıkma kararı alırsa, Avrupa Birliği'nde kalmak isteyen İskoç Ulusal Partisi'nin Birleşik Krallık'tan ayrılmak için yeni bir referandum yapılması talebini gündeme getireceği öngörülüyor.
EDINBURG