Ezberlerimizi sevme konusunda birbirimize benziyoruz.  Korkularımızla varız ama karşımızdakinin umut ya da kaygılarını anlamama konusunda üzerimize yok.

Demokratik İslam Kongresi üzerine yürütülen tartışmalar bu ruh iklimimizi bir kez daha görünür kıldı. Toplumlar tarihi hafızalarını kolayca silemezler ama ona esir olurlarsa kendilerini yenileme imkanlarını tüketirler.
İslami duyarlılığı olan çevrelerin Alevileri ve diğer inanç gruplarını anlaması ne kadar zorunlu ise bu inanç gruplarının da, İslam üzerine her tartışma ve girişimi kendi aleyhine bir  tuzak gibi okuması son derece sıkıntılı bir durumdur.
Toplumsal muhalefet dinamikleri arasındaki güven bunalımı, sisteme yönelik etkili, kapsamlı bir baskı gücünün oluşmasının önündeki en büyük engeli teşkil ediyor.
İslam dünyasının iç muhasebesi sadece Müslümanlar için değil tüm halklar için zorunlu ve değerlidir. Sorunlarla yüzleşmek değildir korkulması gereken. Aksine bundan kaçmak, geciktirmek hepimizin felaketini hızlandırıyor.
Demokratik İslam Kongresi hazırlıklarına yönelik iyi niyetli yapıcı eleştiriler elbette kongre sonrası çalışmalara ışık tutacaktır. Daha dikkatli, daha özenli davranmak, kongre sonrası çalışmalara devam edecek olanların sorumluluğudur.
Kongre sürecine yeterince katılımı sağlanamayan çevrelerin, yerel ve daha yaygın çalışmalarda bir araya gelmesi hedeflenmelidir. Kendi yol haritasını çıkaracak ve kendi ayakları üzerinde durmanın imkanlarını oluşturacak bir kongre yapılanması aslında bir ilk olma özelliği de taşıyacaktır. İnanç alanına dair ihtiyaçların devlet dışı bir örgütleme aracılığı ile karşılanması, başarılı olduğu ölçüde model olacak, örnek alınacaktır.
 Kongrenin gördüğü yoğun ilgi, sadece ihtiyacın doğru tespit  edildiğini değil beklentinin düzeyini de göstermektedir.
Bu ilgiyi hayal kırıklığına dönüştürmemek için herkesin kapris ve komplekslerini bir kenara bırakması şarttır. Geçmişten ders çıkartmak, geleceğe doğru yaklaşmak ve bugünü yeniden inşa etmek için değerlidir.
Önümüzdeki bir yıl, on yıllarının kaderini belirleyecek niteliktedir. İlk genel seçimlerden sonra taşlar bir biçimde yeniden yerine oturacaktır. Dolayısı ile bu bir yıl içinde ya kalıcı kurumsal öznelerin inşasını başaracağız ya da eski tarz siyasette ısrarın bedelini çok ağır ödeyeceğiz.
Demokratik İslam Kongresi’nin yapılmasına katkı sunmayanların da en azından peşinen mahkum etme alışkanlığından uzak durması beklenir. Elbette kongrenin eksikleri olacaktır ve bu eksiklerin zaman içinde yapılacak yerel çalışmalarla telafisi mümkündür. Demokratik İslam Kongresi yerelleşebildiği ölçüde yayılacak, yayıldığı ölçüde toplumsallaşma imkanını bulacaktır.