Nobel Edebiyat ödülleri veren İsveç Akademisi, Nazilerin yayın organı Nordfront (Kuzey Cephesi) aleyhinde yazar ve şairlerin eserlerini ırkçı amaçlarla kullandığı suçlamasıyla dava açtı.
MURAT KUSEYRİ / STOCKHOLM
Nordfront, İskandinavya’nın en ırkçı ve saldırgan Nazi örgütü Kuzey Direniş Hareketi’nin (NMR) yayın organı. Göçmen ve ırkçılık karşıtlarını hedef göstermekle, ırkçı ve yabancı düşmanı görüşleri yaygınlaştırmakla tanınıyor.
Dergi, geçtiğimiz yıl, bundan en az 70 yıl önce yaşamını yitiren 3 İsveçli yazar ve şairin eserlerini ırkçı düşüncelerine dayanak sağlamak amacıyla yayımladı.
Nazi bir yayın organının hayatta olmayan yazar ve şairlerin eserlerini ideolojisine destek sağlamak için yayımlaması tartışma ve tepkilere neden oldu. Hukukçuların sivil toplum kuruluşu Juridikfronten (Hukuk Cephesi) İsveç Akademisi’ne başvurarak sözkonusu yazarların haklarının korunması için girişimde bulunmasını istedi.
Hukuk Cephesi’nin İsveç Akademisi’ne gönderdiği mektupta Nazilerin İsveçli yazarlar; Esaias Tegnêr, Verner von Heidenstam ve Viktor Rydberg’nin eserlerini “ırkçı düşünceleri yaygınlaştırmak” ve “ari ırkını yüceltmek” amacıyla yayımlamalarına izin verilmemesi gerektiği vurgulandı.
Her üç yazar da en az 70 yıl önce yaşamını yitirdikleri için eserleri telif hakları kapsamında değil. Ancak yasa klasik eserlerin kullanılmasını izne bağlıyor. Her isteyen kişi veya medya kuruluşunun bu eserleri izin almaksızın yayınlama hakkı yok.
Klasik olarak kabul edilen eserlerin yayınlanması İsveç Akademisi, Müzik Akademisi ve Özgür Sanatçılar Akademisi’nin izniyle mümkün. Ancak Nordfront, bu kurumlardan izin almadan söz konusu yazar ve şairlerin eserlerinden bölümler yayımladı.
İsveç Akademisi, Hukuk Cephesi’nin başvurusu üzerine konunun araştırılması için bir hukuk bürosunu görevlendirdi. Hukuk Bürosu, Nordfront’tan yazarların eserlerinden yapılan alıntıların internet sitesinden çıkarılmasını istedi. Bu gerçekleşmediği takdirde mahkemeye başvurarak tazminat talep edeceği uyarısında bulundu.
Nordfront, İsveç Akademisi’nin uyarılarını dikkate almadı ve yazarların eserlerinden yaptığı alıntıları sitesinden çıkarmayacağını açıkladı.Bunun üzerine İsveç Akademisi hukuki süreci başlatacağını duyurdu.
Nobel nazilerden 2 milyon kron istedi
Önceki gün Stockholm’deki Patent ve Piyasa Mahkemesi’ne başvurdu. Dava dilekçesinde yazarların eserlerinin ırkçılığı övücü bağlamda yayınlanmasının kabul edilemeyeceğini belirtti. Klasik eserleri izinsiz yayınlamakla suçladığı Nordfront ve Kuzey Direniş Hareketi’den birer milyon kron tazminat ödemelerini talep etti.
İsveç Akademisi’nin açtığı dava klasik eserlerin korunması için İsveç’te açılan ilk dava özelliğini taşıyor. Mercedes-Benz, 2014 yılında 1941 yılında İsveçli yazar Karin Boye’nin şiirlerini araba reklamlarında kullanmıştı. İsveç Akademisi, uyarısından sonra reklamı durduran şirket aleyhinde dava açmamıştı.
Davanın açılmasından sonra İsveç Devlet Radyosu’na açıklamalar yapan İsveç Akademisi’nin Hukuk sözcüsü Anders Kylhammar, yazarların eserlerinin nefret içeren söylemlerle yan yana yayınlanmasının kabul edilemez olduğunu belirterek şunları söyledi.
“Bu sitede değişik kişiler ve halk gruplarına karşı kışkırtıcılık var. Metinleri bu bağlamda yayınlamak kabul edilemez ve mahkemenin yasaklaması için temel oluşturur.”
Yasaklanması gündemde
Kuzey Direniş Hareketi, ırkçı düşüncelerin propagandasını yapmakla yetinmiyor. Provakatif eylemler düzenliyor, kadın, işçi ve LGBTİ bireylerin düzenledikleri gösterilere saldırıyor.
Geçtiğimiz yılın yaz aylarında Gotland Adası’nda düzenlenen ve tüm siyasi partilerin katıldığı “Politikacılar Haftası”nda Kuzey Direniş Hareketi’nin LGBTİ örgütlerinin stand ve çadırlarına saldırmalarından sonra örgütün ve yayın organı Nordfront’un yasaklanması tartışmaları hız kazandı.
İsveç Hükümeti, yaptığı yazılı açıklamada “Örgütlü ırkçılık topluma yönelik ciddiye alınması gereken bir tehdit oluşturuyor” değerlendirmesini yaptı.
Kuzey Direniş Hareketi ve diğer Nazi örgütlerin yasaklanmasının için parlamento bünyesinde özel bir komite kurulmasını kararlaştırdı. Komitenin başkanlığına Yüksek Mahkeme Üyesi Dag Mattsson getirildi.
Komite, araştırmalarını yaptıktan sonra hazırladığı raporu en geç 2012 yılının Şubat ayında hükümete teslim edecek.