Hükümet, bu uygulama ile birlikte Romanlara yönelik baskı ve katliamların bir nevi özeleştirisini yapıyor.
Hep ölüm ve hep sınırdışı
29 Eylül 1512 günü daha iyi bir yaşam kurmak umuduyla İsveç’e ayak basan Romanlar baskı, zulüm ve katliamlarla karşılaştı. Dilleri ve kültürleri yasaklandı. Yerleşim alanların dışında çadır ve arabalarda yaşamak zorunda bırakıldılar. Yetmedi, 1577 yılında dönemin İsveç Kralı III. Johan, İsveç’e girmeye çalışan Romanların toplu olarak öldürülmesi için emir verdi. Kral, ülkede yaşayan Roman erkeklerin ise asılmasını, kadın ve çocukların sınırdışı edilmesi kararını verdi. 1617 yılına gelindiğinde de İsveç Parlamentosu, tüm Romanların sınırdışı edilmesini kararlaştırdı.
1914-1953 yılları arasında Romanların İsveç’e girmesi yeniden yasaklandı. Nazilerin katliamından kurtulmayı başarıp İsveç’e sığınan Romanlar Almanya’ya iade edildi. 1960 yılına kadar Romanların yerleşim birimlerine girmesine izin verilmedi. Şehrin dışında kurdukları çadır ve arabalarda yaşamak zorunda bırakıldılar. Üç haftada bir yer değiştirmeye zorlandılar. Okula gitmelerine de izin verilmeyen ve çadırlarda yaşamak zorunda bırakılan birçok Roman çocuğu, soğuk ve hastalıktan yaşamını yitirdi. Hayatta kalanlar zorla alınarak çocuk yurtlarına kapatıldılar. Binlerce Roman kısırlaştırıldı.
Kara tarihe beyaz kitap
İsveç Hükümeti, Romanlara yönelik baskı ve katliam bilançosunu önümüzdeki yıl içinde kitap haline getirerek kamuoyuna açıklayacak. Kültür Bakanı Lena Adelsohn Liljeroth, Romanların İsveç toplumunun bir parçası olmasının 500. yılını kutlarken, tarihte işlenen suçların görmezden gelinemeyeceğini söyledi. Liljeroth, Romanların kabul edilemeyecek baskı ve saldırılara uğradığını ve olanlardan utanç duyduklarını belirtti.
Entegrasyon Bakanı Erik Ullenhag da hükümetin tarihteki kara sayfaların sorumluluğunu üstlenmesinin birçok Roman için çok önemli olduğunu vurguladıktan sonra, yakında yayınlayacakları ‘Beyaz Kitap’ta Romanlara yönelik 1900’lü yıllardaki aşağılama, baskı ve saldırıları kamuoyuna açıklayacaklarını söyledi. Kitabın yayınlanmasının ardından Romanlardan resmen özür dilemenin de gündeme gelebileceğini ifade etti.
Romanların uğradıkları baskı ve saldırıların boyutlarını belirlemek amacıyla hükümetin görevlendirdiği komitenin başkanı Maria Leissner de devletin özür dilemesi ve haksızlığa uğrayanlara tazminat ödenmesi gerektiğini söyledi.
İsveç, geçtiğimiz ay çocuk yurtlarında kötü muameleye uğrayan çocuklardan resmen özür dilemiş ve çocuklara 250 bin Kron tazminat ödeyeceğini açıklamıştı.
MURAT KUSEYRİ - STOKHOLM