Sosyalist Parti (PS), İşçi Sendikaları Birliği (UNIA) ile kamu sendikaları birliği ve çeşitli sol parti ve grupların desteklediği referandumda halk "Evet" oyu kullanırsa, ülkede hakim 60 sigorta şirketinin oluşturduğu 6 milyarlık sağlık sigortası pazarı devlet denetimine alınabilecek. Projenin mimari Sosyalist Parti Kanton Vaud Sağlık ve Sosyal İşler Bakanı Pierre-Yves Maillard, sigorta şirketlerinin halk sağlığına yönelik hiçbir önleyici tedbir almadıklarını, tek amaçlarının kar olduğunu belirtiyor. Maillard, "İnsanlarin, alkol, sigara, uyusturucu bağımlılığı, kalp yetmezliği, kötü beslenmesi, sigortaları ilgilendirmiyor. Bu konuda hiçbir tedbir veya duyarlı kılma kampanyasına yatırım yapmak istemiyorlar" dedi.


Devlet güvencesi sağlayacak
İsviçre’de 1996 yılından beri zorunlu olan ve 60 sigorta şirketi arasında bölüşülen yıllık 6 milyar Franklık (5 milyar Euro) pazara sonunda Sosyalist Parti ve sendikalar müdahale ediyorlar. Her yıl ortalama yüzde 3 Frank oranında zamlanan sigorta primlerini denetim altına alabilmek için son 10 yılda 3 kez referanduma giden ancak sermaye partilerinin ortak koalisyonundan dolayı bir türlü aşılamayan engelin bu kez geçilmesi bekleniyor. Mevcut sağlık sigortası şirketlerinin yerine tek bir merkezi kamu sağlık sigortası ve 26 kantonda da bölgesel şubeler kurulmasını, primlerin de devlet tarafından tespit edilmesini öngören referandum aynı zamanda sağlık politikasını özel şirketlerden alarak devlet denetimine almayı öngörüyor. Halk oylamasından "Evet" çıkması durumunda özel sigortalar  kaldırılarak her kantonda faaliyet yürütecek olan kamu hastalık sigortası kurulmasını öngörüyor. Kurulacak sigortanın bütün organlarında, federal ve kanton hükümetlerinden temsilciler bulunacak. Böylece, sigorta primlerinin miktarı devlet denetiminde tespit edilecek. Düzenlemeyle bu alanda yıllardır faaliyet gösteren sigorta lobicileri ve finans çevrelerinin spekülasyonlarına da son verilmesi öngörülüyor.

Sigortalar masraftan kaçıyor
Referanduma sunulan yasal düzenleme sağlık sigortasının devlet garantisinde olmasını ve kar getiren bir sektör olmaması gerektiğini savunuyor. Buna karşın mevcut şirketler, kendileri için risk teşkil ettiğini düşündükleri bireyleri eleme ilkesine göre hareket  ediyorlar ve daha az masraflı olan kişileri sigortalı yapmayı tercih ediyorlar. Özel şirketler, kanser, AIDS, diabet (şeker) gibi sürekli tedavi gerektiren ve kendilerine pahalıya gelecek kişileri sigortalamak istemiyorlar.

Özel sigortaların tek derdi kar
Bakan Pierre-Yves Maillaird, müşterilerin önemli oranda ödeme yapmalarına karşın sigorta şirketlerinin prim belirleme politikaları konusunda hiçbir söz hakkına sahip olmadıklarına dikka çekiyor ve ekliyor: "Ayrıca özel sigortalar kendilerine en az maliyet getirecek müşterileri seçme hakkına sahipler. Bu da ayrımcılığa yol açıyor. Sigortaları ilgilendiren tek şey rant. Üstelik şeffaflık ilkesine riayet etmiyorlar. Primlerin içeriğini sigorta yönetim kurulları ve Santé Suisse gibi sigortalar yararına faaliyet gösteren lobiler belirliyor."

'Evet' oyunun getirecekleri
28 Eylül'deki referandumda "Evet" oyu çıkması halinde, yasa üç yıl içerisinde yürürlüğe girecek ve beraberinde şu değişiklikleri getirecek: Sigorta primleri kantonlara göre gerçek maliyet üzerinden belirlenecek, şeffaflık ilkesine riayet edilmesi sağlanacak ve bunun için federal ve kantonal denetim organları oluşturulacak, devlet halk sağlığına ve önleyici tedbirlere yatırım yapacak. Bunlarla beraber, yaşları ve hastalık farkı ayırımı yapılmadan herkese eşit davranılacak, zorunlu temel ve ek sigorta primleri birbirinden tamamen ayrılacak. Bu anlamda ancak demokratik ve adil bir sağlık sigortası politikasının bu alanda eşitsizliği ortadan kaldıracağına inanılıyor.



İHSAN KURT / LOZAN