Geçtiğimiz mart ayında Almanya’nın Baden-Württemberg eyaletinden bir heyet bu amaçla İsviçre’ye gelirken, heyet Aarau’da Kanton Aargau Baden-Württemberg adlı bir demokrasi konferansı düzenledi. Avusturya’dan ise bir grup rektör, Dışişleri Bakanı Didier Burkhalter’i ziyaret ederek Glarus’da incelemelerde bulundu.
İsviçre sistemi komşusu Avrupa ülkeleri dışında ABD, Kanada, Avustralya, Letonya, Litvanya ve Macaristan, Urugay, Kolombiya, Venezuela’dan da büyük ilgi görüyor. Adı geçen ülkeden gelen heyetler parlamento, kantonlar ve isviçreli siyasi çevreleri ziyaret ederek, ortak paneller düzenleyerek sistemi anlamaya çalışıyor.
İsviçre’nin doğrudan demokrasi sisteminin giderek artan ölçüde ilgi görmesi, diğer ülkelerde uygulanan temsili demokrasi sistemlerinin hayal kırıklığı yaratmasına bağlanıyor. Temsili Parlamenter sistemde halkın seçtikleri milletvekillerinin doğrudan halkı temsil edemedikleri, halkın parlamento kararlarının dışında kaldıkları, sisteme salt oy kullanarak etki ettikleri gibi sorunların, İsviçre’nin doğrudan demokrasi sistemine ilgiyi arttırdığı belirtiliyor.

Sistemin riskleri
Araştırmaya katılan politikacıların üzerinde durdukları önemli bir konu da, doğrudan demokrasi sisteminin yanlış eller tarafından kullanıma açık olması. Bunun için de İsviçre’de özellikle, AB üyeliğinin reddedilmesi, minare yasağı referandumu gibi konularda sağlanan çoğunluğun sistemi insan hakları ve demokratik ilkelerini ihlal etmesini sağladığını vurguluyor. Gözlemciler bu sorunun giderilmesi için sistemin etkili bir anayasa mahkemesine ihtiyacı olduğunu da belirtiyor.

Doğrudan demokrasi
İsviçre sistemi yarı-doğrudan sistem olarak da adlandırılır. İsviçre doğrudan demokrasisinin en önemli araçları anayasal girişim ve referandumlardır. Meclis tarafından onaylanmış bir yasaya karşı olanlar eğer yasanın çıkmasından sonraki 100 gün içinde yasaya karşı 50 bin imza toplayabilirlerse genel bir referandum isteğinde bulunabilirler. Bunun dışında federal bir yasaya karşı sekiz kanton birleşerek de referandum isteğinde bulunabilir. Benzer şekilde yurttaşlar bir anayasal değişikliği 18 aylık bir süre içinde destekleyen 100 bin imzaya ulaşabilirlerse federal anayasal girişim ile ulusal oylamaya gidebilirler. Meclis anayasal değişiklik isteğini tamamlayıcı olarak karşı öneri getirme hakkına da sahiptir.

ALİ ÖZŞERİK/ZÜRİH