Li gorî gotina mezinên Evduyiyan, Simko sala 1887 yan jî 1888'an ji dayik bûye û 26´ê Tîrmeha sala 1930´î jiyana xwe ji dest da. Ew lîderekî Kurd e ku  ji destpêka desthilatdariya xanedana Qeçer û destpêka canedaniya Pehlewî de hikmê xwe li Rojhilatê Kurdistanê kiriye. Ew serekeşîrê Şikakan bû ku eşîra herî mezin e li devera ji Selmas, Urmiyê heta bi Bradost û Mergewerê belav. Simko Axa sala 1913´an di damezrandina rêxistina Gihandinê de cihê xwe girt ku armanca wê bipêşxistin û teêwîqa kurdî û vekirina dibistanên Kurdî bû. Di Şerê Cîhanê yê Yekemîn de dema ku hikûmeta Îranê dibistanên kurdî qedexe kirin, Simko Axa jî serî hilda. Bi xurtbûna şerî re li aliyê Rûsan li dijî osmaniyan şer kir ji bo ku Osmaniyan ji Kurdistanê bike der.

Piştî ku rûs vekişiyan jî li Rojhilatê Kurdistanê di navebra sînorê bi Osmaniyan re û Gola Urmiyê de li Mehabad, Mako, Xoy, Qotir, Dîlman, Saqiz, Serdeşt, Banê û Bokanê, Urmiye û Selmas hikm kir.
Bi tesîra dostê xwe Seyîd Taha (kurê Şêx Ubeydullahê Nehrî) fikra dewleta Kurdistanê qebûl kir û birêveberiyek saz kir ku weke destpêka serhildana Simko Axa tê qebûlkirin (5´ê Tebaxa 1922´an ). Lê belê nahiyeya Şahrikê ku paytexta wî bû, di demeke kurt de şikest û neçar ma biçe Silêmaniyê cem Şêx Mehmûd Berzencî. Simko Axa sala 1924´an bi şertê ku careke din serî hilnede destûr wergirt ku vegere Rojhilatê Kurdistanê. Simko Axa sala 1926´an careke din serî hilda û bajarê Selmasê kontrol kir. Hêzşn Riza Pehlewî ku hîna nû xanedanek damezrandibûn ew têk birin û Simko Axa pena xwe bir Bakurê Kurdistanê.
Sala 1928´an xanedaniya Pehlewî ragihand ku ew ê Simko Axa efû bike û xwest ku Simko Axa biçe Îranê. Sala 1930´î Simko Axa bi çend siwaran re çû Tebrîzê û bi merasîmekê hat pêşwazîkirin. Lê belê dewleta Îranê bi bêbextî Simko Axa û kurêwî Xusro kuştin û cenazeyên wan jî li Urmiyê teşhîr kirin.  

NAVENDA NÛÇEYAN