Yunanlı sanatçı Mikis Teodorakis ile Şilili devrimci sanatçı Violetta Parra’nın şarkılarının okunduğu törende bir konuşma yapan Harald Edelstam’ın torunu Caroline Edelstam, dedesinin Nazi işgali altındaki Norveç’te direnişçileri ve Yahudileri, 1973 yılında Şili’deki faşist darbeden sonra devrimcileri kurtarmak için verdiği çabalardan söz etti. Ayrıca, Hedayet’in öğrenci ve kadın hareketinin önderlerinden biri olduğu, sivil itaatsizlik göstererek insan hakları ihlallerine karşı mücadele ettiği ve demokrasiyi kararlıca savunduğu için ödüle layık görüldüğünü söyledi.
İsveçli diplomat ve insan hakları savunucusu Harald Edelstam anısına ilk kez ödül veriliyor. Edelstam Vakfı bünyesinde oluşturulan jüri heyeti içerisinde diktatör Pinochet hakkında tutuklama kararı veren İspanyol Hakim Baltazar Garzon, 2003 yılında Nobel Barış Ödülü alan İranlı avukat Şirin Ebadi ve Birleşmiş Milletler’in eski İnsan Hakları Komiserlerinden Hakim Louise Arbour gibi tanınmış isimler de yer alıyor.

Bini aşkın kişinin yaşamını kurtardı
1973 yılında gerçekleştirilen askeri darbe sırasında İsveç’in Şili Büyükelçiliği görevini yürüten Harald Edelstam, tutuklamalara, işkencelere ve insan hakları ihlallerine karşı tutum almıştı. Darbeci General Pinochet’in Küba’yla diplomatik ilişkileri kesmesinin ardından Küba Büyükelçiliği askerler tarafından kuşatılmıştı. Hedelstam, Küba Büyükelçiliği binasına girmiş, Kübalı diplomat ve buraya sığınan devrimcilerin Küba’ya gönderilmesine izin verilene kadar binadan çıkmayacağını açıklamıştı. Cunta üç gün sonra Edelstam’ın taleplerini yerine getirmek zorunda kalmıştı.
Edelstam, İsveç Büyükelçiliği'ne sığınan devrimci ve ilericilere kapıları açtığı gibi pek çok ülkenin büyükelçilerini de aynı şeyleri yapmaları için ikna etmeyi başarmıştı. Bu şekilde bini aşkın Şilili'yi yurt dışına çıkarmayı başardı. Uluslararası basın ajanslarına demeçler vererek Şili’deki katliam ve tutuklamaları eleştiren Edelstam, cunta tarafından 'istenmeyen kişi' ilan edilerek sınırdışı edilmişti.
1973 yılının Aralık ayında Stockholm Havaalanı'nda halkın bir kahraman gibi karşıladığı Edelstam, Dışişleri Bakanlığı tarafından ödüllendirileceğine pasif görevlere alınarak cezalandırılmıştı.
1989 yılında 79 yaşındayken yaşamını yitiren Edelstam’ın yaşamı ve Şili’de cuntaya karşı verdiği mücadele 'Siyah Lale' filmi ile beyaz perdeye yansıtılmıştı.


MURAT KUSEYRİ/STOCKHOLM