- Türkiye'de karşılıksız çek tutarı, 5 yılda 29 kat artarak 161,9 milyar liraya ulaştı.
CHP’li Özgür Karabat, IMF’nin Türkiye’ye ilişkin 2026 yılı büyüme tahminini art arda aşağı yönlü revize etmesi ile karşılıksız çeklerde yaşanan hızlı artışa dikkat çekti. IMF’nin Türkiye için 2026 yılı büyüme tahminini Ocak'ta yüzde 4,2; Nisan'da yüzde 3,4 ve Temmuz'da yüzde 2,9 olarak açıkladığını hatırlatan Karabat, beklentinin yıl içerisinde toplam 1,3 puan aşağı çekildiğini vurguladı. Bu revizyonların ekonomideki yavaşlamanın uluslararası kuruluşlar tarafından da teyit edildiğini gösterdiğini belirten Karabat, Türkiye’nin yüksek faiz, yüksek enflasyon, düşen büyüme ve zayıflayan iç talep sarmalına girdiğini ifade etti.
Yüksek faiz politikasının kredi maliyetlerini tarihi seviyelere taşıdığını kaydeden Karabat, yatırımcının yatırım yapamadığını, sanayicinin finansmana ulaşamadığını ve esnafın işletme sermayesini çevirmekte zorlandığını belirtti. Vatandaşların ise kredi kartları ve tüketici kredileriyle geçinmeye çalıştığına işaret eden Karabat, “Ekonomi aynı anda hem pahalı hem de yavaşlıyor. Bunun adı dengelenme değil, ekonomik daralmadır” değerlendirmesinde bulundu.
Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi verilerinin reel sektördeki sıkışmayı ortaya koyduğuna işaret eden Karabat, bankalara ibraz edilen çekler içinde karşılıksız çıkanların tutar oranının, Haziran 2026 itibarıyla yüzde 3,25’e yükseldiğini aktardı. Karşılıksız çeklerde adet oranı yaklaşık yüzde 2,3 seviyesinde kalırken tutar oranının daha yüksek olmasının, büyük meblağlı çeklerin de ödenemediğine işaret ettiğini belirten Karabat, sorunun küçük işletmeleri aşarak ekonominin daha geniş bir bölümüne yayıldığını söyledi.
Karabat’ın paylaştığı verilere göre; yılın ilk 6 ayında karşılıksız çıkan çeklerin toplam tutarı, 2021’de 5,5 milyar TL; 2022’de 7,9 milyar TL; 2023’te 18,4 milyar TL; 2024’te 66,5 milyar TL ve 2025’te 105,4 milyar TL olarak gerçekleşti. Bu tutar, 2026’nın ilk 6 ayında ise 161,9 milyar TL’ye ulaştı.
5 yılda yaklaşık 29 katlık bir artış yaşandığını vurgulayan Karabat, yükselişin bir bölümünde enflasyonun etkili olduğunu ancak bu ölçekteki sıçramanın reel sektörde nakit akışının ve ödeme disiplininin ciddi biçimde bozulduğunu gösterdiğini dile getirdi. İlk 6 ayda bankalara ibraz edilen çek sayısının 1 milyon 716 bine, karşılıksız çıkan çek sayısının ise 38 bin 900’e yükseldiğini aktaran Karabat, karşılıksız çek adedinin son bir yılın en yüksek seviyesine ulaştığını bildirdi.
Çeklerin ödenememesinin üreticiden tedarikçiye, işçiden bankacılık sistemine kadar geniş bir alanda domino etkisi yarattığını ifade eden Karabat, “Üretici tahsilat yapamıyor, tedarikçi ödeme alamıyor, işçi ücretini zamanında alamıyor ve bankalar kredi verirken daha seçici davranıyor. Bugün yaşanan tam olarak budur” dedi. ANKARA
***
Çiftçilerin borcu en üst seviyede
Tarım kesiminin bankalara ve finans kuruluşlarına olan borcu, 1 trilyon 439 milyar 81 milyon lirayla Cumhuriyet tarihinin en üst seviyesine ulaştı. Piyasaya borçlarının yanı sıra bankalara olan kredi borçlarını da ödeyemeyen çiftçinin kapısına haciz dayanıyor. Arazisi gidiyor, evi gidiyor, tarlası gidiyor, traktörü gidiyor, hayvanı gidiyor. Bu ay içerisinde 77 traktör ve 4 bin 509 tarla icrada işlemde görülüyor.
