- İadelerini bekleyen eşbaşkanlar: Halk da biz de iktidardan adım bekliyoruz. Ramazan Bayramı dediler, Kurban Bayramı'ndayız. Adım atan yok.
- Kayyumlar sürdükçe kaygılar artıyor. Bir oyalama taktiği var. Meclis, 90 gün tatile girecek. Çözüm isteniyorsa Meclis tatile girmeden kayyumlar gider, yasalar çıkar.
AZİZ ORUÇ/İSTANBUL
Barış ve Demokratik Toplum Süreci’ne rağmen kayyum uygulamasında ısrar ediliyor. Mart 2024 yerel seçimlerinin ardından 10’u DEM Partili, 3’ü CHP’li olmak üzere toplam 13 belediyeye kayyum atandı. Yerlerine kayyum atanan Dêrsim Belediye Eşbaşkanı Cevdet Konak, Wan Büyükşehir Belediye Eşbaşkanı Neslihan Şedal ve Colemêrg Belediye Eşbaşkanı Viyan Tekçe, belediyelerin artık halka iade edilmesini istedi.
Üç dönemdir kayyum uygulamalarının bir politikaya dönüştürüldüğünü belirten Dêrsim Belediye Eşbaşkanı Cevdet Konak, Dêrsim’in de iki dönemdir halkın iradesinin yok sayılarak kayyumla yönetildiğini hatırlattı. Kayyumların halkın iradesini gasp ettiği gibi tüm kaynakları da kendi çıkarları doğrultusunda kullandığını kaydeden Konak, Gülistan Doku cinayetine dikkat çekerek şunları söyledi: “Gülistan Doku kaybettirildiğinde kayyum kimdi, vali Tuncay Sonel’di. 6 yıl sonra gördük ki kayyum ya da vali, kamunun tüm güçlerini kendi kirli ilişkilerini örtmek için kullanmış. Halk için değil, kendisi için çalışmış. Tuncay Sonel’e ve yaptıklarına bakmak, kayyumun ne olduğunu görmek için yeterlidir.”
Halk belediyeye uğramıyor
Dêrsim’de halkın kendisini rahat ifade edebileceği, sorunlarını tartışabileceği, kendi emeğiyle yarattığı, kazandığı tek kurumun belediye olduğunun altını çizen Konak, “Yaklaşık 18 aydır Dêrsimlilerin yüzde 90’ı belediyeye uğramıyor. İradesi gasp edilmiş durumda. Bir yanda kayyum ve zihniyeti, diğer yanda halk ve iradesi var. Biz çözümün kayyumda değil, halkın iradesinde olduğunu söylüyoruz” dedi.
Söylenenler yapılmadı
Barış ve Demokratik Toplum Süreci’nin başladığı günden bu yana en çok dile getirilen, ancak yerine getirilmeyen temel konunun kayyumlar olduğunu ifade eden Konak, şöyle devam etti: “Halkla konuştuğumuzda şunu ifade ediyorlar: 'Evet, yüz yıl sonra devlet, Kürt halkının varlığını ve kimliğini tanıdı. Meclis’te komisyonlar oluştu. Komisyonlar raporlarını hazırladı. Önderlikle görüşmeye gidildi. Nisan'da adımlar atılacaktı. Raporlar taslak haline gelecekti. Yasalar Meclis’ten geçecekti. Hukuki ve siyasal zemin oluşturulacaktı. Önderlik özgür olacaktı, kayyumlar kalkacaktı. Peki ne oldu? Sayılanların hiçbiri olmadı. Bu nedenle halk, haklı olarak bunlara güvenmiyor, biz de güvenmiyoruz.”
Samimiyet göstergesi
Dêrsim kayyumunun görev süresinin 22 Mayıs’ta dolduğunu, ancak ‘kopyala-yapıştır’ yöntemiyle görevinin 60 gün daha uzatılacağını ifade eden Konak, “Halk da biz de iktidardan adım bekliyoruz. Ramazan Bayramı dediler, Kurban Bayramı'ndayız. Mayıs bitiyor. Adım atan yok. ‘Belediyeleri halka teslim edin’ diyoruz, o da yok. Kayyumlar sürdükçe güvensizlik ve kaygılar artıyor. Bir oyalama taktiği var. Bir ay sonra Meclis 90 gün tatile girecek. Çözüm isteniyorsa Meclis tatile girmeden kayyumlar gider, yasalar çıkar. Burada top iktidarda. İlk samimiyet göstergesi de kayyumlar olacak” diye konuştu.
Gerekçe yok, kayyum var
Sürecin barışa evrilmesinin temel koşullarından birisinin kayyumların gitmesi ve halkın iradesine saygı duyulması olduğunu vurgulayan Wan Büyükşehir Belediyesi Eşbaşkanı Neslihan Şedal ise “Kayyumların gitmesi tüm adımların önünü açabilecek bir başlangıç olabilir” dedi. “Kayyumlar yasaya gerek olmadan, bir imzayla geri çekilebilir. Bu kadar basit. Bizim de halkın da beklentisi budur” diyen Şedal, şöyle devam etti: “Mesela Miks’te (Bahçesaray) kayyuma gerekçe yapılan birçok iddia vardı. Ne oldu? Eşbaşkanımız beraat etti. Mêrdîn’de de aynı durum yaşandı. Hukuki hiçbir yanı olmayan gerekçeler dosya konusu yapıldı ve kayyum atandı. Tüm bu dosyalar beraatle sonuçlandı. Kayyuma gerekçe yapılan dosyalar ortadan kalkmasına rağmen belediyeler halka teslim edilmedi, kayyumlar gitmedi. Hukuksuz kararlarla kayyumlar görevde tutuluyor.”
Kayyumların geri çekilmesinin halkın sürece olan güvenini artıracağının altını çizen Şedal, “İktidarın önünde hiçbir engel yok. Söylemden çok artık pratiğin konuşması gerekiyor. Kayyumlar sürerken başka adımların atılması da zor. Zaman kaybedilmeden kayyumlar geri çekilmeli, eşbaşkanlar göreve iade edilmeli. Halka ait olan belediyeler halka teslim edilmelidir” çağrısında bulundu.
Kayyumlarla güven olmaz
Yerel seçimlerden sonra kayyum atanan ilk belediye Colemêrg olmuş, beraberinde Colemêrg Belediye Eşbaşkanı Mehmet Sıddık Akış da tutuklanmıştı. Colemêrg Belediye Eşbaşkanı Viyan Tekçe bir yandan demokratik çözüm, toplumsal barış ve diyalogdan söz edilirken, diğer yandan seçilmişlerin görevden alınmasının ve kayyum uygulamasına son verilmemesinin ciddi bir çelişki olduğuna dikkat çekti. Tekçe, “Demokratik siyasetin temel ilkesi halkın iradesine saygıdır. Göreve iade gerçekleşmiyorsa verilen mesaj nettir: Sorunu çözmek değil, mevcut statü korunmak istenmektedir. Kayyum politikası, devletin Kürt halkının iradesine duyduğu güvensizliğin ve demokratikleşme konusundaki isteksizliğin göstergesidir. Bu anlayış sürdükçe toplumsal barışa dair güven inşa etmek zorlaşır. Güven sözle değil, somut adımlarla inşa edilir” dedi.
Colemêrg’de derin tahribat
Colemêrg’in uzun yıllardır kayyum uygulamalarının en ağır sonuçlarını yaşayan kentlerden biri olduğunu anımsatan Tekçe, şöyle devam etti: “Seçilmiş eşbaşkanların tutuklanması ve halkın iradesinin sürekli gasp edilmesi, kentte sosyal ve ekonomik açıdan da derin yaralar açtı. Kayyum dönemlerinde halkın yönetime katılım mekanizmaları ortadan kaldırıldı. Yerel ihtiyaçlara göre değil, merkezi anlayışa göre kararlar alındı. Kısıtlı belediye kaynakları verimsiz kullanıldı. Gençlerin, kadınların ve dezavantajlı kesimlerin projeleri geri plana itildi. Halkta aidiyet duygusu zayıfladı, umutsuzluk ve güvensizlik büyüdü. Bugün Colemêrg’in yol, içme suyu, altyapı, temizlik ve istihdam gibi temel sorunlarının kronikleşmesinde kayyum yönetimlerinin önemli bir payı var. Kayyumlar, halka değil, kendilerini atayan makama karşı sorumlu.”
İlk ve en somut adım
Devlet Bahçeli’nin “Ahmetler göreve” açıklamasını hatırlatan Tekçe, şunları ekledi: “Seçilmişlerin görevlerine iade edilmemesi, iktidarın demokratikleşme konusunda söylem ile pratik arasında ciddi bir tutarsızlık yaşadığını gösteriyor. Eğer gerçekten yeni bir siyasi iklimden söz edilecekse bunun ilk ve en somut adımı, halkın seçtiği temsilcilerin görevlerine iade edilmesi olmalıdır.”
***
13 belediyeyi kayyumlar yönetiyor
31 Mart 2024 seçimlerinden sonra çeşitli il ve ilçelerde belediye eşbaşkanları ve başkanları tutuklandı, bazı belediyelere kayyum atandı.
* Kayyum atanan ilk belediye Haziran 2024'te Colemêrg oldu. Belediye Eşbaşkanı Mehmet Sıddık Akış hâlâ tutuklu. Akış, yargılandığı davada 19 yıl 6 ay hapis cezası aldı.
* 30 Ekim 2024’te İstanbul’daki Esenyurt Belediyesi’ne kayyum atandı. Belediye Başkanı Ahmet Özer tutuklandı. Özer, 1 Kasım 2025’te çıkarıldığı mahkemece tahliye edildi.
* 4 Kasım 2024’te Mêrdîn Büyükşehir Belediye Eşbaşkanı Ahmet Türk, Êlih Belediye Eşbaşkanı Gülistan Sönük ve Halfeti Belediye Eşbaşkanı Mehmet Karayılan görevden alındı ve yerlerine kayyum atandı. Kayyum uygulamaları hâlâ sürüyor.
* 22 Kasım 2024’te Dêrsim Belediye Eşbaşkanı Cevdet Konak ve Ovacık Belediye Başkanı Mustafa Sarıgül görevden alındı, yerlerine kayyum atandı.
* 29 Kasım 2024’te Wan’ın Miks Belediyesi Eşbaşkanı Ayvaz Hazır görevinden uzaklaştırıldı ve yerine kayyum atandı. Hazır, yargılandığı davadan beraat etmesine rağmen göreve iade edilmedi.
* 13 Ocak 2025’te Mersin’in Akdeniz Belediyesi Eşbaşkanları Hoşyar Sarıyıldız ve Nuriye Arslan tutuklandı, yerlerine kayyum atandı. İki isim 1 Kasım 2025’te tahliye edildi ancak kayyum uygulaması sürüyor.
* 29 Ocak’ta Sêrt Belediyesi Eşbaşkanı Sofya Alağaş görevden alındı ve yerine kayyum atandı.
* 11 Şubat’ta Wan Büyükşehir Belediye Eşbaşkanı Abdullah Zeydan görevden alındı, yerine Van Valisi Ozan Balcı atandı.
* 24 Şubat’ta Kars’ın Kağızman Belediyesi’ne kayyum atandı.
* 24 Mart’ta ise Şişli Belediyesi’ne kayyum atandı. Şişli Belediye Başkanı Resul Emrah Şahan hâlâ tutuklu ve kayyum uygulaması sürüyor.
