Kerem Sevînç albumê xoyê neweyî; Dejî ser qise kerd. 


Eleqeyê to bi muzîkî sênî dest pê kerd ? 

Têkîlîya min û muzîkî orteyê serranê 90’î, yanî serranê zanîngehî de dest pê kerd. Min û tayê embazanê xo yê wendekaran yew gruba muzîkî saz kerdibî. Bi na grûbe ma sendîkayan de, dezgehanê kultirîyan de konseran organîze kerdenê. Dima na gruba ma vila bîye û min zî rayîrê xo ra tena dewam kerd. 17-18 serrî yo ez muzîk îcra kena. 


Muzîk çi yo yan zî dinyaya to gorê muzîk yeno çî mana? Ti çira mûzîk îcra kenî û wazenî bi mûzîkî se bikerî ? 

Manaya muzîkî derg a la bi kilmî; muzîk îfadeyê ruhî yo. Nê hetî ra maneno edebîyatî, şîîrî; hetî ra zî goşeyê muzikî sey înan tuj nîyo.Yanî meramê îcrakerdoxî hîna xorîyan de gêrayîş wazeno. Muzîk de, îfadeyî sey sewbina huneran asan nînê ziwan, mana hîna xorîn a. Min gorê hewce nîyo ke mesajêkê muzîsyenî bibo. Bingehê huneranê bînan de tayê qaydeyê qetî estê. Sînorê muzîkî hîrayêr o. Muzîsyen, halê ruhê xo, hîssîyatê dinyaya ke ey zereyê xo de weye kerda, bi muzîkî ano ziwan. 

Min gorê na dinya de her kes hendayê bîyayîşê xo esto. Heme însanetîye rê çi vateyê to esto, gerek ti îfade bikî. Qebîlîyeto ke dîyayo to, ganî ti eşkera bikî. No qebîlîyet wazeno wa îlmî bo, wazeno hunerî bo, yan zî felsefî bo, ferq nêkeno. Muhîm oyo ke no fealîyetê to; ciwîyayîşê însanetîye de, fikr û ruhê însanetîye de ferqêk, averşîyayîşêk, roşnîyêk bîyaro meydan. Ez bi na çarçewa penceraya xo yê muzîkî ra ewnêna dinya ra. Ez wazena her tim mîyanê de muzîkî de bibî, wa muzîk zereyê min de kêmî nêbo. 


Ti eşkenî tayê albumê xo yê Dejî ra qal bikî û qey Dej? 

Ez konseranê xo de zaf dorim goş dana goşdarîkerdoxan. Ma muzîk ser o suxbet kenî. Sehne ser o de zî ge-ge ez derheqê yew babete ser o yew suhbetêkê kilmî akena. Yanî hetî ra ê min goşdarîyênê hetê ra ez înan goşdarîyena. Yewbînan ra famkerdiş muhîm o. Nê goşdarîkerdoxî to ra çi wazenî? Ti çi danî înan? Hetê hunerî ra çîyo ke ti bidî înan esto? Çimê to birneno ke vengê to bireso zerrîyê înan? 

Prosesê mino ke beyntarê ‘LOME’ û ‘DEJ’î de, bi kilawuzîya nê persan vîyart. Eke ez berî çira DEJî ser. Ez vana qey keso ke wayîrê derdî yo, wayîrê dejî yo, hîna rast dinya ra fam keno. Eke ti sereyê xo berz bikî biewnî însanan ra, ti vînenê ke; kam derd û dejanê xo ra haydar o, kam sereyê xo seba însanan, seba kultirî, seba aşîtî, seba îlmî, seba hunerî dejneno o merdim kamîl o. Merdimanê bêxeman ra çîyêk pawitene veng a. 

Ziwanê min, min rê derd o. Hetê kultir, huner û edebiyatî ra apeymendiş min rê derd o. Têkîlîya însanan de bêzerrîyîye min rê derd o, eşqê modernan de kemî/nêmcetîya hîssîyatan min rê derd o. Pêserardişê nê derdan min de yew dejo nimite ardo meydan. Her kes nêeşkeno derd û dejanê xo de bêro têrî. Oyo ke haydarê nînan o, bi gamanê raştikên aver şino. 

Min zî no prosesê nê albumî de dejanê xo rê şahidîye kerd. Min xo rexne kerd, analîz kerd. Mumkun mertebe min hetanê xo yê pozîtîfan aver vet. Tabî ez bi temamî serkewte nêbîya, la min sereyê xo zaf dejna. Coka ez ewnîyaya konseptê albumî ra nameye ‘DEJ’ min rê hîna raştîkên asa. Naye ra nameyê albumî DEJ bî. To şîîra mamosta Malmîsanijî Poşman zî bi hawayê deyîre wenda. Eka ez xelet nêbî, reya verêna ke kirmanckî de yew şîîre bîya deyîrê. No fikirê hîşê to de sênî virazîya? 

Zanayîşê min gorê na reya verêne nîya. Mikaîl ASLANî serranê verênan de yewna şîîra M. Malmîsanijî ser o xebitîya bi û albume de sey deyîre ca da aye.Tabî derheqê Malmîsanijî de ez qayil a zaf çîyan vajî la no roportaj qîm nêkeno. Tena ‘Malmîsanij’, yan zî têsîro ke ey min ser verdayo belkî do bibo babeta sewbîna yew roportajî. Çunke înasar merdimê munewerî her wext nêvejîyênê. Ez Kurdolojîyê Artukluyî de programê masterî de beşa kirmanckî de demek bîya wendekarê ey. Ma bêzanîngeh zî ge-ge pîya wext vîyarnayenî. Ez ey ra hem formal hem înformal zaf çîyan musaya. No semed ra ez xo sey wayîrê şansêk hesibnena. 

Gelek nuşte, kitab û cîgêrayîşanê mamosta Malmîsanijî ra yew zî kitabê şîîran yê ey o. Heme şîîrê ey zî yewbinan ra xorin ê. Belkî şima rê mubalaxa bêro la min 2-3 hewte de nê heme şîîrî ezber kerdî. Feqet na şîîra ke min beste kerda, sewbîna yew ca de vejîya min ver o. Zaf weş bi min şîye. 

‘’Eke ti derdan tew bidî dima ti zaf poşman benî 

bizane ez fek akera kilî min fek ra perrenî 

Ti qet wina meewni na bêvengîya bêvengi ra 

Bizane ez wele bîya bêhesî û bêkesî ra’’ 

Tabî vateyanê xo rê beste viraştiş rehet o la yew şîîre rê muzîk viraştiş çetin o. Hela ke na şîîre yê Malmîsanijî bo hîna çetin beno. Neyse ez derg nêkerî; rojêk mamostayî ez û çend embazan dawetê keyeyê xo kerd.Tabî ê embazî zanayenê min muzîk viraşto na şîîre rê.Uca de zî qalê ci bî û min gîtar cinit û aye vat. Mamosta zî îzîn da, min winî girewt repertuarê albumî. Tîya ra ez M. Malmîsanijî rê zî zaf-zaf selam û hurmet kena. 


Deyîranê to de merdim xo, rewşa ewroyine ya şarê xo, welatê xo, xorînîya ziwan û kulturê xo vîneno. Na dewlemendîye kamca ra yena? 

Ez nê vateyanê to sey îltîfatî hesibnena. Goya ma ‘Wextanê Modernan’ de ciwîyenê. Ma hetêk ra ûsulanê nê çaxî ra pêra beste yê, heto bîn ra ma yew hengame yew firtine mîyan de ciwîyenê ke ke qet meperse! Ma ne bîy însanê modernî, ne zî dewijîya xo ra derabîye. Halê jenerasyonê min û oyo ke min ra verî hîna xirab o. Enteresan o; no beyntarde mendiş min rê hîna makul yeno.Tebîî yo ke no wezîyet, têsîrê muzîkê min zî keno.


Ma ser o asîmîlasyonê dewlete esto


Zafê hunermendê ma bi ziwanê ma muzîk îcra kenê la cuya inana rojane bi tirkî ya. Ti derheqê na rewşe de çi vajî ? 

Yew vateya verênan yê ma esto,vano: ‘Şand de îqrar û îman, şodir de toz û duman nêbeno’. Eke hunermêndo ke vîzyonê xo estbo gani xo rê raşt bo. Karê hunerî de samîmîyet çîyo ke muhîm o. Goştarekerdoxî xapênayîşî lez fam kenê. Opsîyono ke dayo to, ca de apey gênê. 

Seba ropartajî ez to rê zaf sipas kena. Wa DEJ nika ra bixêr bo. Eke vateyê to yê peyênî estê ma înan zi bigîrê. 

Ez 3 serrî yo ke albumê DEJî ser o xebetîyena. Album viraştene çîyêko zehmet o. Hele muzîsyenê kurdan rê hîna zor o. Çunke ma hetî ra mîyanê de yew cengî de hetî ra ma ser o asîmîlasyonê dewlete esto û ma vera nînan têkoşînê kulturî kenê. Ez miletê ma ra wazena ke wa wayîrê nê albûm bivejîyo. Ez wendoxanê şima rê zaf selam kena û to rê spas kena. 


WELAT R. RAMÎNAZAD / AMED