SARAH BOSELEY - MARTİN BELAM
Her beş insandan biri bulaşıcı hastalıkları insanlara çoğunluktan çok daha fazla yayılıyor. Bunun sebebi ne?
Süper bulaştırıcı nedir?
Bulaşıcı hastalıkların bulaştırılmasında herkes eşit değil. Aslında, en azından yirmi yıldır araştırmalarla sabitlendi ki, 20/80 kuralı diye bir şey var: her beş insandan biri diyebileceğimiz küçük bir çekirdek grup, çoğunluğun yaptığından çok daha fazla sayıda insana hastalık bulaştırıyor.
Birinin süper bulaştırıcı olması nasıl gerçekleşiyor?
Buna dair bir dizi teori var ama net bir cevap yok. bazıları, bunun süper bulaştırıcının bağışıklık sistemi ile alakalı olduğunu söylüyor. Buna göre, süper bulaştırıcının bağışıklık sistemi, virüsü etkisiz hale getirme konusunda çok iyi olmayabilir ya da o kadar iyi olur ki, semptomları kendisi hissetmez ve bu arada insanlara bulaştırmaya devam eder. Ama muhtemelen birden fazla faktör söz konusu, buna ilk daha yüksek dozda virüse maruz kalmış olmak veya birden fazla patojenle enfekte olmak da dahil. Bir şey ise kesin görünüyor: Kimin süper bulaştırıcı olacağını, kimin olmayacağını bilmek imkansız.
Yeni koronavirüsün süper bulaştırıcıları var mı?
Öyle görünüyor. Britanya’daki üçüncü koronavirüs vakası olan hasta, 50’lerinde bir adamdı ve koronavirüsü Singapur’daki bir konferansta kapmıştı. Ardından Alplerde bir kayak evinde ailesiyle birlikte kalacağı Fransa’ya gitti. Adam Birleşik Krallık’a geri dönüp de burada testi pozitif çıktığından bu yana, evde kalanlardan ve aralarında dokuz yaşında bir oğlan çocuğunun da bulunduğu beş kişinin koronavirüs testi pozitif çıktı. Aynı evde tatil yapan bir başka insan Mallorca’daki evine gittikten sonra Palma’da hastaneye yatırıldı. Baş tıbbi yetkili, İngiltere’de bu Fransız kayak tesisinde kalan dört kişinin testinin daha pozitif çıktığını açıkladı.
Singapur konferansına katılan delegeler arasında, Çin’in Wuhan eyaletinden gelmiş biri de vardı ki bu adam da bir süper bulaştırıcı olabilir. Kayak merkezine giden adamın yanı sıra, konferansa katılıp memleketlerine geri dönen birçok kişinin daha hastalandığı bildiriliyor.
Başka bulaşıcı hastalıklarda da bu oluyor mu?
Evet. Süper bulaştırıcıların geçmişi ta 1990’lerin başına kadar uzanıyor. Örneğin tek bir kadın, kendisinde hiçbir semptom olmamasına rağmen 51 kişiye tifo bulaştırmıştı. Daha yakın tarihli olarak ise, Finlandiya’da bir lisede tek bir öğrenci, 1998’de 22 kişiye, bunlardan 8’i aşılı olmasına rağmen kızamık bulaştırmıştı. 1995’de Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde iki kişinin 50 kişiye Ebola bulaştırdığı ortaya çıkarıldı. 2002-2003 Sars salgınında ise, çoğu insan fazla enfektöz olmasa da, Singapur’daki birkaç süper bulaştırıcı virüsü her biri 10’ar kişiye bulaştırmıştı.
Çeviren: Serap Güneş
Kaynak: Guardian