Kirmancan ser o de xeylê çi ameyo vaten, la merdim eşkeno-şeno vaco çîyo de şênber zî nêameyo vatiş! Kirmancî kamîyê, kotî ra ameyê û eslê înan reseno heyanî kotî, roca ma ya ewro de, bi heme hetanê xo nêyeno zaneyene. Seweta ke na mijarî ser o de yew gureyîn-xebata civatî û tarîxî nêameyo kerdiş, mijarê de manîpulasyonî ra akerde yo. 


‘Kirmanc û Kurmancî jûyê

Ez zî qebul kena ke tarîx û civata kirmancan ser o de xebat rayîraberdiş kar û gureyîne do asan nîyo. Kirmancî, verê mîladî 5 hezar serran ra heyanî enka-nika, no 7 hezar serr o xeylê bîyê vila. Zey ke Rayver Apo zî ano ziwan, kirmancî Vaşûrê Zagrosan ra heyanî mintiqa Dêrsim û Çewligî cewhera kurdeyatî û xeta xoverdayîşî pawitî. Xora nameye koyê Zagrosan zî bi kirmanckî yo. Yeno maneya ‘Cayo ke roc uca ra beno awan.’  

Dişmenê ma wazenê mavêna şarê ma de  cîyatey avera biberê, kirmanc û kurmancan pê ra bibirnê. Ma eşkenê sey finak çekuya “zaza” yî binawnê. Na çeku kotî ra ameyo, çire kirmancan ra “zaza” yeno vatiş? Yeno zanayîş ke şarê ma yê kirmancî çekuyê “zaza”yî qebûl nêkenê. 

Çimkî her kesî ra vêşêr dewleta tirk çekûya “zaza” gurênana û vana “zazayî kurdî niyê.” Hetê kilturî û ciwatî ra zî yew pêwendî û eleqaya çekuya “zaza” bi kurdan ra çinyo. Merdim eşkeno na persî zî bikero. Madem eleqaya ci pê ra çinyo çekûya zaza kotî ra ameya? No mijarî de tezî estî. Kesê ke teza yewin pawenê; vanê ke; zaraveya kirmanckî de fanema “z” yî bol vîyareno. Serva-seweta nêyî zî serdestî kirmancan ra vatê “zaza” û bi no hewa waştê yarî-kuçatê xo bi kirmancan ra bikerê. Hemverî nêyî, tayînî zî no tezî qebûl nêkenê û tezê do bîn çekene asan. Goreyê înan kokê kirmancan reseno heyanê demê Medan. 


Wextê Medan de kirmancî?

Goreyê na tezî, wextê Împaratorîya Medan de kirmancî mintiqaya Hemedanî de ciwîyayê û ziwanê qesrî yê Medan zî kirmanckî bi. Vanê ke mintiqa Hemedan û Rojhelatî de cayê bi nameyê “Zazan” estbîyo. (Hona zî ewja de yê) û çekûyê “zaza” zî uca ra ameyo. Yanê vanê ke kirmancê vakurî herema Zazan ê Rojhelatî ra ameyî. Goreyê mi îxtîmala raştînê na tezî henday çînya. Çimkî; ameyo îspatkerdiş ke kirmancî vere zemanî 5 hezar serr de (dema Hûrrîyan de) mintiqaya Çewligî de ciwîyayî. No zî yeno na mane ke verê Medan 4 hezar serr kirmancî vakurê Kurdistanî de estibî. 


Eleqeyê kirmancan bi Rojhelatî 

Reyna-fina roca ma ya ewro de, Rojhelatê Kurdistanî de qey-çima kirmancî çinyê. Eke kirmancî Rojhelatî ra ameyê se, ganî-gerek ewro Rojhelatî de kirmancî biciwîyayê. Rojhelatê Kurdistanî de teyna Hewreman/Goran’î estê. Zaraveyanê kirmanckî û goranî xeylê nezdîyê pê bê zî, nê hurdîna zarava têy-pê ra cîyayî yê. Yew leteyê koyê Zagrosan Rojhelatê Kurdistanî mîyanî de maneno. Seweta-qabê nêyî, beno ke kirmancî Rojhelatî de zî ciwîyayîbê, la no nîno na mane ke kirmancî Rojhelatî ra hameyî vakur û kokê kirmancan reseno heyanî Medan. Verê Medan de zî kirmancî estibî û koyanê vakurê Kurdistanî de ciwîyayê. 


KENAN AVCI/GIROTXANEYÊ SÊWEREG