HIDIR ATEŞ / BERLİN
Berlin’de 2002’den bu yana faaliyet yürüten Kirmanc Dili ve Kültürü Enstitüsü (ÎKK) Kirmanckî’nin geliştirilmesi için önemli çalışmalar yapıyor. Berlin ȊKK Başkanı Lerzan Jandil’in anlatımına göre; 1999 yılında başlayan ’Kirmanckî dilinin kaybolma riskine karşı neler yapılabilir?’ tartışmaları ardından enstitü kurma kararı alınıyor. Tüzük ve diğer çalışmaların tamamlanmasıyla 12 Eylül 2002’de açılış yapılıyor.
Hedefimiz Kirmanckî’nin geliştirilmesi
Jandil, Kirmanc Dili ve Kültürü Enstitüsü’nün temel hedefinin kaybolmaya yüz yüze olan Kirmanckî’nin geliştirilmesi olarak tanımlıyor. “Kırmanckî kaybolmayla yüz yüze olan bir dil. Bunun bilincindeydik” diyen Jandil, önceliklerini şöyle sıralıyor:
* Kirmanckî’nin geliştirilmesi
* Kirmanckî gramerin netleşmesi, sözlük hazırlamak,
* Anne/babalara çocuk eğitiminde destek verilmesi.
Çocuklara özel ilgi
Jandil, Kirmanckî’yi sevdirme konusunda çocuklara özel önem verdiklerini belirtiyor. Bu amaçla dil kursları ve “Okumak aydınlıktır” (Wendene roştiya) projeleri 1990’larda başlatılmış. O dönem Alan Dilipak’la birlikte 5 kitap hazırladıklarını belirtiyor Jandil. Ara verilen bu çalışma 2010 yılında Dilipak ve Kürt Veliler Birliği sorumlusu Günay Darıcı’nın yardımıyla yeniden başlatılıyor. Bu kez Kirmanckî-Kurmancî/Almanca 2 dilli olarak çıkarılan kitaplar yoğun bir ilgi görüyor.
İki dilli kitaplar
Jandil’den dinliyoruz: “İlk kitap ‘Kermo Çimvêşan’ (Açgözlü Kurt), renkli ve siyah/beyaz CD’li olarak yayınlandı. Ardından 5 kitaptan oluşan ‘Kelime Hazinesi’ (Xiznaya Çekȗyan) serisi çıkarıldı. Bu seride 12 kelime alınıyor, 12 alıştırmayla resimli olarak çocuklara öğretiliyor. Devamında ‘Şilan’ın Rüyası’ (Hewnê Şîlane) Newroz hikayesi kitabı geldi. En son ‘Cesur Kurbağacık’ (Beqoku Celasun) kitabını çıkardık. Bu kitaplar ciddi bir ihtiyacı karşılıyor. Okullarda ve kütüphanelerde bu kitaplar var.”
Kirmanckî çocuk grubu
Bu dönem yapılan çalışmaları ise Kirmanckî’nin standartlaşmasına yönelik. Halihazırda dil atölyesi ile Kirmanckî çocuk grubu bulunuyor. 3-6 yaş arası çocuklar haftada bir aileleriyle birlikte kursa katılıyor. Jandil, Kirmanckî/Almanca olarak iki dilli yapılan bu çalışmanın oyun ağırlıklı olduğunu söylüyor.
Kurslara ilgi yetersiz
Üyelere yönelik olan ayda 1-2 kez gerçekleştirilen dil atölyesi toplantıları ilgi duyanlara açık yapılıyor. Enstitü bünyesinde kurslar da veriliyor. Şimdiye kadar yaklaşık 120 kişinin katıldığı kurslar iki ayrı kategoride yapılıyor.
Enstitü talebi karşılayacak donanıma sahip ancak kurslara katılımda ilgisizlik var. Talep durumunda Kirmanckî öğretmen yetiştirmeye yönelik eğitim programları da var.
‘Aydınlarımız ilgisiz’
Berlin ȊKK Başkanı Lerzan Jandil’in şöyle bir çağrısı ve sitemi de var: “Yeni Özgür Politika okurlarına ricam Kürtçe sayfalarını (Kirmanckî/Kurmanckî) okumalarıdır. Bu dilin kaybolmasından esef duyan, üzülen ve endişesi olanlar yan yana gelmeli; bilgi, birikim ve emeklerini bileştirmeliler. Bunun yolu da örgütlenmektir. Kirmanckî’ye sahip çıkmalıyız. Aydınlarımız dile sahip çıksınlar. Aydınlarımız biraz ilgisizler. El ele verirsek dilimiz üzerindeki yoketme politikalarını boşa çıkartabiliriz.”
