Konferansê Tevgera Ziwan û Perwerdeyîya Kurdi ya 5’ine 25-26 hezîranî de Amed de Keyeyê Çanda Kulturê Cegerxwînî de kom bî. Heme şaristanê Kurdistanî û metropolanê Tirkîya ra 118 delegeyî û 125 meymanî nunerê sazî û partîyan beşdarê nê konferanse bîy. Nê Konferansê TZP zî bi nameyê şîarê Azadiya Ziwanê Kurdî Tacîdarkerdişê Şorişa Rojawanî ra û seba ke mamosteyê Rojawanî de şehît kewtî û şehîdê Pirsûsî ra nameyê dîyarî kerdî. Destpêka Konferanse bi rêzgirotişê şehîdan ra û marşê Ey Raqîp ra destpê bîy. Hînê badî zî bi nameyê TZP-Kurdî ra perspektîf ame wendiş û tira dima zî ayê ke bi nameyê sazîyan ra ameybî fikrê xo ardî ziwan. Hînê badî zî delegeyan yew bi yew fikrê ramanê û rexneyê vatî.
Seba averberdişê ziwanê dayike
Bi verên ra ke nê konferans de çîyê muhîmî amey niqaşkerdiş labelê seba ke heme delegeyî û meymanî seba ziwanî û vergirotişê asîmlasîyonî û otoasîmlasîyonî ra fikrê vajê nê 2 rojî qîm nêkerd. Ancî zî bi zafin ra zaf delegeyan û meymanan fikrê xo û rexneyê xo vatî. No warî de hema hema her kongre, na konferanse de zî zaf çîyê muhîmî amey qalîkerdişî labelê hewayê her wextî de nê çîyê muhîmî nînê piratîzekerdiş. Seba averberdişê ziwanê dayike ra û vergirotişê asîmlasîyon û otoasîmlasîyonî ra hema zî problemê girdî vejîyay raşte. Bi yewin ra nê probleman ra Ravêreyî TZP-Kurdî de yew xetimyayîş esto. Dîyene de zî seba xebat ziwanî ra profesyonelî çinî ya û ê hîrine zî aborî yanî debarî de heme çî yeno xetimyayîş. No warî de bi esil babet îdarekarê xebatkarê TZP-Kurdî nêeşkenê ke xo sernewera newe bikerê, xo virazê.
Çîyo nê pawitişê menfatî?
Esil problem rewşa rêxistinîya. Cayo ke rêxistinî nêro gurênayîş na zî şaş bêyro gurênayîş hînê weyra de averîya xebate nêbena, hela hela xebata ziwanî qet nêbena. Nê hewa nêweşî hema hema heme sazîyan û dezgeyan de esta. Labelê bi yew tewr nê sazîyê rêxistinî xo newe nêkenê û rêbazê rêxistinî nêşixulnenê.
Bi taybetî xebata ziwanî zaf çîyo pîroz û muqadesî yo. Heyana bi rewşa zerrî ra xebata nêbo se ziwan aver nêşano û vergirotişê asîmlasîyon û otoasîmlasîyonî nêbeno. Ma ewnê ke ayê ke xebata ziwanî de ca gêynê na zî sewbîna xebata rêxistinî de ca gêynê, bi taybetî de rewşa ravêreyî de berjewendî, menfat pawenê. Çîyo nê pawitişê menfatî? Nê pawitişê menfatî vanê na no warî de ma name bikerê, na zî averî de serekê şaraderî bibê, na zî avirî de senîhewa bibê wekîl û parlementer. Bi zafî ra rewşa sazîyan de hema zî zîhnêyetê îqtîdarî esto. 2006’î ra nate têkilîya min TZP-Kurdî Der ra esta labelê çîyo ke ez zana ê kesî ke rayverî de ca gêynê qet nêbedîlîyenê sakî înan ra vêşêr merdimî ziwanzanî û zanayey çinî yê.
Na zî no warî de xebate kenê
Seba averberdişê ziwanî ra bi verênî ra rewşa profesyonelî ganî bibo. Tevgerê ziwanî de profesyonelî çinê bo se ziwan qet aver nêşîyeno û her wext xo dibare keno. Embazê ke xebata ziwanî kenê roj de yew hile şanê dibistanê fermî de gedeya û domanan asîmîle kenê û hila bîn zî yenê ser ziwanê perwerdeyî ya dayike ra perwerde danê û na zî no warî de xebate kenê. Sewbîna ayê bîn zî mamosteyê teqawîtîyî. Nê mamosteyê teqawîtî zî hende zaf verîm nêdanê û rewşa pirofesyonelî zî no hewa yew rewşa. Heyana ewro TZP-Kurdî seba averbîyîşê ziwanî ra nêkewta şarî mîyan û xebate nêkerda. Seba ke bînaya Kurdî- Derî de xebata kursîyerî kerda û seba rojê ziwanê dayike ra 15’ê Gulane de 21’ê Sibate de çalakî û meşî viraştî.
Akerdişê pêşdibistanan
Tabî no hewa tewr zî ziwan aver nêşono û xo her wext dibare keno. Halbûkî Kurdî- Dere de her serre de zaf mamosteyê serfitîqa gêynê û benê mamoste. Nê mamosteyê her go yew yew taxira vila bê û meclîsê şaran de perwerdeyê ziwanê dayeke bidê se ziwan hîna zaf aver şîyeno û xort beno. Ê dîyene zî akerdişê qireşê gedeyan o. Çimkî vergirotişê asîmlasîyonî akerdişê qireşê gedeyan ra vêreno. Hîrine zî akerdişê pêşdibistanan o. Nê heme şiqî konferanse de amey niqaşkerdiş û hewayê wextê verî zî biryarê muhîmî amey girotiş. Tabî ke eke nê biryarî bêyrê pratîkkerdiş, esil mesela pratîkkerdiş o.
Heremê kirmancan de xebate çinî
En rewşa muhîm zî seba xebata kirmanckî, zazakî, kirdkî dimilî. Her Konferase de seba lehçeyê kirmanckî ra zafî çîyê muhîmî yenê vatiş la gelo nê vatişî zî rewa rewe hema yenê virîkerdiş.
Zarawaya kirmanckî her roj hîna yena vinîkerdiş. No warî de en heremê mayê muhîmî Dêrsim, Çewlîg, Gimgim. Xarpêt, Pîran, Hêne, Sêwreg zaf 0cayan de xebate çinî ya. No hewa zî yeno fam kerdiş ke eke şima muhîmey nêdanê nê lehçeyê kirdkî sewbîna mêrdimê xirabî bi rewşa asanî ra nê lehçeyî ra wayîr vejîyenê û xirab kenê. Hata no warî de embazê kirdasî zî wazenê ke nê lehçeyê delalî xo mîyanî de bihelnê û nanê dişmenî ra riwe bisawê. No warî de her kongre û konferanse de seba mamosteyê serfitîqa gêynê û benê mamoste nê mamosteyê ganî her di zarawayan bizanê. La çiheyfo ke no warî de qet yew misqalek çî aver nêşî yo û na ray kenê ke mamosteyê dimilîyan bi rewşa mecbûrî ra kirmancî bidê qalîkerdişî. Çimkî vanê ke ma nêeşkenê kirdkî bander bibê û nê sebeb ra zî ganî şima zî kirdkî nê, kurmancî xebere bidê ke ma zî bi rewşa asanî ra fam bikerê. No hewa yew rewşe zaf şaş a û nê rewşe, rewşa oto asîmlasîyonî ra xizmet kena.
Xebata kirmanckî sero xebata kolektîfî bibo
Bi verên ra seba xebata kirdkî ra TZP-Kurdî berpirsîyar a. La gelo heyana ewro zî seba xebata kirdkî zaf taynî xebate bîya û na zî aya xebata ke bîya şaş bîya û bê kolektîfî bîya yan zî şexsî bîya badî nê xebate bi nameyê Kurdî-Der ra mal kerda. Hînê bawerîya ma esta ke enkay ra pey TZP-Kurdî de xebata kirmanckî sero xebata kolektîfî bibo. No warî de çend serrî ra ver Çewlîge de Konferansê kirmanckî virazîyay. Nê Konferase de biryar ame girotiş serra bîne de nê konferanse Dêrsim de bivirazî yo. La nê Konferansê Çewligî ra dime heme girotişê biryaran ame vîrîkerdiş. Ancî nê konferanse de seba xebata kirdkî ra yew rewşa pozîtîfî amey girotiş û Dêrsim de zî xebata destpê bikero.