Ma yê kî çar dêsan mîyan de bi hayranteyî ravêrdeyî şopnenîme. Verkewtenê hetê sîyasî, lejkerî û dîplomasîya raşteya şaranê rojakewtena mîyanêne vejenê werte û fînenê awa zelale ya têkoşîne ser. Nexaşim raşteya mejuyî, karîteyî/ çandî ya şarê kurdî gilêşkîya nîjadperestî mîyan de ronceneyê bî, bi hewldana livdaranê şarê ma ya her roj vêşêrî vijêna werte, bi sazî û dezgeyanê şarê ma ya rade gêna.
Sazî û dezgeyê şarê ma
Sazî û dezgeyanê komelkî mîyan de awanîyê kî tewr vêşî mexsedanê cematan, olan, netewan û çînan şênber kenê, rewa bîyayene ci defînenê lîteraturê gerdunî mîyan sazî û dezgeyê ziwanî yê. Çikî nê sazîyan de problemê ê şarî bîn ra kok ra gêrênê dest.
Çikî ziwan problemê komelan de rola zerrî û mezgî kay keno, problemî mojneno merdimeya haydare.
Bêşik û guman seweta şarê ma persgirêka tewr gird û bînên ziwan o. Kamnameya şarê ma ya netewî zî problemê çinêkerdena ziwan û kasît/çanda ma mîyan de ameya vînîkerdene. Ewro roj her çend kî bi têkoşîna des serrana bi fedakarêyêna gird û bêhemteya erjê şarê ma yê kî tirawîyayî bî, jew bi jew bî ariq, gonî û cehdê şehîdan û lehengana dest fineyayê zî bi awayêko fermî dadî no heqê şarê ma dest nefîneyayo.
Na têkoşîna des serran mîyan de ma na jû rind dî, tespît kerdî kî seweta kî heme erjanê ma yê netewî raştêya xo ra dûrî finê verê verikan dest eşto bi ziwanê ma. Na jû raybazêna rêz ra nîya. Netîceyê planêno mêjuyî de na raybazê dekerda merîyetî awa cuya komelkî ayreyê zîwanê ma sero birnayo. Her ke bi darê zorîya ziwanê ma gorî kerd awa cu bexçeyê erjanê ma yê netewî sero birnê. Bi awayêko hovane êrişê/galayê heme estbîyayenanê şarê ma kerd. Bi no babeta verîkî ziwanê ma û heme erjê şarê ma yê mejûyî xolincîya netewe-dewlete mîyan de bê çim, bê goş, bê ziwan verdeyayî û dima zî talan kerdî.
Seweta ti dem kilm bî gazincî estbî
Netîceyê têkoşînêna çewres serran de sazî û dezgeyê şarê ma awan bîyê. Nê dezgeyan ra ya tewr erjîyayê TZP-Kurdî ya. TZP-Kurdî konferansê xo yo pancîn 25-26’ê hezîrane, Amed de, keyeyê çand/karît ya Cegerxwîn de viraşt. Ma ê kî çardêsan mîyan de no kombîyayîşo mejûyî bi heyecan şopna.
Goreyo kî ma çapemenî ra şopna. Nê rojdema giranî mîyan de heme şaristananê Kurdistanî ra, Metropolanê Tirkîya ra 118 delegeyî, 125 meymanî, nunerê sazî û partîyan beşdar bîbî. Nirxandinê kî konferansê sero bîyera vîjyayê werte, seweta ti dem kilm bî gazincî estbî. Pirsgirêyî verhera nêameyîbî ziwan. Binpaykerdena heme erjanê şarê ma ziwanî ra dest pey kerdo.
Wexto kî cêravetena pirsgirêyan ziwan ra dest pey kero do bibo hîmê cêravetena heme pirsgrêyan.
Ziwan sîya hîmê erjanê şaran o
Mejuya awankerdena netewdewlete tirkan de na jû esta. Wexto kî dest dergê erjanê şarê ma kerdo bi cîdîyet û dîsîplînêno bêfesala ziwanê ma sero vinderdê. Seweta kî ziwanê ma çinê kerê dest çîçî ameyo texsîr nêkerdo. Ewro roj seweta kî ma nê erjê xo yê netewî goreyê heqîqeta ci bidest fînê ganî vere heme çî her hewldêr; mamoste, nuştox, roşnvîrê şarê ma xo bi xo dîsîplînîze bikerê. Destvistina erjanê şarê ma rê x ora dest pê kerdene, bi dîsîplîn têgêrayene elzem a. Merdime kî xo bi no hawa amade kere şene rîskan bigîrê, destan û bazîyan weşarnê dekewê kare mîyan.
Ziwanê Dêmarî; kirmanckî/zazakî/dimilkî
Zey her konferans û kombîyayîşî no konferans de zî seweta ziwanê kirmanckî qerarî gêrîyayê. La mixabin ê vatenî atmosfera xo de fetisênê, vîra şinê. Eki ziwan hîmê erjanê netewî yo ziwanê kurdî mîyan de ziwanê/zarawayê kirmanckî zî hîmo tewr veren o. Eki mamoste, nuştox û ziwanzanê şarê ma wazenê ma hîmê ziwanê xo mezbût ronê ganî ma karê xo bin ra bigîrê dest. Cayê dest pê kerdene kî rind bipeyîtneyo karûbar do rind raye ra şiro. Eki ma nîmçe ra dest pê kere leya karî do nîmçe de biqurfîyo. Her konferans de xeylekên çî yene ziwan, qerarî gêrênê. La nê qerarî nêpeysenê, bîyaye nêbenê! Çire? Goreyê vînayene, cêravetene û famkerdene min kare ziwanî bin ra nêgêrêno dest. Yanî çime ra dest pê nêbeno.
Çimeyê ziwanê kurdî zarawaya kirmanckî ya. La mixabin ez bi xemgîneyî wazena çimdêrî/çavdêrîya xo bara kera! Nexasim embaz, mamoste, nuştoxê kurmancî (pêroyê ci netede) bi giranî ziwanê kirmanckî zey ziwanê dêmarî vînenê. ‘Nêbo zî beno’ Biewnîyê kovaranê ma ra! Bêyî kovarê kî kirmanckî vîjenê her humare de şîîrêy weşênenê. Ca nêdanê nuşteyanê kirmanckî yê dergan. Goreyo kî ez fam kena na jû netîceyê “xora kes nêwaneno/a. Hewce nêkeno kî ma biweşênê” ya.
Raybaza rayver Apoyî
Na jû zîndanan de zî wina ya, zîndanan de her qade de kovarî vîjênê. Wexto kî nuşteyê cigeyrayene şinê embazê kî organize kenî, vanê: “Zaf derg o, kes fam nêkeno. Şîîrêy binûsnê ma biweşênê.” No feraset her çend nîyetê ci de çinêbo zî ziwanê kirmanckî zey ziwanê dêmarî vîneno.
Eki kar û barê ma goreyê cehdê ma netîceyê nêfîneno dest, ganî merdim ageyrayo xo tespit kero, çimeyê kemaneyî xo de vînayene raybaza rayver Apoyî ya. Heme beşdarê konferansa TZP-kurdî rê serkewtene wazena, hurmetanê xo peşkeş kena.