1915 yılından önce kentin en büyük Ermeni köyü olan Germuş, Urfa merkeze 10, tarihi Göbeklitepe’ye 5 kilometre uzaklıkta bulunuyor. Zamanında 800 hane olan Ermeni köyü, şu an en fazla 20 hane ve çoğu ev yıkılmaya terk edilmiş. Tarihi köyde en çok zarar gören mekan ise Germuş Kilisesi.
Ermenice’de köprü anlamına gelen Gamurç’tan ismini alan Germuş Kilisesi şimdi ahır olarak kullanılıyor. Üstelik, kiliseye bir darbe de kilisenin etrafını kazan defineciler tarafından vurulmuş. Restorasyon yapılmadığı için çatısında çökmeler oluşan yapının içindeki hayvan dışkıları her şeyi anlatıyor.
Asıl ismi ile Surp Asdvadzadzin Kilisesi’nin yanı sıra, 100’den fazla öğrencisi olan bir okul ile eski manastırdan da hiçbir iz kalmamış. Sit alanı olmasına rağmen köyün üst tarafında birçok mağara yıkılırken, alana bir de fabrika kurulmuş.
1890’nın başlarında köyde bin Hristiyan yaşıyordu. 1895’te Ermenilerin katledilmesinden sonra başlayan göçle beraber köy Iraklı bir şeyhe hibe edildi. 1915’ten sonra Ermeniler, Germuş’u terk ederek Musul ve Halep’e yerleşti. Köy ise daha sonra Şükrü Öncel’e satıldı.
Arjin Dilek Öncel