Filmê erjîyaye ya Mell Gîbsonî ya bi nameya ‘Zerrîya werek’ yeno zanayene. No film seserra 13’ind de vîyareno. Hemverî qraltîya Brîtanyayî şerê azadî yê Îskoçan ser o vindeno. A fîlme de yew sahneyek bol muhîm est o. Şarê Îskoçî yew pêrodayîşek girde de hemverê Îngîlîzan ser kewenê.
No serkewten bi xîret û hewldananê Rayverê şarê Îskoçî Wîllîam Wollsî avera şino. Zadeganê Îskoçan sifte nêwazenê lec bikerê. Vanê: “Ma Îngîlîzan reyde berê pê û bi no hewa hega û hardanê xo hîra bikerîme.” La Wîllîam Wolls na nezdbîyayîşê teslîmkar qebûl nêkeno û leci dano dest pê kerdene.
Destpêkerdişî leci dima zadeganî mecbûr manenê û ê zî kewenê saha cengî mîyan. Tewr peynî de artêşa îngîlîzan yeno şiknayene û serkewtenek stratejîk dest fînenê. Labelê no, nêyeno manaya azadkerdişê Îskoçyayî. Hêzanê pîl o bîn heme hardanê Îskoçan der ê. Sewata nêy rayver û pêşenganê Îskoçan, serkewtinî dima ra yew ciwîn arêdanê pê ser.
“Ma şima ra vêşî pêro da, heqê ma yo”
Armancê zadeganan raştê ser kewtena şarî werden o. Ê wazenê bi no serkewten ser o ra îngîlîzan ra hewna vêşî hard û hega cirakerdiş o. Sewata nêy zî kewenê pê. Her malbat û qebîle hegayanê tewr hîra û weş xo rê wazeno. Her yewerî înan vanê: “Ma şima ra vêşî pêro da, heqê ma yo.” Hewna raşteyê de çîyên çinyo, welat azad nêbîyo, çar dormeyî Îskoçyayî bi eskeranê îngîlîzan pirkerde yo, ê dawa hard û hegayê kenê.
Wîllîam wolls nawneno nîyetê înan azadkerdişê welatî çinyo; heme kewtî hesabanê werdî dima ra, wazeno civînî biterikno, warzeno û şino. La zadeganê Îskoçan peynîr a vengdanê ci û vanê; “Ti çirê civînî teriknenê”
Wîllîam Wolls uca de no versivê tarixî dano înan: “Goreyê şima şarê Îskoçî sewata pawitişê mewkîyanê şima estê; la goreyê min mewkîyanê ma sewata azadkerdişê şarê îskoçî esto!”
No versiv, verîya nêy 800 serr ameyo vaten. Ti vanê qey roja ma yo ewro de sewata şarê kurd ameyo vaten. Roja ma yo ewro de zî Kurdistan mîyanê şerekî gird o azadîyê de yo. Şarê ma lac û keynayanê ma yê pola didanê xo nayo goştê xo û xovero dano. Welat ameyo şemugê azadîyê, la tayîn keye û malbatanê qaşo zadegan (soylu) xayîntey rê mird nêbenê.
Finakê Îskoçan sewata ma bi waneyan pir o
Semedê vernîya azadbîyîşê welat birnayîş, qe nêbo berey vistişê ci, çi destê înan ra yeno se texsîr nêkenê. Şarê ke şerê azadîyê dayê hemînan de kes, keye û qebîleyanê wina xorotox vejîyenê. Ma finakê Îskoçyayî da. Gonî û ariqê şarî kewto têmîyan lec kenê tayîn gonêşehetyaye zî wazenê rantê ci bûrê.
Finakê Îskoçan sewata ma bi waneyan pir o. Wîllîam Wolls goş nêdano zadegayan û şarî warizneno lingan. Rayverîya şarî keno, şar zî peynîya ci vindeno. La tewr peynî de se beno şima zanenê? Zadegeyanê xayîn yew komplo virazênê. Bi no komployî Wîllîam Wollsî êsîr gênî û teslîmê îngîlîzan kenê.
Wolls tavîz nêdano dagirkeran û bi îşkenceyanê giran yeno şehît vistene. Çendin şibîyeno komployê mîyanneteweyî winê nê? Ca de peymanê washîngtonê yeno vîrê merdimî. Sey ke yeno zanayene, îlonê 1998’î de PDK û YNK, DYA rey de hemverî Rayver Apoyî peymana îxanetî mor kerdî bîy. Bi no komployî Rayver Apo teslîmî tirkan kerdî bîy.
Taqtîqê mêtînkaran
Ez wazena îta ra bêro herdişanê PDKî ser o. Yew taqtîqê mêtînkaran est o. Welatê ke gênê hegemonya xo bin de tayîn hêzanê hemkar û nîjadperest awan kenê. Hêst û cigeyrayîî azadîyê yo şaran ana hawa bi qontrolî de tepêşenî. Îngîlîstan û Fransa bi peymanê Syceys-Pîcot Kurdistan kerdî çar lete û eyî dima ra zî waştî hêzek hemkar awan bikerê. Sewata nêy sifte Şêx Mehmûd Berzencî ser o ra tayîn hesabî kerdî.
La Mehmûd Berzencî nêşî xeta înan ser û nêwaşt bibo kutikê îngîlîzan. Yeno vaten ke qraleya Kurdistanî zî Mehmûd Berzencî rê ameyo teklîf kerdene la o nêpejirnayo. Çimkî îngîlîzî hemverî nêy azadîya heme Kurdistanê Berzencî ra waştê. Mehmûd Berzencî xo nêdekerd na pozîsyona xayînane. Sewata ey zî bi destê îngîlîzan holi ra ame wedarnayene.
Eleqeya Barzanîyan bi PDK ya esasin ra çin bî
Berzencî ra dima îngîlîzî dest eştî keyey Barzanîyan. Hezar mixabin ke keyey Barzanîyan hertay Şex Berzencî bişeref nêvejîyay. 1946’de Molla Mustefa ardî PDK a Iraqî ser. Raşteya ci de yew eleqeya Barzanîyan bi PDK ya esasin ra çin bî. Kokê PDKî Kurdistano Rojhîlatî yo. 1945’î de bi hetê şehîdê Kurdistanî Qadî Muhammed û embazanê ci ameyo ronayen. Molla Mustefa zî partî mîyanî de ca gêno la roleke înan o rayverey çinyo.
Kêyey Barzanîyan Şêxanê Nakşîyan ra yê. Heyanî kalikê Mesût, Ebdulselam Barzanî bi dawa Kurdistanî ra zî eleqedar nêbenê. Komarê Mahabat vila bî dima ra PDKî anê Vaşûr û Barzanîyan zî anê serekeya PDKî ser o. Ê ke PDK înanê teslîmê Barzanîyan kenê hêzanê hegemonîk (sifte Îngîlistan) o Rojhilatê Mîyaninê. Bi yew şertî PDKî teslîmê Barzanîyan kenê, o zî sey kutikê kêberan Îngîlîstan çi biwazo ê dê ayî bikerê! No nezdîyê 60 serr o ana zî beno. Hêzanê mîyan netewî yê hegemon çi biwazo PDK û xorotoxê Barzanîyan êyî kenê. Sey xencerek zengarin sêneya welatê ma ro nayê!
Gureyê PDKî vernîya azadîya Kurdistanî girewtiş o. Kurdistan azad bibo se hem ê vindî kenê, hem zî wayîranê înan ê mêtinkarî vindî kenê. Sewata ey zî PDK û hêzanê hegemonîkî paştî dayê pê û hemverî welatê qedîm şer kenê. Derdê înan PKK yan zî xeta Rayver Apo nîyo. Derdê înan vernîya azadîyê Kurdistanî birnayîş o. Kamcîn partî sewata azadîya Kurdistanî kar bikero se, hemverê xo de PDKî vîneno!